Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Een geschiedenisles voor de jongere jeugd

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een geschiedenisles voor de jongere jeugd

Tekenboek uit het concentratiekamp Theresienstadt

6 minuten leestijd

Leren van de lessen uit het verleden geldt met name voor de periode van de Tweede Wereldoorlog. Dat tekent dat zowel jong als oud de gelegenheid moet worden gegeven hun lesje te leren". De verschijng van twee belangwekkende boeken, namelijk „De dag dat Tommy ie werd" en „Voor Thomas", maken het onderwijzen in de verschrikkingen van de oorlog aan de jongere jeugd gemakkelijk en indrukwekkend. Het ontstaan van de boeken ligt voor een belangrijk deel de lotgevallen van de familie 'itta in het voormalige concentratiekamp Theresienstadt in Tsjechoslowakije.

Het concentratiekamp Theresienstadt was een Tsjechische garnizoensplaats uit : tijd van Maria Theresia. De stad had igeveer 6000 inwoners. Tijdens de A'eede Wereldoorlog werd deze plaats )or de nazi's ontruimd en herschapen een concentratiekamp, waar soms eer dan 100.000 mensen bijeengedre- ;n waren. Het kamp was oorspronkelijk ;stemd voor het opvangen van Tsjechihe en andere Middeneuropese joden )ór hun transport naar Auschwitz en idere concentratiekampen. Tot de geingen joden behoorde ook het Tsjechihe gezin Fritta. Bedrich en Hansi Frithadden een zoontje, Thomas („Tomy") geheten, die op 22 januari 1941 erd geboren. In 1942 kwam dit gezin recht in Theresienstadt.

Tekenen

De vader van Tommy was schilder en kenaar. Samen met enkele andere ihilders moest hij in de tekenkamer van ; bouwafdeling van het concentratieimp voor de Duitsers werken. Er moesin tekeningen worden gemaakt 3or de nieuwe barakken. Vanwege it werk in de tekenkamer werden i kunstenaarsgezinnen niet direct doorïstuurd naar de vernietigingskampen, 3als meestal met de andere joodse gennen gebeurde. De gezinnen kregen eigen ruimten toegewezen, waar ze zo goed en kwaad als het mogelijk was het „gezinsleven" probeerden te handhaven. In het kamp heersten echter ziekten, honger en vernederingen, terwijl velen het leven verloren door de ernstige omstandigheden

In het geheim tekenden de kunstenaars allerlei taferelen uit de gruwelijke werkelijkheid van het kamp. Dat gebeurde meestal 's nachts bij wat kaarslicht en met voortdurende angst voor ontdekking door de Duitsers. Het papier en het andere materiaal werd „geleend" uit de tekenkamer. De gemaakte tekeningen werden angstvallig verborgen gehouden voor de nazi's. Op ontdekking van de afbeeldingen zouden zeker strenge maatregelen door de bezetters worden genomen. Ondanks de vele gevaren, bleven de kunstenaars doorgaan met 't tekenen, opdat de mensen buiten de concentratiekampen en latere generaties te weten zouden komen hoe de werkelijkheid in de kampen was.

Jarig zoontje

Op 22 januari 1944 zou Tommy drie jaar worden. Het jongetje had bijna geen normaal leven kunnen leiden. Een lange tijd al werd hij dagelijks geconfronteerd met de gruwelijke werkelijkheid in de barakken èn daarbuiten. Hij had niet genoeg te eten en kende geen speelgoed. In het diepste geheim maakte zijn vader een aantal tekeningen van èn voor hem, als cadeau voor zijn derde verjaardag. Hij droomde over de wereld achter de muren van het kamp en haalde zich allerlei situaties voor de geest die in de barakken ontbraken. Hij tekende een verjaardagstaart met daarop drie brandende kaatsen. Vervolgens maakte hij een tekening van een jongetje, die op een koffer staat en daardoor vanuit het raam naar buiten kan kijken. De Tsjechische tekst bij de tekening, vertaald in het Nederlands, luidt: „Voor Thomas op zijn derde verjaardag in Theresienstadt 22 januari 1944".

De in totaal 52 vierkleurentekeningen laten allerlei situaties zien waarin Tommy voorkomt: Tommy vraagt om méér eten, Tommy doet zijn plasje. Tommy tekent. Tommy opent een grote doos met allerlei pakjes, Tommy temidden van veel muziekinstrumenten. Tommy als bokser enz. Verder worden in andere tekeningen situaties weergegeven, die Tommy niet kende, zoals een auto, een bloementuin, een fruitkraam en taarten. Met de gemaakte tekeningen wilde Bedrich Fritta zijn zoontje óók de wereld buiten het kamp laten zien.

Tekenboek

De tekst bij de 52ste tekening uit het tekenboek luidt: „Dit boek is het eerste van de lange reeks boeken die ik van plan ben voor jou te maken!" Bedrich Fritta verstopte het boek in de muur. Het zou zijn laatste tekenboek voor Tommy blijken te zijn. De Duitsers hadden namelijk ontdekt dat hij en de andere kunstenaars in het geheim tekeningen hadden gemaakt van het kampleven en dat er wat afbeeldingen naar buiten het kamp waren gesmokkeld. De tekenaars werden streng gestraft. De vader van Tommy kwam om het leven in de ziekenbarak in hel vernietigingskamp Auschwitz, acht dagen na het transport. Zijn vrouw Hansi stierf in Theresienstadt.

Een vriend van Bedrich Fritta, de schilder Leo Haas, overleefde een aantal concentratiekampen. Hij had hem beloofd om zorg te dragen voor zijn zoontje Thomas. Later werden Leo Haas en zijn vrouw de stiefouders van Thomas. De Duitsers hebben het tekenboek niet gevonden. De schilder Leo Haas wist echter waar het boek verborgen was en hij haalde het in 1945 uit de muur. Op de achttiende verjaardag van Thomas gaf hij het tekenboek aan hem. Thomas Fritta Haas woont nu in West-Duitsland, is getrouwd en heeft vier kinderen. Hij is bibliothecaris in Mannheim.

Facsimile-uitgave

Door de Uitgeverij Omniboek in Den Haag werd enige tijd geleden na overleg met Thomas Fritta Haas een facsimileuitgave van het tekenboek uitgegeven. Het resultaat is een stevig in linnen band gebonden boek met 52 leuke, maar ook ernstige tekeningen. In een aparte bijlage staan de introductie van de uitgever, het levensverhaal van Thomas Fritta Haas, een verhaal van de vriend van Bedrich Fritta, de schilder Leo Haas en een vertaling van de Tsjechische bijschriften bij de tekeningen. De titel van het boek luidt: „Tomickovi"(Voor Thomas). De Nederlandse tekst luidt: „Voor Thomas op zijn derde verjaardag in Theresienstadt, 22 januari 1944".

Tegelijk met de facsimile-uitgave verscheen nog een ander boek. „De dag dat Tommy drie werd" bevat bijna alle tekeningen van het tekenboek, echter zonder de Tsjechische teksten. Voor de jeugd tot zo'n zeven a acht jaar schreef Mies Bouhuys een ontroerende tekst in de vorm van vraag en antwoord. De helder geschreven tekst geeft inzicht in het abnormale en het verschrikkelijke van de situatie waarin Thomas een deel van z'n leven heeft moeten doorbrengen. Ook in dit boek zijn de tekeningen in kleur afgebeeld. Het stevig gebonden en prachtig uitgevoerde boek geeft de ouders goed de gelegenheid om hun jonge kinderen een belangrijk stuk geschiedenisles te geven.

N.a.v. „Tomickovi, Voor Thomas op zijn derde verjaardag, Theresienstadt, 22 januari 1944"; door Bedrich Fritta; Uitgeverij Omniboek, Den Haag, 1980; formaat 21,8 x 28 cm; 106 bladzijden; 52 vierkleurentekeningen; facsimile-uitgave; prijs gebonden in linnen band ƒ 55,-; besteladres: Postbus 130, 8260 AC Kampen, telefoon 05202-13545;

„De dag dat Tommy drie werd"; prentenboek van Bedrich Fritta, tekst van Mies Bouhuys; formaat 21 x 27 cm; 89 bladzijden; 50 vierkleurentekeningen; prijs gebonden ƒ19,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van Friday 13 June 1980

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Een geschiedenisles voor de jongere jeugd

Bekijk de hele uitgave van Friday 13 June 1980

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken