Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Tien jaar massavervoer in de burgerluchtvaart

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Tien jaar massavervoer in de burgerluchtvaart

Boeing 747 opende de rij van breedrompvliegtuigen

9 minuten leestijd

In 1970 brak een nieuw tijdperk aan in de toen vijftigjarige geschiedenis van de burgerluchtvaart. Met de introductie van de aan maximaal 500 passagiers plaats biedende Boeing 747, Deed 't zogenaamde breedompvliegtuig („wide body") zijn intrede en was daarmee het massavervoer in de burgerluchtvaart een feit.

De eerste commerciële vlucht met de Boeing 747 vond plaats op 21 januari 1970 en werd uitgevoerd door Pan American World Airways tussen New York en Londen. Sinds die datum hebben de ruim 400 tot nu toe afgeleverde 747's meer dan 3,7 miljard kilometer gevlogen en daarbij circa 270 miljoen passagiers vervoerd. 

De eerste ontwikkelingen die leidden tot de generatie breedrompvliegtuigen voor commercieel gebruik, vonden plaats in de jaren zestig. Het ontwerp voor dit type verkeersvliegtuig werd versneld door de (Amerikaanse) behoefte aan een militair vliegtuig met brede romp, voor het vervoer van groot materieel. In oktober 1965 viel de keuze voor zo'n militair vliegtuig op het ontwerp van Lockheed.

Voor de ingenieurs van Boeing was dit het sein om hun militaire ontwerp te ontwikkelen tot een verkeersvliegtuig voor de lange afstand, met grote capaciteit. De behoefte aan een dergelijk vliegtuig was kort daarvoor reeds geuit door de luchtvaartmaatschappijen. Deze voorzagen namelijk door het steeds groeiende passagiersaanbod een ernstig capaciteitstekort voor de jaren na 1970. Ook de toenemende opeenhoping op luchthavens en de snelle groei van het niet-zakelijke luchtverkeer maakten de komst van een groot vliegtuig noodzakelijk.

"Jumbo"
In april 1966 werden de specificaties yan de Boeing 747 bekend gemaakt, tegelijk met de bestelling van Pan Am voor 25 van deze vliegtuigen. De eerste uitvoering van het viermotorige toestel kreeg een vliegbereik van ongeveer 8.500 kilometer en een maximum snelheid van circa 975 km/uur. Geheel volgens schema rolde op 30 september 1968 de eerste „Jumbo", zoals de 747 al spoedig werd genoemd, uit de produktiehal. Op die datum had Boeing inmiddels 158 orders voor de 747 ontvangen van 26 luchtvaartmaatschappijen.

De grondproeven verliepen aanvankelijk minder gunstig, waardoor het toestel pas op 9 februari 1969 voor het eerst het luchtruim koos. Het Amerikaanse bewijs van luchtwaardigheid werd na een intensief testprogramma afgegeven op 30 december van dat zelfde jaar. Het commerciële luchtverkeer heeft in de afgelopen tien jaar belangrijke veranderingen ondergaan. Door toepassing van de nieuwste technologische ontwikkelingen en het continu testen van de te gebruiken materialen zijn de specificaties van de Boeing 747 echter steeds in gunstige zin gewijzigd. Zo heeft de combinatie van onder meer een hoger startgewicht, een groter motorvermogen en een gunstiger brandstofverbruik, geresulteerd in een groter vliegbereik en een grotere vervoerscapaciteit.

Boeing heeft naast verschillende versies voor gecombineerd vervoer ook een speciale vrachtuitvoering ontworpen. Dit type, de 747F, kan maximaal 18.000 kg vracht vervoeren over een afstand van ongeveer 5.000 km. In totaal zijn er nu acht uitvoeringen van de 747 beschikbaar. De luchtvaartmaatschappijen kunnen voor alle uitvoeringen kiezen uit drie typen turbofan motoren; twee van Amerikaans fabrikaat (Pratt & Whitney en General Electric) en een van Engelse makelij (Rolls Royce).

Verkorte versie
Een duidelijk in het oog springende uitvoering is de 747SP. Dit toestel is ruim veertien meter korter dan de standaard 747's, die een lengte hebben van meer dan zeventig meter. De „Junior Jumbo" kan maximaal „slechts" 360 passagiers vervoeren - evenals de andere 747's in een groepering van tien stoelen op een rij - doch kan hoger, sneller en verder vliegen dan enig ander breedrompvliegtuig. In maart 1976 vestigde een Boeing 747SP een record door de langste nonstop vlucht uit te voeren in de historie van de burgerluchtvaart. Het toestel vloog van de Boeingfabrieken bij Seattle, in het noorden van de Verenigde Staten, rechtstreeks naar Kaapstad in Zuid- Afrika. De afgelegde afstand bedroeg 6.557 km en de vliegtijd 17 uur en 22 minuten. Bij de landing in Kaapstad het toestel toen nog voldoende brandstof aan boord voor een vlucht van ruim twee uur.

KLM
De KLM vliegt sinds 1971 met de Boeing 747 en heeft op het ogenblik dertien vliegtuigen van dit type in dienst, terwijl er nog drie in bestelling zijn. Met deze bestelling is een bedrag gemoeid van 415 miljoen gulden, inclusief reserveonderdelen.

In de KLM-uitvoering krijgen de nieuwe „Jumbo's" een capaciteit van maximaal 412 passagiers of 62.000 kg vracht. De capaciteit van de 747 is door de KLM eens vergeleken met die van de beroemde Dakota, waarmee onze nationale luchtvaartmaatschappij kort na de oorlog geregelde diensten onderhield. Daarbij kwam de KLM tot de conclusie dat, operationeel bezien, de Boeing 747 voor haar 220 maal een Dakota betekent. Een Dakota (DC-3) kon 21-28 passagiers vervoeren bij een maximum snelheid van 290 km/uur.

Onder de breedrompvliegtuigen die in de afgelopen jaren in het luchtruim zijn verschenen is de Boeing 747 een apart vliegtuig gebleven. Een van de kenmerken van dit toestel is onder meer het passagiers-bovendek, dat te bereiken is met een wenteltrap vanuit het hoofddek. Deze lounge is in veel gevallen ingericht voor eersteklas passagiers, die hier een grote mate van comfort wordt geboden. Enkele luchtvaartmaatschappijen hebben in een gedeelte van deze lounge zelfs slaapbanken aangebracht. Op nachtelijke vluchten wordt de eersteklas passagiers deze extra service aangeboden onder het motto: „Wie het eerst komt..."

Enkele jaren geleden werd in de vliegtuigbouw serieus gedacht aan een toestel met een capaciteit van 1.000 passagiers. In de eerstkomende twintig jaar zal zo'n vliegtuig er echter zeker nog niet komen. Bij Boeing wordt inmiddels wel gewerkt aan het ontwerp van een verlengde 747. Als de plannen voor deze „Maxi-Jumbo" werkelijkheid worden, dan zal dit toestel aan minimaal 600 passagiers plaats gaan bieden. De produktie van de 747 is als gevolg van de regelmatige bestellingen die Boeing voor dit vliegtuig ontvangt, inmiddels opgevoerd tot zeven per maand.

Met meer dan 500 definitieve orders — geplaatst door in totaal 63 luchtvaartmaatschappijen — is de Boeing 747 het meest verkochte breedrompvliegtuig.

DC-10 en TriStar
De ontwikkeling van het breedrompvliegtuig heeft in de afgelopen tien jaar een grote vlucht genomen. Na de 747 van de Boeing volgden in 1966 al spoedig de ontwerpen van McDonnell Douglas en Lockheed, respectievelijk de DC-10 en de L-1011 Tristar.

Ondanks de vooruitstrevendheid van het ontwerp vond de DC-10 eerst geen afnemers, in tegenstelling tot het vliegtuig van Lockheed. De eerste order kwam uiteindelijk van American Airlines die in februari 1968 25 DC-10's bestelde en tegelijk een optie nam op nog eens 25 van deze vliegtuigen.

Zes weken later maakte Lockheed orders bekend voor 144 TriStars, waardoor McDonnell Douglas serieus overwoog om het gehele project te stoppen. In april van datzelfde jaar bestelde United Airlines echter dertig DC-10's en nam tevens een optie op nog dertig stuks, waarmee de continuïteit van het project toen was verzekerd.

De DC-10 kan, afhankelijk van de uitvoering, maximaal 380 passagiers of 48.000 kg vracht vervoeren. Het toestel maakte op 29 augustus 1970 de eerste vlucht en werd een jaar later in dienst gesteld bij de twee genoemde luchtvaartmaatschappijen.

Zowel de KLM als Martinair heeft de DC-10 in gebruik, achtereenvolgens sinds 1972 en 1973. Het aantal bestellingen en opties op de DC-10 bedraagt thans meer dan 400.

De Tristar is — evenals de DC-10 — uitgerust met drie motoren en leverbaar in vier verschillende uitvoeringen. Het toestel heeft 'n vliegbereik van 4.500 - 9.800 km en kan maximaal 400 passagiers vervoeren in een groepering van zes tot en met tien stoelen op een rij. Eastern Airlines nam de TriStar in april 1972 als eerste in dienst. Lockheed heeft tot nu toe 230 orders en 72 opties voor dit vliegtuig ontvangen.

Vliegverbod
Zoals bekend heeft de DC-10 de laatste jaren nogal in de belangstelling gestaan door een aantal ernstige ongelukken die zich met dit type hebben voorgedaan. In juni van het vorig jaar kreeg het toestel een vliegverbod opgelegd, nadat op 25 mei bij Chicago een DC-10 was neergestort waarbij 273 doden vielen te betreuren. Na uitgebreide inspecties, waarbij bij een aantal DC-10's enkele (kleine) gebreken werden ontdekt, mocht het toestel na tien dagen toch weer de lucht in. Volgens de Amerikaanse Rijksluchtvaartdienst bleek uit het onderzoek dat de DC-10, indien de controles en het onderhoud op de juiste wijze worden uitgevoerd, een veilig toestel is.

Airbus
In Europa is de Airbus Industrie de enige fabrikant van breedrompvliegtuigen. Airbus Industrie is een samenwerkingsverband van vijf vliegtuigfabrieken met als hoofdaannemers MBB (West- Duitsland), British Aerospace (Engeland) en Aerospatiale in Frankrijk. De twee andere deelnemers zijn Fokker en CASA (Spanje).

Het eerste ontwerp van de Airbus, de A-300, maakte in oktober 1972 de eerste vlucht. De verschillende versies van dit vliegtuig kunnen 220-345 passagiers vervoeren over afstanden tot circa 6.000 km. Op de Amerikaanse markt is dit toestel ook doorgedrongen, door een order van Eastern Airlines voor 25 A-300's.

Voor de korte en middellange afstanden biedt het samenwerkingsverband nu de A-310 aan, een verkorte versie rnet een capaciteit van 225 passagiers. De eerste vlucht met dit tweemotorige toestel is gepland voor december 1981.

Het aantal bestelde Airbusvliegtuigen bedraagt nu 254 en het aantal opties 142. Tot de luchtvaartmaatschappijen die de A-310 hebben besteld behoren ook de KLM (tien, plus een optie op een zelfde aantal) en Martinair (drie, plus een optie op één). De aflevering van deze vliegtuigen zal achtereenvolgens plaatsvinden vanaf 1983 en 1984.

Het laatst ontwikkelde burgerlijke breedrompvliegtuig is de Russische Iljushin IL-86 „Camber". Dit toestel is uitgerust met vier motoren en maakte op 22 december 1976 de eerste vlucht. Met het maximum aantal passagiers van 350 heeft de IL-86 een vliegbereik van ongeveer 3.600 km.

Groei
Het aantal vervoerde passagiers op lijndiensten bedroeg vorig jaar circa 745 miljoen, wat een stijging betekent van 10. procent ten opzichte van 1978. Voor 1980 en de daarop volgende jaren wordt op ongeveer een zelfde toename gerekend. Doordat steeds meer breedrompvliegtuigen kunnen worden ingezet, voorzien de luchtvaartmaatschappijen echter voorlopig geen capaciteitsproblemen door deze passagiersgroei.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 18 januari 1980

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Tien jaar massavervoer in de burgerluchtvaart

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 18 januari 1980

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken