Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

In de Karl Marxstraat in Trier zwoegen nu moderne loonslaven...

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

In de Karl Marxstraat in Trier zwoegen nu moderne loonslaven...

Stiefvader van Sovjetcommunisme alom herdacht, maar...

10 minuten leestijd

aar sta je dan in een vrij smalle straat in „Duitslands oudste stad", gelegen rond de Moezel in het hart van RijnlandPalts, het Augusta Treverorum der Romeinen van keizer Augustus. Trier dus. Ik sta vóór het nu wat in staat van opwinding verkerende huis waar ooit, op de vijfde mei 1818, ene Karl Heinrich Marx werd geboren als zoon van de christen geworden joodse advocaat Heinrich Marx. . Het huis is nu door schilders en behangers op zijn kop gezet, maar ik peins erover wat de loop der wereldgeschiedenis zou zijn geweest als die vader Marx nu eens geen vader was geworder» op 5 mei of „hooguit" een dochtertje had gewonnen, Carla. Zou dan het tsarendom nóg aan de macht zijn in Rusland en zouden de arbeiders in de Borinage en de Britse mijnstreken dan nog zo creperen als in 1867? ' Dat jaar 1867 zag het beroemd en berucht geworden boek „Das Kapital" verschijnen, een „Kritiek der politieke economie". Auteur was de dan al aardig ontheemde (Brussel, Zaltbommel — of all cities... — Parijs, Londen) doctor in de klassieke wijsbegeerte Karl H. Marx en Otto Meissner in Hamburg durfde de uitgave van de „Erster Band" aan, terwijl ene L. W. Schmidt in New York voor verdere verspreiding van deze catechismus van Marx zorg droeg in de Noordamerikaanse ruimte.

Marx en Zaltbommel

't Is niet zozeer om 1867 dat ik in de Brückenstrasse bij pand nummer 10 sta. Maar over een paar dagen, op 14 maart, is het wel precies een eeuw geleden dat voornoemde Marx in Londen overleed. Dat zal wel gevierd worden van Moskou tot Havana de Cuba, van Oost-Berlijn, „Hauptstadt der DDR", tot Londen en van Peking tot Amsterdam. Dat zal dus ook wel, dachten wij, gevierd worden in Trier. Want elke stad die relikwieën heeft van zo'n communistische heilige zal er zeker in jubileumjaren haar voordeel mee trachten te doen. En Trier maakt daarop geen uitzondering.

Alleen vanuit Zaltbommel, waar Marx ten huize van de oude heer Philips — ook van joodsen bloede, maar de voorvader van Anton Philips was niet zo trots op deze afstamming! — in de Gasthuisstraat verbleef, vernam ik nog geen herdenkingsfeest. Nu zit in dit pand op nummer 12 de Europese Bibliotheek, maar die uitgever doet niet veel marxisme of poUtieke economie in zijn fonds. Dit nu terzijde.

Trier heeft tenslotte Marx gebaard en de stad lijkt bescheiden trots te zijn op deze prestatie. Overigens heb ik niet de indruk dat de leringen van de oude of jonge Marx ooit in deze oude Moezelstad veel voet aan de grond hebben gekregen. Wel zie ik overal vanaf muren en spandoeken de lachende gezichten van een Helmut Kohl, een H. J. Vogel en een Dietrich Genscher, maar het is moeilijk vol te houden dat Vogels SPD de wettige erfgenaam is van „het" marx-i isme. Trouwens, niet van de SPD-Vogel kreeg in Rijnland-Palts weer de meeste aanhang bij de verkiezingen van afgelopen zondag, maar diens broer die CDUpoliticus is.

Luther, Marx, Wagner,Hitler..

Nee, dat heel Trier al bol staat van het Marx-herdenken kan ik, een paar dagen voor de officiële datum, niet vaststellen. Als de grote Akademische Buchhandlung in het stadscentrum een aanwijzing vormt dan zie ik nog andere grote (en minder grote) Duitse gedenkdata bijeengeplaatst. Etalage en boekenstand zijn bijvoorbeeld gewijd aan dr. Maarten' Luther, vijf eeuwen geleden geboren (en thans in de marxistische DDR als een volksbevrijder en vriend van de arbeiders- en boerenrepubliek van Honecker binnengehaald).

Ik zie ook in boek en plaat, in muziekschrift en theatergebeuren dat honderd jaar geleden de componist Richard Wagner is overleden. Het is alles Wagner en Bayreuth wat déze afdeling van de boekhandel biedt. Er is nog meer te herdenken: nog maar vijftig jaar geleden kwam in Berlijn een gesjeesde Oostenrijkse kunstschilder annex huisschilder, Adolf Hitler geheten, aan de macht op een — nota bene — feitelijk wettige wijze.

Herenstamtafel

En ik lees in het uit 187.5 stammende lokale dagblad Trierischer Volksfreund, waarvan de kop gezet is in de gotische! letter die ons zo onaangenaam herinnert aan het perswezen van de jaren 1933 1945, dat enkele „Landsmanschaften" van Duitsers uit de vroegere Duitse uiny^*'*^ Ubr Ici, ^p *^l^^^^^^^x\ii\m oor mit CioijponbS'Semtcr »er ^Jörcenneitt^ei*' im fint» O-^-^-^ ly />. /•'S;^'^ ^iMt^A i/^OA^ Itf'iiotiHoil iu • ,r anb liditr 5StJU .«^V-AnrastfC-'^js^tc.^^W»-"^ ,' «icuQt ODidcn feq. tak (iilelbe titttm i^rcnt fïiiibe ten 9Ia|;m^ bcs^inbcs unt obige .^CI'^tHS^*^--^ "ojobnljafl JU ^Pt

,?aAt bes SlocjciQtrs bes iïmbcs unb ber 3:uscn geQlnmcdijc^^ f t in bo;rptItem Oitsinol aufge[ctt, ï^lcfjt 1104 3]ottciun3 bciFelbcn oom Sorjtijcr bet fiiitbes, b(n 3ustR, unb mil unttifi^riEbcn Duxbcn. ïlijo eelt^t^en ju ^^CvL^^ ^0. ^iloDal^ unb ^o^r Bic obcn.

ZÓ kenden we Marx nog niet: deze collage van hem als staalarbeider is in 1981 gejuaakt door Irene von Treskow (foto boven). Daaronder de geboorteakte van Kart Marx, gedateerd 7 mei 1818. „Oostprovincies" hun maandelijkse bijeenkomsten houden. Ik lees dat de „Oost-verdrevenen" uit Silezië en uit de huidige Oostduitse Mark Brandenburg hun „Herrenstammtisch" houden, waarbij ook „Freunde und DDR-Besucher" hartelijk welkom zijn. En ik denk dat dit een opmerkelijke gebeurtenis is, niet Linksboven de titelpagina van het in 1848 verschijnende Communistisch Manifest van Marx en zijn vriend Fr. Engels. „Proletariërs aller landen, verenigt u!" zou de leuze van de „verworpenen der aarde" worden. Rechts één van de laatste portretten van Marx, uit december 1881. Onder: een krant uit de arbeidersbeweging rond Marx; hij was een tijdlang hoofdredacteur van de „Neue Rheinische Zeitung" in Keulen, tot de krant werd verboden en hij moest vluchten.

^i^cmfcift ^eittttt^

^rgan t>tt ^tmoïvütk.
301. &JÓiH, Samftj^, bm tg. /Hol ail>f(l;icb«>loart ^ec ?!cuen 9{6cinif4en 3ciung. tirin efToir .'vxb 1» oXntt ^J)lJ'^t .. (?* f.ilK D.i4) bil fcM.i.tdiït «^.^rrtraIt S»*? fdiin.nijfi, SJfil-JijInii.ffn: 21itl ttui .^.jiii(i!)jir fittin lit ZitHJic ! Sraft. •auf 6.T t'ioyf itn JtoO an^ iin laittnitn .^pf"", 3n bn fjoab bin bUmnbtn 7rqcit. ?ïo* Iti Sttr&fn tuf/nb: „rif 3I:bfDi,)a Zo tiiit iib mi' G.'itdi ttUiin. {?, 9L-rti ivoM btactiittn Ki.'in 0rjb mit Sdl| Xtt VTiutir JUiJinmt bttH Cptt rodi «i f(t)i(C(n bit üti^idi, tt fcbiift biC'Vfiilj Srti 3.i[Dtn nilc utitt btt !Sittt' Unb btt atBit iülAfln Cm jtiTiö'nfii OciraDb, Gt tuiert nuf latin 4'iupt bic ZitoUtn; fft tuiirit fl( binab mit btt iTrinistn Siaab, san btr iattttt. btt rb»lrItiiD«U.'n. ainin Sitanj auijt biiii]I tr tu* ^Ivmta anb 3u rub'n auf mtimn !Ii>unb(n; Zin habtn ttin 2Bfi5 unb fiin ZóiitttUtA ?td(b btt •axbdt fiJc mj(b jjr.8un>*n tt llbi. bu f.i"Jii. ibt iirSlil itun 'Mb.', ilir etbtuittit tiii3 Zinttt*. «•;ii 'Htt bo.b nitht fllr iiil:r;^t •ll^^! S/rin lit löiiin itn («jtiil niAf, i^t ©^l(^tt• atalb tubf' t.b mi.^1 MtVtlnS iu bii .S"^fi". ty.ilb ftk'l.b rti-Tjtf lui.-btc! -I'Jtnn bit ttbtt riioni tnit &Ut jtttiticbf. 3n btt Jt.iiM'jftJ '^tttlttit unb j-iiuuijnen.' V^mn b.iJBoIf ftiu Irttt* ..Zdjnlbi.y.' fpifdit, ^•inu fifbii )L>ir iDitbrt lut'iiiiiiutn: J-tiit tt:u 'ÏJoit, mil btj, 2tt.it>trt, itn btt £0itau, om Wbtiti, (?irtt flüjtit trriir Oi.-i'tUin atfiiö bnn thioni j.'ti'^nifttttH&tn Solf* ftin ?ir iéiaaimi. bil Sttbtain'. 1849. OTai'n, vanwege die borrel, maar vanwege het historisch perspectief.

Stel u voor: Heden uit de thans onder het marxisme-leninisme zuchtende Duitse „Oostgebieden" herdenken in de geboortestad van Marx hun „goeie (?? v. A.) öuwe tijd" van vóór de Russen kwamen. Zullen ze zich dat naast het communisme net zo afschuwelijke andere „-isme" met (ver)genoegen herinneren? Dat nationaal-socialisme was toch, goed beschouwd, geen haar beter dan wat de leerlingen van Marx met het werk van hun meester hebben uitgespookt?

Wel marxisme, geen

hitlerisme?

Ik blijf het, ook gevoelsmatig, een ironie der geschiedenis vinden: marxisme en nazisme wortelend in dezelfde „Grossdeutsche Raum". Waarbij wel moet worden aangetekend dat Hitler vergeleken bij Marx natuurlijk een akelig miezerig en dom mannetje was. „Mijn Kamp" en „Het Kapitaal" zijn geen van beide geestige romannetjes, •maar het laatste boek is theoretisch wel even knapper onderbouwd dan het dikke pamflet van Gefreiter A. Hitler.

Er is bij mijn weten ook nooit een stroming ontstaan, die zich hitlerisme heeft genoemd. Het denkwerk heeft Hitler anderen voor zich laten doen: H. S. Chamberlain, A. de Gobineau, een verkeerd uitgelegde Friedrich Nietzsche e.d.

Terug echter naar de grondlegger van het wetenschappelijk socialisme, waarvoor Marx overigens niet alleen verantwoordelijk was. Zijn vriend en medestrijder Friedrich Engels dient met Marx in één adem te worden genoemd, maar aan Engels valt nog niets te herdenken. Die overleed pas in 1895, dus we moeten nog twaalf jaar wachten op een Engelsréveil. Niet helemaal, want vanaf 14 maart a.s. is in de grote Marx-expositie in zijn geboortehuis ook plaats ingeruimd voor Engels.

Beschaafd socialist

Hoe die expositie er helemaal uitziet kan ik nog niet zeggen, want de inrichting ervan was, zoals opgemerkt, nog maar net begonnen. Er is wel een grote vaste collectie „marxiana", maar die was tijdelijk in het vlakbijgelegen Karl Marx-studiecentrum te bekijken. Dat heb ik voor u gedaan. Studiecentrum en Karl Marx-huis (nu museum) worden beheerd door de Friedrich Ebert Stichting en dat kan erop wijzen dat men hier van Marx geen vulgaire communist gemaakt wil zien, maar een beschaafde socialist.

Want Ebert was o.a. van 1913-1919 voorzitter van de Sociaal Democratische Partij van Duitsland, in 1918 Rijkskanselier en in 1919 Rijkspresident en de huidige Sociaal-Democraten stoppen ook geld in het Marx-museum en Marx-studiecentrum. Het is vooral door toedoen van de Franse socialistische staatsman Léon Blum dat van dit geboortehuis van Marx een museum werd gemaakt, nadat het voor allerlei zaken had dienst gedaan en in de nazitijd demonstratief werd „ontwijd" door de hakenkruisvlag aan de gevel.

Klassieke wijsgeer

Foto's en teksten tonen ons niet alleen het leven van Marx, zijn huwelijk met Jenny von Westphalen, zijn werken (waaronder natuurlijk het Communistisch Manifest van 1848 en al zijn geschriften, al dan niet samen met Engels geschreven), maar ook de historie van zijn geboortehuis dat vader Marx sinds 1 april 1818 gehuurd had. Al in oktober 1819 vertrok de familie Marx uit dit omstreeks 1727 gebouwde pand naar een kleiner huis aan de Simeonstraat, vlak bij de beroemde Porta Nigra, die de jongeling Marx elke dag confronteerde met de klassieke oudheid.

Marx senior kocht dat huis op afbetaling, dus een kapitalist was hij vermoedelijk niet; wellicht had zijn zoon het woord nog niet uitgevonden... Die bezocht braaf het gymnasium in Trier en ging vanaf 1835 studeren in de rechten, de wijsbegeerte en de geschiedenis aan de universiteiten van Bonn en Berlijn. In april 1841 promoveerde de jonge knaap tot doctor in de filosofie met een studie over de oude Griekse denkers Demokritos en Epikouros (wiens volgelingen de Epicureërs we ook in de Bijbel tegenkomen, in Hand. 17).

Geen salonsocialist

Het volgende jaar is Marx medewerker aan de pas gestichte radicaal-liberale krant „Rheinische Zeitung", maar al spoedig moet hij omwille van de censuur en zijn groeiend radicalisme de wijk nemen naar Parijs. Ik zal niet het hele leven van Marx hier kort navertellen, maar zeker is het wel, dat het in huize Marx vaak armoe troef was. Door zijn eigen schuld weliswaar, want dan had hij zich maar niet zo solidair met verdrukten en ontrechten moeten opstellen. Maar een „salonsocialist" werd hij niet, noch in Parijs (1844), noch in Brussel (1845), noch in Keulen (het revolutiejaar 1848), noch in Londen.

Karl moet een rusteloos mens geweest zijn: én zijn vele verblijfplaatsen én zijn meest uiteenlopende geschriften wijzen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 11 maart 1983

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

In de Karl Marxstraat in Trier zwoegen nu moderne loonslaven...

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 11 maart 1983

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken