Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Formatie zet stempel op politieke jaar 1977

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Formatie zet stempel op politieke jaar 1977

Den Uyl beleefde tot viermaal toe een afgang

7 minuten leestijd

Als hij nog maar korte tijd bezig is, stelt CDA-leider Van Agt voor, om het eerst eens zien te worden over de zetelverdeling en dan op basis van gelijkwaardigheid. De verkiezingswinnaar wijst dit voorstel, vervat in de bekend geworden brief van 15 juni van de hand. Allereerst een regeerprogramma en dan pas praten over zetels en ,,mannetjes". Had Den Uyl maar geluisterd naar de CDA-topman, die tot fractievoorzitter was gekozen, met als zijn secondanten Aantjes en Kruisinga. De formateur dacht de zaak wel te kunnen klaren; hij zou het CDA wel onder de duim krijgen, zo moet zijn gedachte zijn geweest. Als het regeerakkoord er is, durven de christen-democraten niet meer af te- haken. Dit was wel de meest dramatische vergissing van de man, die blijkbaar nog steeds in de overwinningsroes van 25 mei leefde

De beruchte vier

Op 21 juni legt Den Uyl aan de drie fractievoorzitters, waarmee hij zijn onderhandelingen was ingegaan, Van Agt (CDA), Van Thijn (PvdA) en Terlouw (D'66) een uitvoerig memorandum voor, dat - zoals was overeengekomen - uitsluitend handelde over de vier inmiddels berucht geworden zgn. maatschappij-hervormende voorstellen, de grondpolitiek, de VAD, de ondernemingsraden en een investeringsrekening. Zij hadden, wij wezen erop, allang in het Staatsblad moeten zijn opgenomen, althans naar de wens van Den Uyl en zijn makkers.

Dan begint een reeks van avond- en nechtvergaderingen, afwisselend in het Catshuis en in het ministerie van Algemene zaken, waarvoor bij de parlementaire pers enorme belangstelling bestaat. Op 5 juli volgt het memorandum over het te voeren financiële, sociale en economische beleid. Het ene vel papier na het andere rolt bij de Rijksvoorlichtingsdienst uit de machine, welke tot een stapel uitgroeide, die nu een dik dossier is geworden.

Breekpunt

Veertien juli ontstaat het eerste breekpunt in de formatie. De CDAfractie wenst de nadere voorstellen van de formateur terzake van de VAD niet te aanvaarden. Over de publikatie van het formatieverslag, dat Den Uyl aan de koningin uitbrengt, breekt geharrewar uit, dat leidt tot een uitvoerige briefwisseling tussen Van Agt en Den Uyl.

Op 20 juli wordt prof. Albeda aangewezen om te trachten de meningsverschillen tussen de gesprekspartners „uit de weg te ruimen". De man, die vijf maanden later de leiding op Sociale zaken zou overnemen, brengt de partijen tot elkaar en een week later kan hij aan koningin Juliana rapporteren, dat aan de „ruzie" een eind was gekomen. Den Uyl gaat op 28 juli „vrolijk" verder als formateur, op weg naar de tweede mislukking...

De zomervakanties zijn volop aan de gang, doch de politici kunnen wel thuis blijven, want elk moment moeten zij beschikbaar blijven voor het overleg in fractievergaderingen. De liberale „heren" kunnen in binnen- of buitenland genieten van hun vrije dagen, evenals de leden van de kleine fracties, maar rust is er voor de CDA'ers, de socialisten en de D'66'eis niet bij. Om de paar dagen draven zij het Binnenhof op om in de pas van de formateur te lopen.

Struikelblok

De tweede mislukking komt binnen een maand. De fractievoorzitters gaan met hun economisch-Hnancieel deskundigen bij Den Uyl om de tafel zitten om de sociaal-economische paragraaf te bespreken, welke gesprekken op 9 augustus resulteren in eindconclusies, die de fracties aanvaarden. Dan stelt Van Agt voo^ nu eerst het abortusprobleem te bespreken. De concept-conclusies hierover van Den Uyl worden door Van Agt geamendeerd. Hij wil een breed samengestelde beraadsgroep, die binnen twee jaar een begaanbare weg dient te zoeken om uit de impasse te komen waarin het probleem zich bevindt. De formateur wijst dit van de hand en de CDAfractie verwerpt tenslotte de eindvoorstellen, gevolgd door een briefwisseling, omdat er tweeërlei uitleg aan de tekst wordt gegeven.

Den Uyl zegt in zijn verslag aan de koningin, dat zijn formatiewerkzaamheden uitzichtloos zijn geworden, reden waarom hij er de brui aan geeft. Nog dezelfde dag benoemt de vorstin staatsraad Veringa (KV?) tot informateur, die op 1 september een akkoord weet te bereiken over het abortusvraagstuk. De tegenstelling tussen de opvatting van de informateur en Van Agt over het contraseigen van een initiatiefontwerp uit de Kamer blijft echter bestaan.

Weer op de stoep

Den Uyl wordt mede-informateur en beiden pogen de nog resterende programmatische onderwerpen gezamenlijk tot een oplossing te brengen. Deze betreffen het buitenlands- en defensiebeleid, het energievraagstuk, het onderwijs, de volkshuisvestingszaken en het stakingsrecht. De fracties vergaderen praktisch elke dag, want het zijn vraagstukken, welke ruime aandacht verdienen. Op 22 september komen definitieve voorstellen m.b.t. deze onderwerpen ter tafel. Deze halen de eindstreep, doch wat de heren niet lukt is een aanvaardbaar voorstel aan de drie fracties voor te leggen terzake van • de zetelverdeling in het nieuwe kabinet. Den Uyl zwaait voor de derde maal af als (in)formateur.

Deining in PvdA

Twee commissarissen der Koningin, Verdam uit Utrecht en Vrolijk uit Zuid-Holland worden te hulp geroepen. Dan is het inmiddels 11 oktober geworden. Zij stappen van de ene op de andere dag over van de formule 8-7-1 naar 7-7-2 of x, welke stap grote deining veroorzaakt in de PvdA-gelederen. Na .acht dagen van druk beraad, dikwijls tot in de nacht, vinden Van Thijn en Van Agt elkaar in een uiterst geheime conclave op 7-7-2. In de Pv5lA, waar de partijraad moet be-! slissen of de fractie juist heeft gehan.) deld - de socialistische fractievoorzitter weet zijn fractie toch ,,om" te praten voor 7-7-2 - ontstaat grote onrust, welke leidt tot afwijzing door deze raad van het bereikte akkoord. Zelfs Den Uyls praten als Brugman help niet.

Frans A. niet

Toch gaat deze door, na op 26 oktober weer tot formateur te zijn aangezocht, doch dan komen er strubbeUngen in de CDA-fractie omdat Den Uyl gaat balloteren; die mag wel en die niet in het kabinet en hij weigert zelfs een CDA-kandidaat - Andriessen - bij zich te roepen voor een gesprek. Een marathonberaad, waarbij Van Agt heen en weer draaft over het Binnenhof met voorstellen, waarmee hij ook nog buiten opdracht van zijn fractie handelt, brengt geen oplossing en in de eerste week van november kapt Den Uyl er voorgoed mee.

Hij rapporteert aan koningin Juliana, dat er (bij het CDA) onvoldoende politieke wil aanwezig is om tot de nagestreefde samenwerking van partijen te geraken. Men moet maar durven om zo'n conclusie te trekken, voegen wij eraan toe, want de politieke wil van de socialistenleider om Van Agt, met wie hij vier jaren in een kabinet had gezeten, te „slikken" was bij hem in het geheel niet aanwezig.

Van der Grinten

Tenslotte belanden wij in de faseVan der Grinten. Op de dag van diens benoeming, geeft VVD-leider Wiegel, die zich tot dan nagenoeg op de achtergrond heeft gehouden, een nietszeggend commentaar, waarin hij zegt, dat de werkwijze van de nieuwe (vijfde) informateur ongetwijfeld op korte termijn klaarheid zal brengen omtrent de richting, die Van der Grinten zal inslaan.

Het is in de zesde maand na de verkiezingen, dat Van der Grinten zich aan het werk zet. Er volgen de nodige escapades met zetels en mannetjes, welke op 14 november leiden tot de conclusie, dat samenwerking van CDA met socialisten en democraten '66 van de baan is. „Die fase is afgesloten", deze zin wordt daarna een gevleugeld woord in de CDA-fractie. nu aangebroken periode de term „loyalisten" mee als aanwijzing, dat zij tegen het regeerakkoord hebben gestemd, onder wie twede CDA-fractievoorzitter Aantjes. Een hard gelag voor Van Agt die echter de moed niet verliest en doorzet.

AR doet moeilijk

Nog vers in het geheugen ligt de term „parlementair meerderheidskabinet" welke de informateur gebruikt voor het beoogde kabinet en welke een storm in staatkundig en politiek Nederland ontketende. Het CDA-VVDkabinet komt er - en is er nu - maar nietnadat de top van de ARP de formatie nog ophoudt vanwege het in eeréte instantie niet beschikbaar zijn van enkele prominente figuren uit de anti-revolutionaire gelederen voor de post van Justitie. Het CDA-VVD-kabinet zal zich nu toch begin januari aan de Tweede KaK^ mer presenteren, waarop een belang-" wekkende parlementaire periode zal volgen met een oppositie, welker gelij- » ke moeilijk zal zijn te vinden. DanS treden drie fractievoorzitters aan, diè^ allen ondanks de politieke driedeling;" CDA, VVD en Pvda, van (hervormdte. gereformeerden huize zijn: Aantje© (wanneer hij althans tot voorzitter ge:-^ kozen wordt), Rietkerk en Den Uyl>3 van wie de eerste, die vier jaar lang de^ naam gedoger droeg, nu de naam afvallige „loyalist" met zich voert.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 17 december 1977

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Formatie zet stempel op politieke jaar 1977

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 17 december 1977

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken