Bekijk het origineel

Sovjet-Unie blijft ontevreden over Poolse perikelen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Sovjet-Unie blijft ontevreden over Poolse perikelen

6 minuten leestijd

WARSCHAU — De dramatisch verlopen extra zitting van het centrale comité van de Poolse communistische partij was een kenmerk voor de gespannen situatie die Polen en de wereld beheerst. Hoewel Kania en de zijnen een aftreden hebben kunnen vermijden, hebben zij aan de situatie niet een keer ten goede kunnen geven. Een situatie waarin de problemen waar Brezjnjev in zijn kritische brief Polen voor waarschuwde en vermaande, niet zijn opgelost. Een mogelijke Russische invasie hangt nog altijd als het zwaard van Damocles boven Polen.

Moskou is over de gang van zaken in Polen niet tevreden. Weliswaar heeft het Russische politbureau de Polen bij het begin van het jaar nog enig uitstel gegeven om orde op zaken te stellen, maar op zijn laatst loopt dit uitstel af bij het begin van het partijcongres van de Verenigde Poolse arbeiderspartij.

Contra-revolutie

Partijcongressen zijn in de ogen van de communisten een gebeuren dat door niets gepasseerd kan worden. Wat daar bepaald wordt heeft een lange veiligheidsduur. Zo zien de Russen zelf hun partijcongressen en dat nemen zij ook van hun „broeders" aan. Nu leken de ontwikkelingen in Polen het komende partijcongres zo te beïnvloeden, dat de resultaten daarvan niet naar de zin van Moskou zouden zijn, maar het tegendeel daarvan zouden vormen. Het Poolse partijcongres, zo vreesden de Russen, zou niet het gezag van het centrale comité herstellen, maar een vergaande liberalisering veroorzaken. Wat men in het Westen als democratisering omschrijft, is in de ogen van Moskou contra-revolutie.

„Wij wijzen er met nadruk op dat in het land een contra-revolutionair proces aan de gang is en daarom moeten de benodigde maatregelen genomen worden", zo luidde een verklaring van het forum van Katowice, die door de Russische pers in haar geheel werd overgenomen. Dit forum, dat bestaat uit orthodoxe Poolse communisten, was voor de Russen aanleiding om hun kritiek op Polen in het openbaar te uiten.

In het verleden had de Russische pers indirect of door middel van citaten de eisen van de Russen bekendgemaakt: de Poolse leiding moet het gezag en de orde in alle maatschappelijke organisaties weer op zich nemen. Zij moet haar partij van bovenaf leiden en mag niet toelaten dat zich op het horizontale vlak, dus in de basisorganisaties, eigen opvattingen worden gevormd. Bovendien moet ze de rol van Solidariteit als vertegenwoordiger van alle arbeiders inperken, opdat geen tweede politieke partij ontstaat. Maar voor alles moet zij de dissidenten die zich in het KOR verenigd hebben monddood maken. De dissidenten zijn volgens Moskou de aanleiding voor de gebeurtenissen in Polen.

Harder optreden

Ook na de speciale zitting van het centrale comité is niet duidelijk hoe de Poolse leiding aan deze eisen kan voldoen. Kania heeft er in zijn slotrede nogmaals op gewezen dat hij het hervormingsproces in Polen voort wil zetten. Hij heeft anti-socialistische krachten de wacht aangezegd, wat waarschijnlijk neerkomt op een harder optreden tegen Solidariteit. Kania en andere voorstanders van het hervormingsproces weten dat zij de loop van de geschiedenis niet terug kunnen draaien. Er zijn geen alternatieven voor de dialoogpolitiek, zoals voorgesteld door vice-premier Rakovski. De oude communistische methoden zijn in Polen volkomen in diskrediet geraakt.

Hoe zal het verder gaan in Polen? De enige uitweg lijkt te zijn dat de partijleiding door persoonlijke overtuigingskrachten alle groeperingen die Polen op zijn liefst volledig willen omturnen, tot inzicht brengt. In de laatste maanden heeft bijna iedere maatschappelijke groepering zich georganiseerd. Via Solidariteit breidde zich het democratiseringsproces als een lopend vuurtje uit. Boeren, ambachtslieden en andere beroepsuitoefenaren vormden ieder voor zich een vakbond, die volledig onafhankelijk van de partij was. In de partij zelf vond een verstrekkende ombuiging plaats. Dit bleek vooral tijdens de verkiezingen van de afgevaardigden voor het partijcongres. Tot afgevaardigden werden vrijwel overal mensen gekozen die tot nu toe niets met de partij te maken hebben gehad.

Moeilijke opdracht

In het verioop van dit proces hebben zich hier en daar vormen van egoïsme geopenbaard. De verantwoording voor het geheel werd niet altijd voor ogen gehouden. Lech Walesa, de held van Gdansk, vervulde nu de rol van een gematigd politicus. Hem was duidelijk dat men niet ineens alles bereiken kan, maar voor veel van zijn medestanders was hij te gematigd. Zij waren niet bereid om de vele niet nagekomen beloften van de partij te vergeten. Zij stonden erop dat er nu veranderingen doorgevoerd zouden worden. Hier de grenslijn te trekken is een zeer moeilijke opdracht. Weliswaar weet de partijleiding nu dat zij niet meer bevelen kan maar de mensen inoet overtuigen. Het overgrote deel van de oude partijfunctionarissen is echter niet tot een dergelijk gedrag in staat. Voor hen is het oude centralisme naar het voorbeeld van Lenin een heilig gegeven.

In deze geest werden de aanvallen op de partijleiding op de zitting van het centrale comité ook gedaan. Het meest gehoorde verwijt was dat het aan leiding ontbrak. Hierbij traden vooral het politbureauUd Grabski en de vroegere minister van buitenlandse zaken Olsovski op de voorgrond. Zij zijn de leiders van de Moskou-getrouwe vleugel in de partij. Partijleider Kania wist zich slechts door een revolutionair voorstel te redden: het centrale comité zou over het lidmaatschap van de politbureauleden moeten stemmen. Wie minder dan 50 procent van de stemmen zou krijgen, moest zijn ambt neerleggen. Dat ging de meeste leden van het centrale comité echter te ver. Zij wezen het voorstel dan ook af. Indirect was dat een bewijs van trouw aan de partijleiding, die men een maand voor het congres niet ter zijde wilde schuiven.

Automatisme

Hoe zal het met Polen verder gaan? Dat moet men zich nu ook in Moskou afvragen. De Sovjet-Unie is in de laatste maanden voor wat Polen betreft met veel voorzichtigheid te werk gegaan. Weliswaar bestaan er iedere keer parallellen met de ontwikkelingen in Tsjechoslowakije in 1968 (de toon van Brezjnjevs brief is bijna hetzelfde), maar er is nog geen conferentie van het Warschaupact gehouden, waarop de Poolse politiek veroordeeld werd. Nog beperkt Moskou zich ertoe de kritiek op Polen door de Oostduitse partijleider Honecker of door de Tsjechoslowaakse leider Husak te laten uitspreken. Niemand weet wanneer er aan deze fase van het Russische beleid een einde zal komen.

Intussen wint in het Westen de zorg terrein, dat ondanks alles de Sovjet-Unie op een gegeven ogenblik gedwongen wordt op te treden of denkt daartoe gedwongen te worden. Een zeker automatisme zou kunnen ontstaan. Vaak genoeg is in de Europese kranten naar voren gebracht dat men nu niet meer terug kan en handelen moet.

Grootste gevaar

Dit automatisme is volgens westerse opvattingen het grootste gevaar. De westerse regering kan op het ogenblik niet meer doen dan Moskou op de gevolgen van een Russische invasie in Polen wijzen. Zij zou het ineenstorten van de OostWestbetrekkingen betekenen. In deze zin handelt de Westduitse regering. Naar aanleiding van Brezjnjevs brief wees de Westduitse minister van buitenlandse zaken, Genscher nog eens nadrukkelijk op de gevofgen van een Russische inval. In tegenstelling tot de Russische inval in Afghanistan wil het Westen zich niet nog een keer door iets dergelijks laten verrassen. Of zij daarmee het noodlot van Polen afwenden kan is en blijft onzeker.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 13 juni 1981

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Sovjet-Unie blijft ontevreden over Poolse perikelen

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 13 juni 1981

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken