Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Bisschop liet 500 jaar geleden de Grift graven

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Bisschop liet 500 jaar geleden de Grift graven

3 minuten leestijd

Aan het Benedeneind, bij de grens tussen Utrecht en Gelderland, kun je nog een stukje oud-Veenendaal zien en proeven. Het (smerige) water van de rustige Grift (of Grebbe of Bisschop Davidsgrift) schittert in de felle zon. Eenden steken hun kop in het water. Een lichte bries beweegt de bladeren aan de enkele eenzame bomen.

Roeibootjes liggen langs de groene oevers, die met elkaar zijn verbonden door betonnen en houten bruggetjes. Rondom de boerderijen aan het smalle Vroeger werd 4e Grift nog omzoomd door fraaie bomen. Deze foto werd gemaakt omstreeks 1910. geasfalteerde weggetje zijn boeren met hun machines druk bezig. Aan het eind van het Benedeneind, richting Veenendaal, maakt de Grift (gegraven vaart betekent dat) een zwenking naar links. Nu is het een stuk Omleidingskanaal. In Veenendaal-West komt de naam Grift weer te voorschijn. Op weg naar het noorden gaat het.

Vroeger was alles anders. Toen liep de Grift langs de huidige Valleistraat, Verlaat, Zwaaiplein, Zandstraal en Panhuis. Van beide zijden naderden de later gegraven sloten, zogenaamde wijken (denk aan de Kerkewijk). Aan het einde van de jaren twintig begon men met de demping van de Grift en de wijken. De brede straat van nu danken wij aan het water van toen. Veenendaal lijkt niet meer op Giethoorn of op Venetië, hoewel... al die grachten en grachtjes met bruggetjes in de nieuwbouwwijken borduren ongetwijfeld op de situatie van vroeger voort.

Rhenense Venen

Waar nu Veenendaal ligt, lagen in de 15e eeuw de Rhenense Venen. Er werd turf (veen) gegraven voor brandstofgebruik. Van 1473 tot 1481 liet de Utrechtse bisschop David van Bourgondië de Grift graven, vanaf Rhenen-Wageningen tot de Eem bij Amersfoort; ten eerste voor de afvoer van het water en in de tweede plaats voor het transport van de turf. Door twisten tussen Stichtsen en Geldersen kwam van ontginning niet veel terecht. De Grift groeide bijna geheel dicht. Maar in 1553 was alles weer in orde. Van de „heropening" werd een groot feest gemaakt door de veengenoten (bezitters van stukken grondgebied). Voor afwatering en vervoer werden sloten (wijken) langs de Grift gegraven. Niet alleen werd turf vervoerd naar Holland, óók Vlaamse schippers haalden het voor de Antwerpse koopman Gilles van Schonebeke, die in de omgeving van zijn plaats steenbakkerijen bezat.

In het midden van de 18e eeuw liep de turfhandel sterk terug. Kleinere schepen, zoals aken, deden hun intrede voor het plaatselijk vervoer van hooi, stro en mest. De Grift werd ook een veel gebruikte verbindingsweg met Wageningen. In de 19e en begin 20e eeuw, toen de wolindustrie nog grotendeels huisindustrie was, spoelden de wolkammers hun wol in het water van de Grift (terwijl hun vrouwen dat deden met de andijvie). De vis die men uit het water haalde, was een welkome aanvulling op het zeer eenvoudige eten. De industrie met haar ververijen breidde uit. Het afvalwater loosde men op de Grift... Tja, en toen ging de kwaliteit van het water achteruit en werd de Grift een stinkend riool. Veel Veenendalers drongen aan op demping. En dat gebeurde toen op grote schaal. Het Omleidingskanaal werd al in 1870 aangelegd op last van Defensie. Nu is de Grift slechts belangrijk voor de waterhuishouding.

Uit alles blijkt dat het graven van de Grift en het ontstaan van Veenendaal zeer nauw met elkaar verbonden zijn. Bekijk alles nog eens in het Prentenkabinet in de bibliotheek, want binnenkort start daar een nieuwe diaserie over 500 jaar Grift.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 april 1982

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

Bisschop liet 500 jaar geleden de Grift graven

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 23 april 1982

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken