Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Deventer drukt

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Deventer drukt

Vijfhonderd jaar boekdruk

7 minuten leestijd

Wanneer we over de IJsselbrug Deventer binnenkomen, valt b(} de eerste aanblik al iets op: oud en nieuw. Tot aan de oevers van de IJssel staan de huizen opeen gepakt, strak sameng-ebonden door de rivier met zyn uiterwaarden.

Oud en nieuw. Daartussen moet een brok geschiedenis liggen; dat voel je als je in Deventer loopt ; tussen de oude geveltjes, de statige herenhulzen en de machtige kerkgebouwen. Is het soms — net als de Limburgse vlaai, de Haagse hopjes en de Weesper moppen — de Deventer koek? Nee, dat niet alleen. Erg smakelijk, dat wel. Die koek wordt nu al vanaf 1417 op vaardige wijze gebakken en dat is geen kleinigheid. Maar er is meer gebeurd. Handelsstad

In de vroege historie is de hanzestad Deventer een belangrijke plaats geweest in het ruil~ handelsverkeer. De hanzetijd bracht ongekende voorspoed en groei teweeg. Deventer was al een belangrijke plaats, toen op de plek - van Amsterdam nog slechts lutte= .. Ie vissershutten stonden. , Deze voorspoed bracht met zich * ihee dat Deventer een verzamelplaats werd voor de volgelingen van kimsten en wetenschappen. Deventer 500"" Oniitnaai MOseptemberW/ De Latijnse school in die dagen had een enorme aantrekkingskracht voor allerlei intellectuelen. Binnen de muren van de stad hebben mannen geleefd als Revius, Hegius, da Cusa, Cuper, Erasmus, Descartes enz. Mannen van naam, op de voet gevolgd door ambachtslieden, onder anderen drukkers. Er was werk voor hen té doen, veel werk.

De voortbrengselen van de \geest, zoals die hier ontstonden, moesten verspreid worden onder de bewoners van de toen bekende wereld. Voordien gebeurde dit nogal moeizaam en gebrekkig. De hoeveelheid van aanmaak was meestal maar één, met de hand overgeschreven, boek.

Men zon op andere middelen. Op het handschrift volgden de blokboeken. Hierbij werd een pagina tekst in spiegelschrift in een blokje hout gestoken. Een moeizaam werk. Maar men had dan het voordeel, hierdoor tot het vervaardigen van voor die tijd grote oplagen te komen. Boekdruk

En dan komt het bekende verhaal over Coster en Gutenberg, de uitvinders van het drukprocédé met losse letters. Nu kon nien pas echt aan het drukken gaani Daarna komt de man, waar het in september in Deventer eigenlijk om gaat, Richard Paffraet. Tussen de jaren 1477 en 1500 drukte hij met Jacob van Breda al ongeveer 500 edities. In augustus 1477, nu 500 jaar geleden, verscheen bij hen het eerste in Deventer gedrukte boek. Daar mag dan ook wel wat aandacht aan geschonken worden. Zij alleen namen ruim een kwart van de totale drukproduktie in de Noord- en Zuid-Nederlanden voor hun rekening.

Zo op het eerste gezicht lijkt het haast onbegrijpelijk dat hier zo'n grote produktie kon ontstaan. Maar het was juist in die tijd dat Deventer 500 de bloei begon van de religieuze beweging, bekend als de Broederschap des Gemenen Levens. Deze beweging was grotendeels verantwoordelijk voor de ontwikkeling en de groei van de bekende school, die verbonden was aan de kapittelkerk van St. Lebuïnus; de Latijnse school.

Het werk van de Broederschap om boeken te schrijven, moest worden betaald. Deze gelden vormden een groot deel van het inkomen van deze studenten. De invoering van de drukpers in de lage landen zal een revolutie voor deze werkzaamheden betekend hebben. In 1475 stelde de Broederschap een pers op in hun school te Brussel en ook in de scholen van Marienthal en Rostock begonnen zij met drukken in plaats van schrijven. In die tijd komen we ook de naam van Ri.chard Paffraet tegen, de eerste drukker van Deventer. Drukletters

De lettersoorten waarmee Paffraet drukte zijn van het antiqua Deventer 500"" BrtiitfOUé 1-IOseplembeil977 type, vaak het gotico-antiqua genoemd. Dit is een letter met een enigszins spitse vorm. Gezien Faffraets eigen benaming „de Colonia" is dat eigenlijk wel logisch. Paffraets eerste serie drukken eindigde ongeveer in 1485, nadat een goede vijftig edities verschenen waren. Van dit vijftigtal drukken kunnen we tweederde beschouwen als theologische werken en de rest als spraaklmnstboeken.

Paffraet bleef drukken tot het jaar 1511. Toen volgde zijn zoon Albertus hem op. Deze Albertus Paffraet heeft net als zijn vader een werkzaam en produktief leven gehad. Ongeveer 380 drukken van de 800 uitgegeven boeken te Deventer, in de jaren 1500-1540, zijn van zijn persen afkomstig. Wat zijn vader niet gedaan heeft, deed hij wel: hij was de drukker van enige verboden boeken. Op SS oktober 16S5 verschijnt bij Albertus Paffraet een uitgave van het Nieuwe Testament naar Luthers vertaling. Paffraet heeft dit anoniem gedrukt, wat zeer verstandig was, daar dit hem niet in moeilijkheden bracht en hij zijn werk voort kon zetten.

Nu is het opmerkelijke van die tijd, dat de Van Breda's en Paffraet zelf uitgaven, zelf verkochgernéentewapen deventër ten, zelf hun eigen letters goten en zelf hun inkt kookten. In het kort gezegd deden zij alles zelf, behalve het maken van papier. Juist dit individuele karakter aan die boeken was het kenmerk van een incunabel (tussen 1450 en 1600 gedrukt).

Vijfhonderd jaar grafische bedrijvigheid in Deventer. Reeds eeuwen geleden werd de basis gelegd voor een industrie die nu nog bloeit in Deventer, getuige de grote grafische bedrijven, die er gevestigd zijn". Dètaróm viert Deventer de eerste tien ^dagen in september feest. . '

En niet alleen hieroci, nee, er zijn meer jubilarissen. Zo viert het departement Deventer van de Maatschappij voor Nijverheid en Handel haar tweehonderdjarig bestaan, de Openbare Leeszaal en Bibliotheek is er al 60 jaeür en de Deventer Horecavereniging kan terugzien op 75 smakelijke jaren. Er is dus heel wat te doen in de oude hanzestad. Het gemeentebestuur en de directies van diverse bedrijven hebben dan ook gemeend dit niet ongemerkt voorbij te moeten laten gaan. „Doordrukken"

Aan de stichting „Onze Stad" werd verzocht te onderzoeken op welke wijze gestalte zou ktmnen worden gegeven aan de vele Jubilea. Definitief werd daarop besloten om Deventer van 1 tot 10 september in het zonnetje te zetten onder het thema „Deventer drukt door". — -:-• ;^ Dèvéntér 1 10septen*erI977

Aangezien de manifestatie voor de drukkers, uitgevers en binders als een van de grootste en belangrijkste moet worden gezien, krijgt deze groep wat uitgebreider de aandacht. Zo is er in de historisch belangrijke en pas gerestaureerde Bergkerk een tentoonstelling waar de hele grafische geschiedenis op overzichtelijke wijze wordt weergegeven. Van incunabelen tot de allermodernste grafische technieken zijn daar te zien. Veel technieken worden ook ter plaatse gedemonstreerd.

Daarnaast zal het PTT-tentoonstellingsschip gedurende de manifestatie afmeren te Deventer, alle banken zullen een gezamenlijke expositie houden over geld, in het Albert Schweitzer-Centrum wordt een expositie ingericht over het leven en werk van Albert Schweitzer, in de Bibliotheek is een expositie over de aspecten van „Vrijheid van drukpers" en nog een uitgebreide tentoonstelling in museimi De Waag. Bovendien zijn er diverse festiviteiten in de buitenlucht. Men ziet wel, er is genoeg te doen in Deventer. Wandeling^en

Wie niet van tentoonstellingen of musea houdt, kan in deze IJsselstad ook nog veel zien. Men kan er prachtige stadswandelingen maken. Een plezierige bijkomstigheid is, dat men Deventer helemaal te voet kan doorkruisen, omdat de afstanden niet groot zijn. De stad is erg compact gebouwd. Een letterlijk en figuurlijk hoogtepunt van de Wandeling is een beklimming van de toren van de Lebuïnuskerk. Van hieraf kimt u de hele stad en haar regio waarnemen, evenals de slingerende IJssel. En als u dan toch in Deventer komt, vergeet dan niet een koek mee te nemen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 26 augustus 1977

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Deventer drukt

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 26 augustus 1977

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken