Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Honderd jaar gereformeerd leven sedert Afscheiding in Rijssen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Honderd jaar gereformeerd leven sedert Afscheiding in Rijssen

Presentatie kerkhistorische studie in Stadhuishal

6 minuten leestijd

RIJSSEN/UTRECHT — Het woord "gereformeerd" in de titel van het dinsdagmiddag door de auteur Jaap Riemens aan burgemeester G. J. Smit van Rijssen in de Stadhuishal aangeboden boek — „een terugblik op honderd jaar gereformeerd leven sedert de afscheiding" — is zo veelomvattend als de omslag. „Gereformeerd in Rijssen" toont (in één tekening samengebracht) de torens van de Gereformeerde ontmoetingskerk, de Zuiderkerk, de Noorderkerk en de Eskerk van de (beide) Gereformeerde Gemeenten en de Walkerk.

Kan een boek, geschreven in opdracht van de Gereformeerde kerk in Rijssen door iemand die wel in de Geref. Gemeente gedoopt is maar deze kerkgemeenschap verliet, aanvaardbaar zijn voor alle voorkomende partijen? Ik denk het wel. De dankbaarheid waarmee Riemens de heren A. Otten te Hijssen — een kenner van de locale kerkgeschiedenis — en J. Mastenbroek uit Alblasserdam, bibliothecaris van de Theol. school van de Geref. Gemeenten, noemt als adviseurs, biedt stellig vertrouwen. Maar meer nog groeit bij het lezen van Riemens' pennevrucht die hij van uitgebreide bronvermelding voorziet respect voor het werk waar hij zich diverse jaren druk mee wist.

Controverse?
Natuurlijk zijn er in de kerkgeschiedenis — ook in de plaatselijke historie — altijd controversiële punten, kwesties waaromtrent men van gedachten kan verschillen. Hoe dichter de geschiedschrijving het heden nadert, des te meer hgt het voor de hand dat nog levende betrokkenen hun gedrag rechtvaardigen. Twee dingen acht ik in dit verband van groot belang.

Riemens beschrijft de historische gang van de afgescheidenen in Rijssen, maar stopt bewust honderd jaar na 1834. Op dat moment zijn de kerkelijke banen van de meeste kerkgemeenten gevormd al zijn er na 1934 nog wel enkele uittredingen en scheuringen geweest.

In de tweede plaats: de auteur beschrijft feiten, het waarneembare. Hij heeft zich beziggehouden met bronnenonderzoek: notulen, kerkeraadsen rechtbankarchieven enz. Bij lokale kerkgeschiedenis is het van kardinaal belang, zo zei hij tijdens de presentatie in de Stadhuishal, of hetgeen gezegd is en overgeleverd wordt, werkelijk zo is. Ik heb objectief wiUen blijven en mij niet laten leiden door wat mensen vertelden, hoewel het soms uitgangspunt was voor nader onderzoek, aldus Riemens.

Zonden
Vast staat wel wat H. Natzijl van uitgever Den Hertog uit Houten bij de presentatie van het boek opmerkte: door alle menselijke zonde en menselijk falen heen heeft de Heere Zijn genade willen verheerlijken door de prediking van Zijn Woord. Laten wij, zo voeg ik eraan toe maar niet proberen die zonden goed te praten. Zo gezien is „Gereformeerd in Rijssen" een boek voor elke Rijssenaar die zich ook maar enigermate bij kerk en godsdienst betrokken weet.

Nogmaals, men kan verschillend denken over sommige kwesties uit het verleden. Waren alle scheidingen en scheuringen uiteindelijk mensenwerk, waarbij dan, nu ja, ieder toch wel getracht heeft het koninkrijk Gods gestalte te geven? Ik zou dat in deze twee zinnen Riemens niet zonder meer durven nazeggen. En doet men de pluraliteit in gereformeerd Rijssen recht door te spreken van accentsverschillen in het ene kader van Schrift en belijdenis? Moeten wij inderdaad zo voorzichtig zijn met het verdedigen van eigen identiteit als burgemeester Smit stelde? Het zijn vragen die aan de interesse voor het boek niets af willen doen.

Gereformeerd
Verder hardop denken over wat „gereformeerd" nu wel of niet is, past niet in deze boekaankondiging. Wij gaan naar de feiten. Riemens beschrijft eerst het ontstaan van de Afscheiding in Rijssen, maar toetst daarbij wel de visie van Otten aan hetgeen in officiële stukken vastligt. Ik zou daarbij aan willen tekenen dat overlevering niet per definitie onjuist behoeft te zijn. Riemens ziet vooral de catechiseermeester Otto Voortman als ijveraar voor de separatistische zaak die leidt tot instituering van een Christelijk Afgescheiden gemeente tussen januari 1836 en juni 1937. De eerste predikant (1839-1841) is K. Wildeboer, die bekend staat als aanhanger van ds. H. P. Scholte, wel begenadigd, maar independentistisch en te verbondsmatig.

Na het vertrek van Wildeboer sluit men zich — wellicht uit reactie? — aan bij de Kruisgemeenten. Waarschijnlijk is er reeds een kruisgezinde groep naast de Afgescheidenen geweest, waarmee men dan verenigd is. Inmiddels verrees aan de Walstraat een kerkgebouw.

Vereniging
In 1969 stemt Rijssen in met de vereniging met de Christelijk Afgescheidenen, zodat ds. J. H. Brilman voortaan Christelijk Gereformeerd predikant heet. Na eerst fel begeerd te zijn geweest vertrekt hij in 1869 met onenigheid.

De kerk van Rijssen voelt zich echter niet thuis bij de Chr. Gereformeerden. De in 1871 gekomen ds. J. Diephuis blijft tot 1883 maar dan ook breekt de band na veel onderlinge twist over kerkbouw en leer: de Walkerk valt uiteen in de Eskerk, de Gereformeerde kerk en de zelfstandige Chr. Geref. Gemeente.

Ds. E. Fransen uit Kampen is nauw betrokken bij instituering van de Eskerk, als Dordtsch Gereformeerde Gemeente, die later deel uitmaakt van een groep Kruisgemeenten, van waaruit ds. G. H. Kersten geijverd heeft voor vereniging met o.a. Ledeboerianen, waardoor het verband van de Gereformeerde Gemeenten ontstaat. De Walkerk blijft tot 1933 zelfstandig en sluit zich daarna ook bij dit kerkverband aan. Maar het scherpe onderscheid en het ontbreken van contact tussen Wal- en Eskerk blijft: ds. W. C. Lamain werd vier keer door de Es- en drie keer door de Walkerk beroepen, diende de laatste gemeente dan ook van 1943 tot 1947, maar de kerkgangers bleven hun eigen gebouw trouw en gingen niet „lopen".

Moeten wij nog spreken van de woorden die ds. M. Hofman over de Eskerk gesproken zou hebben, dat deze het, vanwege de liefdeloze opstelling t.a.v. de Walkerk, weleens altijd zonder herder en leraar zou moeten stellen? Of over processen om een pastorie? Of over de verdere historie van de Walkerk die in 1883 echt op twintigste-eeuwse manier „bezet" werd en „twistkerk" genoemd werd? Over het ontstaan van Bevervoorde?

Actueel

De problemen van vervlogen jaren spelen ook nu nog: onenigheid over het meer onderwerpelijk of voorwerpelijk karakter van de prediking, over 's mensen verantwoordelijkheid of over de bekering tot God al of niet buiten Gods Woord om, als het enige middel van de H. Geest gebruikt. De gedachte heeft mij al vaak bij dit soort kerkhistorische werken bekropen: wat is het een wonder dat God er geen eind aan maakt en dat Hij door menselijke dwaasheid heen toch nog Zijn kerk bouwt.

Maar daar ligt ten aanzien van dit boek gelijk een vraag: tegenover menselijke dwaasheid heeft het leven in de vreze des Heeren ook in Rijssen niet ontbroken. De methode van Riemens is er debet aan dat de informatie daarover als tegenwicht te veel ontbreekt. Ligt dat toch mede aan te geringe innerlijke verbondenheid? Stemt Riemens voorzichtig in met Ter Kuiles opmerkingen over de Rijssense godsdienstigheid? Is er over gezelschappen niet iets meer in positieve zin te zeggen? Deze vragen doen niets af aan mijn waardering voor de studie die het lezen meer dan waard is.

N.a.v. „Gereformeerd in Rijssen", door Jaap Riemens; uitgave Den Hertog, Houten, 1983 240 blz., prijs ƒ 37,50.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 22 juni 1983

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Honderd jaar gereformeerd leven sedert Afscheiding in Rijssen

Bekijk de hele uitgave van woensdag 22 juni 1983

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken