Bekijk het origineel

Onafhankelijk Quebec k Canadese eenheid breken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Onafhankelijk Quebec k Canadese eenheid breken

Woorden van Charles de Gaulle blijven naklinken

9 minuten leestijd

MONTREAL René Levesque omringd door enthousiaste aankanwordt na zijn verkiezingsoverwinning gers.

(door W. P. Staat) Frankrijk kan nog steeds niet verkroppen dat zijn rol als invloedrijke natie in de wereldpolitiek is uitgespeeld. Niets is Parijs te dol om zich op het internationale politieke vlak te doen gelden. Vorige week is dat opnieuw duidelijk geworden met de vorstelijke ontvangst die René Levesque, eerste minister van Quebec en voorstander van losmaking van dat gebied van de Canadese Bond, in de Franse hoofdstad ten deel viel.

Levesque werd in Frankrijk ontvangen alsof hij staatshoofd is. De weerspannige politicus, die de Fransen in Canada wil „bevrijden van de onderdrukking van de Engelse meerderheid", kreeg de onderscheiding,,grootofficier van het legioen van eer" toegekend.

De Franse regering, wie volgend jaar in eigen land wellicht een verkiezingsnederlaag te wachten staat tegen het bondgenootschap van linkse partijen, kan wel een steuntje in de rug gebruiken. Bij de opgewonden Fransen moet het partij kiezen voor de stamgenoten in Canada wel als muziek in de oren klinken. Zij hebben immers een sterk nationaal eergevoel. Hi>t de voet dwars zetten van de Engelssprekende Canadezen zal daarom bij de man in de straat in Frankrijk goed overkomen.

De Gaulle

Was het trouwens tien jaar geleden niet de grillige en schilderachtige Charles de GauUe die opzien baarde door bij een bezoek aan Canada alle regels van politiek fatsoen met voeten te treden? Staande op het balkon van het stadhuis van Montreal, de grootste stad in het Franstalige Quebec, hield hij een opzwepende toespraak. De Gaulle riep de Franstalige Canadezen, van wie het merendeel in Quebec woont, op het Engelse juk van zich af te schudden en een eigen weg te gaan.

De GauUe zei ondermeer: „Uit naam van het oude land, uit naam van Frankrijk groet ik u van ganser harte. Ik zal u een geheim toevertrouwen, dat u niet verder moet vertellen. Vanavond hier en vandaag overal langs de weg bevond ik mij in een sfeer als die van de bevrijding (...) Ik bewaar aan deze bijeenkomst een onuitwisbare herinnering. Heel Frankrijk weet, ziet en begrijpt wat er hier gebeurt. Leve Montreal! Leve Quebec! Leve het vrije Quebec, leve Frans Canada! Leve Frankrijk!"

Kolonialisme

Met deze woorden maakte De Gaulle de lang heersende onvrede onder de Franssprekende Canadezen voorgoed wereldkundig. We schrijven wereldkundig, in Canada zelf bestond de tegenstelling tussen Frans en Engels al veel langer. Canada was in het koloniale tijdperk wisselend in handen van de Fransen en de Engelsen. De Franse kolonialisten hebben zich vooral in Quebec gevestigd, de Engelsen in de gebieden ten westen en oosten van Quebec. Ook nadat Canada in Engelse handen kwam en nadat de Canadese provincies zich aaneensloten tot de federatie die tot op heden nog stand houdt, bleven de Fransen in Quebec hangen.

Nu zijn Fransen en Engelsen nogal verschillend van aard. De Fransen in Canada waren allang tevreden met een redelijk bestaan. De Engelsen daarentegen toonden zich slagvaardiger. Zij waren meer bedreven in de handel en op alle economische terreinen. De Engelsen in Canada sloten en sluiten qua cultuur dan ook goed aan bij de Amerikanen. Daardoor raakte de Franse gemeenschap feitelijk steeds meer geïsoleerd.

Achtergesteld

Daar kwam nog bij dat de Fransen zich steeds meer gevangene in ,,eigen huis" gingen voelen. Het zaIcenleven en de industrie werden steeds meer overheerst door de Engelssprekende Canadezen. De Rooms-Katholieke kerk was in Quebec oppermachtig. Tel daarbij op dat de werkloosheid toenam, dat er in Canada 16 miljoen Engelsen zijn tegen ongeveer 7 miljoen Fransen en het wordt duidelijk dat de Fransen zich achtergesteld en gediscrimineerd voelden en voelen.

Al kan niet worden ontkend dat de niet-Franse Canadezen op de Fransen neerkijken, men mag niet zeggen dat de regering in Ottawa er op uit zou zijn geweest om de Fransen in Quebec te discrimineren. Wat aan de andere kant weer niet wegneemt dat een minderheid meestal in het nadeel is. Zo ook in Canada. Officieel wordt zowel het Engels als het Frans als taal erkend. In de praktijk wordt er natuurlijk veel meer Engels gesproken. Vooral in de zakenwereld. Wat ook weer niet verwonderlijk is omdat bij de machtige buur in het zuiden, de Verenigde Staten, ook Engels wordt gesproken.

Alle bemoeienissen van de Canadese federale regering (gezamenlijk bestuur van alle gewesten en de landsregering) ten spijt waren de woorden van De Gaulle olie op het vuur en sloeg de vlam zelfs in de pan.

Parti Québécois

De Fransen die zich van het Engelse „juk" wilden bevrijden begonnen zich politiek te organiseren. In 1968 werd de Parti Québécois opgericht. René Levesque werd voorzitter. Levesque, nu 55 jaar oud, was toen reeds een de politieke figuur in Canada. In 1960 werd hij gekozen tot parlementslid in Quebec voor de Liberale Partij. Een jaar later werd hij minister. Tijdens zijn ambtsperiode slaagde hij erin de elektriciteitsbedrijven te nationaUseren (onder staatstoezicht te brengen). In 1967 verliet Levesque de Liberale Partij omdat de Liberalen een rapport verwierpen waarin om een meer zelfstandig bestuur van Quebec werd gevraagd.

In 1968 werd Levesque voorzitter van de Parti Québécois. Er volgden roerige jaren. Revolutionaire elementen binnen de PQ wilden de zelfstandigheid van Quebec met geweld afdwingen. Sommigen spraken van een revolutie als op Cuba. Er werden bommen gegooid, het hoogtepunt kwam met de ontvoering en de moord op minister Laporte in 1970. Levesque slaagde er met grote moeite in de uiterst linkse elementen in de PQ terug te dringen.

Verkiezingen

Natuurlijk probeerde de PQ een belangrijke rol te spelen. Alles werd geprobeerd om zetels te krijgen in het 110 man sterke parlement van Quebec. Dat zat niet mee omdat Canada een districtenstelsel kent. Dat werkt altijd nadelig voor kleine en soms zelfs voor middelgrote partijen. Zo ook voor de PQ. Maar het ging steeds beter. In 1970 behaalde men 23% van de stemCharles de Gaulle, de eigenzinnige Franse president die de gemoederen tien jaar geleden in Canada verhitte door zich te mengen in het onafhankelijkheidsstreven van Quebec. men en 7 zetels. In 1973 stemde in Quebec 30% op de PQ. Vorig jaar november stond Canada op zijn achterste benen. Toen slaagde Levesque er met zijn Parti Québécois in om een meerderheid te behalen. De PQ verkreeg 69 van de 110 zetels.

Deze winst geeft Levesque en de zijnen nog geen enkele garantie dat Quebec ooit onafhankelijk wordt. Levesque won vorig jaar de verkiezing n omdat hij behalve op de wens van een autonoom Quebec ook hamerde op het hoge werkloosheidscijfer. Hij werd in de rug gesteund door enkele schandalen waarin de vorige (liberale) regering van Quebec de hand heeft gehad. Het lijkt erop dat vooral de laatste factoren Levesque aan de winst hebben geholpen. Opiniepeilingen hebben aangetoond dat hoogstens een kwart van de Québécois werkelijk onafhankelijkheid voorstaat. Een ander kwart wil wel meer vrijheid maar wijst het doorsnijden van de banden met overig Canada af.

Waarom dan alle ophef over Quebec? Dat is gauw gezegd. De nieuwe regering van Quebec nam in het voorjaar een wet aan waarin min of meer is vastgelegd dat het Frans de enige officiële taal is die in Quebec mag worden gesproken in het politieke en zakelijke verkeer. Bovendien moeten gezinnen die in Quebec komen wonen, ook al zijn ze Engels sprekend, hun kinderen naar Franse scholen sturen.

Ten tweede heeft de Parti Québécois een volksstemming beloofd die over twee jaar moet worden gehouden. Het volk mag dan zelf beslissen of Quebec een zelfstandige staat wordt of niet. Waarom pas over twee jaar? Omdat vooral de jongeren voorvechters zijn van een vrij Quebec. Langer wachten betekent automatisch stemmenwinst van jonge kiezers. Bovendien heeft dat uitstel te maken met die taalkwestie. De Engelsen voelen zich in Quebec niet meer zo behaaglijk. Zij voelen zich in Quebec net zo achtergesteld als de Fransen zich dat in Canada voelen. Hiermee snijden de mannen van de PQ zich tegelijkertijd in de vingers. Veel Engelsen met hogere functies trekken uit Quebec weg. Ook bedrijven gaan hun tenten opslaan en sluiten hun vestigingen in Quebec. Het verplichte Frans wordt niet geaccepteerd door de in Quebec werkzame industriëlen. Gevolg is dat de bedrijvigheid en daarmee ook de investeringen teruglopen. De werkloosheid wordt alleen maar groter.

Wil Frankrijk het onafhankelijkheidsstreven van de volksgenoten in Quebec daadwerkelijk steunen dan moet er wel geld over de oceaan worden gestuurd. Levesque kon in plaats van met kastelen wel eens met ruïnes blijven zitten. De teruglopende bedrijvigheid en de stijgende werkloosheid doet geen goed aan zijn prestige. Die harde feiten kunnen ook het vuur van de heethoofdige Fransen doven en hen eieren voor hun geld doen kiezen. Liever gezegd geld voor hun eieren want de eieren van Levesque zouden wel eens lege doppen kunnen zijn.

Economie

Economisch heeft Quebec trouwens geen been om op te staan. Canada is in zijn geheel wat de energie betreft bijna zelfvoorzienend. Met Quebec ligt dat anders. Driekwart van de benodigde energie moet in de vorm van aardolie en aardgas worden ingevoerd. Levesque wil het energietekort dekken met kerncentrales. De moeilijkheid is dat met de ontginning van het uranium van Quebec nog niet is begonnen...

Verder heeft Quebec een belangrijke textielindustrie. De produkten kunnen nu nog bijna tolvrij in Canada worden verkocht. Zou Quebec zelfstandig worden dan worden de afzetmoeilijkheden in It rest van Canada kleiner...

Blijft verder dat de belastingbetalers in Quebec ruw geschat zes miljard dollar op tafel brengen terwijl de Canadese regering er aan Quebec negen miljard besteedt. Het verschil van drie miljard dollar moet een zelfstandig Quebec zelf bekostigen. Zo ook met de staatsschuld. Quebec heeft 27% van het inwonertal van Canada. Bij onafhankelijkheid zou naar eigen zeggen 27% van de staatsschuld van Canada worden overgenomen. Die 27% staan wel voor 16 miljard gulden!

Wij helpen niet

Zijn voor Canada de nadelen van een onafhankelijk Quebec niet zo groot, belangrijk zijn ze wel. De provincies aan de Atlantische Oceaan zouden afgesneden worden van de grote Westelijke gebieden. En dat terwijl de zee-provincies economisch al zo achter komen. Canada zonder Quebec zou ook minder aantrekkelijk worden voor buitenlandse investeerders. Een land met 23 miljoen inwoners lokt nu eenmaal minder aan dan een land dat er 17 miljoen telt.

Al met al is het nog maar de vraag of Quebec onafhankelijk wordt. De Canadees in de straat redeneert dat de Fransen in Quebec hun onafhankelijkheid wel kunnen krijgen als ze dat nu zo graag willen, maar dan moeten ze niet denken, zo wordt er gezegd, dat wij de helpende hand uitsteken... Zou Quebec uit de Canadese federatie stappen dan worden de zeeprovincies aan de Atlantische Oceaan volledig geïsoleerd van de westelijke gebieden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 8 november 1977

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Onafhankelijk Quebec k Canadese eenheid breken

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 8 november 1977

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken