Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

In LBO en HBO schaarste aan docenten praktische vakken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

In LBO en HBO schaarste aan docenten praktische vakken

Bij alle werkloosheid in het onderwijs:

7 minuten leestijd

„Als Deetmans plannen worden uitgevoerd, groeit het aantal werkloze leerkrachten uit tot 60.000. Eén op de vier onderwijsgevenden zit dan zonder werk." Dit is een zinsnede uit een grote advertentie, die eind november in verschillende dagbladen te lezen was. In de advertentie riepen de onderwijsvakorganisaties KOV, PCO, NGL en ABOP op tot actie tegen de onderwijsbegroting 1984. Afgezien van het waarheidsgehalte van deze zin - waar best vraagtekens bij te plaatsen zijn - is het merkwaardig, dat er ook nu nog onderwijssectoren zijn, waarin vacatures nauwelijks vervuld kunnen worden. Die sectoren zijn het Lager Beroepsonderwijs (LBO) en het Hoger Beroepsonderwijs (HBO). De vacatures betreffen die van praktijkdocenten, zowel derde- als eerstegraads.

Bij de derdegraads praktijkdocenten gaat het vooral om de technische vakken. Dat zijn de vakken Bouwkunde, Bouwtechniek, Schilderen, Mechanische Techniek, Werktuigbouwkunde, Motorvoertuigentechniek en Elektrotechniek.
Dit zijn vakken, die voornamelijk op LTS-en worden gegeven.
Met de opleiding van leraren en leraressen technische vakken houdt zich sinds 1951 één instelling in ons land bezig: het Nederlands Genootschap tot Opleiding van Leraren voor het Beroepsonderwijs (NGOLB). De NGOLB heeft, verspreid over ons land, elf deeltijd-lerarenopleidingen, waar de opleidingen gedurende drie avonden per week, of één dag worden verzorgd. Daarnaast kent de NGOLB nog twee deeltijdopleidingsinstituten voor Consumptieve Technieken en één volledige dagopleiding, de Nieuwe Lerarenopleiding in Eindhoven. Het Genootschap heeft bij elkaar zo'n 1.500 opleiders in dienst, hetzij in deeltijd, hetzij in volletijd.

Doorzettingsvermogen nodig
Tot aan het huidige schooljaar was het zo dat een deeltijdopleiding voor een derdegraads bevoegdheid meestal zo'n zeven jaar duurde. Daar moet niet gering over gedacht worden: zeven jaren steeds maar weer drie avonden of één dag per week naar school. Daar is doorzettingsvermogen voor nodig èn de volledige medewerking van het gezin, en/of werkgever.
Als de student zijn derdegraads bevoegdheid heeft behaald, kan hij nog een tweejarige vervolgopleiding volgen voor de tweedegraads bevoegdheid. Met die bevoegdheid kan les worden gegeven in het Middelbaar Beroepsonderwijs, bijvoorbeeld op een MTS.

Wie kunnen een derdegraads opleiding volgen? In beginsel zij, die in het bezit zijn van een LTS-diploma met zes examenvakken tenminste op B-niveau.
Daarnaast moet een primaire en - voor zover aanwezig - voortgezette opleiding in het kader van het Leerlingwezen met goed gevolg zijn doorlopen.
Mensen met zo'n opleiding worden toegelaten tot de tweejarige Voorbereidende Lerarenopleiding. Overigens kunnen dat ook bezitters van een MTS-diploma of -verklaring en bezitters van een HAVO- of VWO-diploma zijn. De eigenlijke derdegraads opleiding duurt vijf jaar. Voorbereidende èn derdegraads opleidingen kosten bij elkaar dus zeven jaar.

Werkgelegenheid verzekerd
Voor allen, die een derdegraads bevoegdheid in één der technische vakken hebben behaald, is de werkgelegenheid in het LBO verzekerd. Sterker nog: er is een ernstig tekort aan bevoegde docenten in de technische vakken. Dat tekort was zo ernstig, dat het NGOLB in overleg met minister Deetman van Onderwijs heeft besloten de opleiding aantrekkelijker te maken.

En hoe kan een zevenjarige studie aantrekkelijker gemaakt worden? Wel, door de studieduur voor goed opgeleide technici en vakmensen te verkorten. Voor een goed opgeleide vakman zonder middelbare opleiding duurt de Voorbereidende Opleiding maar één jaar. Een ervaren technicus met een middelbare (b.v. MTS-scholing) kan direct naar de derdegraads opleiding, die vier jaar duurt.
Zo'n verkorte opleiding geeft een „smalle" bevoegdheid, dus voor één vak. Men kan doorgaan voor de „brede" bevoegdheid, om daarna eventueel nog de tweedegraads opleiding te volgen. Overigens is het voordeel van deze leerweg, dat iemand twee jaar eerder kan lesgeven, dan volgens de oorspronkelijke opleiding mogelijk was. Daarbij kunnen opleiding en praktijk van lesgeven elkaar completeren.
Het al sinds jaar en dag gesignaleerde tekort aan docenten in de praktische, met name technische, vakken zal ongetwijfeld ook consequenties hebben voor de reformatorische scholengemeenschappen voor lager beroepsonderwijs. We mogen aannemen dat een in het algemeen geldende situtatie ook van toepassing is - zij het met soms beperkte afwijkingen - voor het reformatorisch onderwijs.

Reformatorische LBO
Dit tekort zal met name gaan klemmen, nu het aantal scholengemeenschappen voor lager beroepsonderwijs in deze denominatie uitbreidt. Naast de bekende LTS-en in Wijk en Aalburg en in Staphorst/Rouveen, is de Udemans-scholengemeenschap in Amersfoort nog niet volgroeid.
Daarnaast hoopt in Rotterdam een soortgelijke scholengemeenschap in augustus 1984 van start te gaan. Ook voor Krabbendijke in Zeeland staat een LBO-scholengemeenschap op het Plan van scholen. Voor die school is echter het eerste jaar van bekostiging nog niet bekend, omdat volgens het departement passende huisvesting ontbreekt.
De schaarste aan docenten in de technische vakken zal, door uitbreiding van het scholenbestand, de besturen van reformatorische signatuur problemen kunnen geven. Immers, de vakken moeten gedoceerd worden overeenkomstig het lesrooster. En wat dan te doen, als er bijna geen bevoegde docenten te krijgen zijn?
Natuurlijk is het mogelijk om onbevoegde docenten aan te stellen. Maar hoe lang zal de inspectie voor het lager beroepsonderwijs daaraan haar medewerking verlenen? Een school kan toch niet onbeperkt met onbevoegde docenten werken!
Een geheel ander fenomeen doet zich voor in het Hoger Beroepsonderwijs (HBO). Dat fenomeen betreft vooral de zogenaamde „harde" sector van het HBO. Steeds meer eerstegraads docenten stappen over naar het bedrijfsleven. Die ontwikkeling is vooral in de laatste maanden van dit jaar te signaleren. Wellicht houdt dit ook verband met de aantrekkende economie, waardoor de vraag naar hoger gekwalificeerd personeel in het bedrijfsleven weer toeneemt.
Onder die ontwikkeling hebben niet alleen de HTS-en te lijden, maar ook de instituten voor Hoger Economisch en Administratief Onderwijs (HEAO). Het is niet onwaarschijnlijk dat die uitstroom van docenten eveneens een gevolg is van de ontwikkelingen in het MBO.
Daar zijn in de eerste plaats ontwikkelingen geweest in de salarissfeer, op het gebied van de rechtspositie. Vervolgens werd ook het HBO getroffen door allerlei bezuinigingsmaatregelen. Tenslotte kwam minister Deetman met zijn nota over schaalvergroting, taakverdeling en concentratie in het HBO. Hierdoor wordt een groot aantal instituten in hun zelfstandig bestaan bedreigd.

Opmerkelijk zijn de ervaringen van een ingenieur, zoals die zijn weergegeven in het HBO-journaal van november. Deze ingenieur verliet het bedrijfsleven in 1976 om op een HTS de vakken regeltechniek en elektronica te doceren. In oktober 1983 is hij weer teruggekeerd naar het bedrijfsleven.
Deze man motiveert zijn beslissing als volgt: „De eerste drie jaren op de HTS waren een paradijs. De sfeer was goed, de middelen nog zeer toereikend. Ik kon mij echt geen leuker baantje voorstellen. Helaas kwam daar langzaam maar zeker de klad in. De salarissen gingen ineens met de maand achteruit, de budgetten werden gehalveerd en daarna nog eens gehalveerd, de klassen werden groter, de drie schoorsteenuren werden afgeschaft" enz. enz.
Al met al werd het, aldus deze ingenieur, geestelijk en lichamelijk steeds zwaarder om het vak goed uit te oefenen. Tegelijkertijd ging hij zich aan bepaalde dingen in het onderwijs ergeren. Hij ging zich ergeren aan collega's, die er de kantjes van af liepen.
Al met al trok de 34-jarige man uit deze ontwikkelingen de consequentie en verliet het onderwijs. Hij begon toen met een aanvangssalaris, dat netto al enkele honderden guldens hoger lag dan zijn laatste salaris op de HTS.
Als deze ontwikkeling zich doorzet, kunnen de HBO-instellingen wel eens in grote problemen komen bij het vervullen van vacatures. Het departement van Onderwijs doet er goed aan deze ontwikkeling nauwgezet in het oog te houden.
Oplossingen hiervoor zijn niet gemakkelijk te creëren, zonder het huidige beleid om zeep te helpen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 29 december 1983

Reformatorisch Dagblad | 52 Pagina's

In LBO en HBO schaarste aan docenten praktische vakken

Bekijk de hele uitgave van donderdag 29 december 1983

Reformatorisch Dagblad | 52 Pagina's

PDF Bekijken