Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Oorlogsgraven op Kreta als mooi gelegen plaats van bezinning

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Oorlogsgraven op Kreta als mooi gelegen plaats van bezinning

7 minuten leestijd

In het andere artikel over vakantie op Kreta hadden we het vooral over zeer wereldse zaken als sterke drank, namaak-antieke vazen en een de moeite lonende stadswandeling door Chania, aan de baai van die naam. Daarbij behoeft het natuurlijk niet te blijven als u op dit deel van het eiland vertoeft. De weg vanaf de stad westwaarts naar Kolymbari, Kastellio en het schiereiland Dictina heeft nog wel wat anders te bieden.

We rijden langs wijn- en citrusgaarden — manderijnen worden hier veel geteeld — genieten van het uitzicht op de zee en de bergen, doorkruisen kleine dorpen met witte kerkjes, passeren het Goniaklooster en ontdekken, dat de wereld toch minder dicht bevolkt is dan we in de Hollandse Randstad menen.

Oorlogsgraven

Ditmaal wil ik u vanuit Maleme meenemen naar een wat minder gebruikelijk vakantiedoel — uitgezonderd dan voor oudere Duitsers, zoals aanstonds duidelijk zal worden — gelegen tegen de helling van „heuvel nummer honderdzeven", 'n eindje buiten het dorp. Dat doel is een groot Duits soldatenkerkhof, waar in totaal 4465 jonge Duitse soldaten hun laatste rustplaats vonden tot de Jongste Dag. Een gekke plaats voor een vakantie-uitstapje, zegt u? Misschien. Maar u bent toch geen vakantiegast van het „kratje pils en patat"-type?

Blijf dan liever pierewaaien in Scheveningen of ga bruinbakken aan de Costa del Sol. Waarom zou een vakantie in den vreemde geen ruimte bieden voor wat meer bezinning en wat minder „lol"? En waarom zou juist een — in dit geval wel bijzonder fraai gelegen — kerkhof niet zo'n plaats van bezinning kunnen zijn? Ik heb er al heel wat bezocht en er gaat een speciale bekoring van uit voor hen die zich tenminste voor dergelijke indrukken willen open stellen, los van goedkope sentimentaliteit.

In elk geval: toen ik buiten Maleme ergens een bord „Duits soldatenkerkhof' (Germanikon stratiootikon nekrotafeion, in de klassieke transcriptie, die afwijkt van de Nieuwgriekse uitspraak, v.A.) trof, ben ik te voet op weg gegaan. Vlak bij een klein vliegveld, nu o.a. in gebruik door kleine tweedekkers, liep de weg heuvelwaarts, slingerend door de wijngaarden.

Kruisheuvel

Het was erg heet en stil, vroeg in de middag, en de altijd waaiende winden op Kreta werden hier geweerd door de metershoge bamboeschuttingen die de wijnranken omgeven. Van tijd tot tijd had ik een steeds schitterender wordend uitzicht op de baai van Chania, het Goniaklooster, het vliegveldje aan zee, een kerk in het verschiet, een paar dorpen en, de blik voorwaarts gericht, een reusachtig groot sober kruis op de heuvel.

Even dringt zich de parallel met Golgotha op: de plaats buiten de poort, waar aan de terdoodveroordeelden hun eindvonnis voltrokken werd. Was er hier ook niet zo iets gebeurd? De tweede wereldoorlog had in buitengewone hevigheid op deze nu zo vreedzame en stille plaats gewoed. Ondenkbaar? Bijna wel. Als ik dan op weg ben naar de zerken doet het er op dat moment voor mij niet meer toe, of hier nu overwinnaars of overwonnenen rusten. Dat lijkt opeens verschrikkelijk betrekkelijk.

Bovendien blijkt naderhand, dat er niet zo ver van hier, ook bij Chania, een groot Brits soldatenkerkhof ligt. Ik kan — misschien ook omdat ik de oorlog niet meer bewust heb meegemaakt — met de beste wil van de wereld geen anti-Duitse gevoelens bij mezelf ontdekken als ik na veel zweten en zwoegen eindelijk de vier blokken van deze begraafplaats bereikt heb en in een plotselinge opwelling in het gastenboek achter m'n naam ook een zin schrijf van zoiets als „nooit meer oorlog". kelijking van Jesaja's visioen: wapens worden omgesmeed tot landbouwwerktuigen en vrede heerst op de Berg des Heeren. Maar deze heuvel is niet de Sionsberg. En al zijn we op Kreta niet zo ver van Patmos verwijderd, waar Johannes zag dat ook de zee was opgehouden te beslaan, hier geldt nog de wet van de wereld en haar verderf.

Ploegscharen

Natuurlijk besef ik best, dat holle frasen de boosheid van het menselijk hart niet kunnen overwinnen, maar de omgeving noodt tot het volstrekt zinloos verklaren van alle wapengekletter en het meer dan ooit verlangen naar de verwer

Ik lees in mijn gids en in een folder van de „Volksbond Deutsche Kriegsgraberfürsorge" hoe in 1941 de Geallieerde troepen zich door de snelle Duitse opmars op de Balkan moesten terugtrekken op Kreta. Dan vindt hier bij Maleme rond het vliegveldje, dat niet veel meer is dan een flinke landingsstrip, een Deel van het grote Duitse soldatenkerkhof buiten Maleme, vanaf heuvel 107 naar 't noord-westen gezien. Het grote kruis bij de ingang is acht meter hoog en uit smeedijzer vervaardigd. hevige luchtslag plaats van 20 mei tot juni 1941.

De Britten, Australiërs, Nieuwzeelanders en Kretenzers vochten tegen de Duitse luchtlandingstroepen, maar ondanks zeer zware verliezen wonnen de Duitsers de slag. Een langdurige guerrilla-strijd van de Kretenzers was het gevolg en het eiland heeft, zoals nu nog in Chania goed te zien is, zwaar geleden onder de bombardementen.

Teken van schande

Centraal bij de ingang van de begraafplaats staat 'n acht meter hoog smeedijzeren kruis. Terrasvormig tegen de zachte glooiing van de heuvel liggen de eindeloze rijen platte zerken tussen een bloementapijt; namen van veel jongemannen met hun rangen, 4465 stuks. Maar van 360 gevallenen konden de lichamen niet worden geborgen. Aan hen herinneren metalen wandplaten met de namen. Soberheid overheerst en van praalzucht is geen sprake: een soldatenkerkhof is geen „Ehrendenkmal"; veeleer een teken van schande en schaamte.

Onder de schaduw van een grote oude olijfboom kan men zich bij de ingang (en ook elders) op banken zetten om te genieten van het uitzicht en zich ondertussen opnieuw bewust worden, wat mensen met Gods schepping hetjben uitgericht, eeuwenlang tot in onze „beschaafde" tijd toe. We lezen ondertussen, dat dit kerkhof pas op 6 oktober 1974 door de president van genoemde „Volksbund", prof. Willi Thiele plechtig is ingewijd. Waarom pas toen? Wel, politiek zat er van alles tussen. Er was in 1958 al een oorlogsgravcnovereenkomst geparafeerd door de Duitse en Griekse regering,

Wel mochten al in I960 de lichamen der gesneuvelde Duitsers uit allerlei veldgraven en provisorische kerkhofjes overgebracht worden naar het klooster te Gonia, maar pas in 1971 kon de „Volksbund" zijn praktische werkzaamheden op Kreta voortzetten, daarbij gesteund door een „Regimentskameradschaft" der voormalige valschermjagers. Het materiaal werd vanuit Bremerhaven per schip naar de Souda-baai getransporteerd en in 1973 werden de eerste lichamen hier herbegraven.

Vredesvoorlichting

Nu moet ik zeggen, dat de naam „Volksbund" enz. me toch teveel herinnerde aan de „alte Kameraden" van de „frische fröhliche Krieg". Ik proefde er iets in van de glorie en het grootse verleden van Duitslands derde rijk. Gelukkig blijk ik het mis te hebben. Bovendien: verzorgen ook wij niet onze militaire begraafplaatsen en is het de Duitsers verboden, hiin verloren jongelingen te gedenken?

De volksbond betoogt echter, dat hij in 15 landen van Europa, Noord-Ai^rika en het Midden-Oosten op 364 soldatenkerkhoven de graven verzorgt van 1.4 miljoen Duitse gevallenen uit twee wereldoorlogen. Maar de volksbond heeft een bredere taakstelling: in november belegt hij een „Volkstrauertag" (dag van nationale rouw) om te herdenken allen, die ongeacht van welk ras, kleur, godsdienst of politieke overtuiging, vervolging ondergaan, uit hun vaderland verdreven zijn of in kerker en kamp belanden.

Met name de jongeren worden door de bond in jeugdbijeenkomsten voorgelicht over oorlog en vrede en verzoening tussen de volkeren. In die geest past het ook, dat de „Volksbund" in West-Duitsland eveneens kerkhoven voor Russische krijgsgevangenen heeft aangelegd en uitgebreid.

Wie zulke zaken leest en overweegt zal een bezoek aan zo'n begraafplaats op zo'n mooi eiland in de Middellandse zee geen wanklank vinden in zijn vakantie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 11 januari 1980

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Oorlogsgraven op Kreta als mooi gelegen plaats van bezinning

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 11 januari 1980

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken