Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Nieuw Israëlisch kabinet moet economie weer op poten zetten

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Nieuw Israëlisch kabinet moet economie weer op poten zetten

Behoud van joodse staat bindt partijen

7 minuten leestijd

Wie in het Midden-Oosten niet in wonderen gelooft is een realist, heeft Israels vroegere socialistische premier Golda Meir ooit gezegd. Vandaag is dit opnieuw juist gebleken, en nog wel in haar eigen land. Want Israël heeft na lang bakkeleien en touwtrekken een nationaal kabinet gekregen dat er helemaal niet meer in leek te zitten

Dwarsliggerij van de voormalige Israëlische minister van defensie Arik 5haron dreigde er oorspronkelijk voor te zorgen dat het kabinet dat Yitzhak Shamir bezig was te smeden samen met socialistenleider Shimon Peres bijna niet door zou gaan. Maar Shimon Peres, die als premier en met Shamir als plaatsvervanger aan zijn zijde uiteindelijk toch met een kabinet uit de bus is gekomen, heeft alles weten te lijmen. Hij gold in Israël tot dusverre steeds als de grote verliezer, maar Peres, dat kan niemand ontkennen, is ook steeds een man geweest die van doorzetten weet. Enfin, de zaak is beklonken: Israël krijgt een nationaal kabinet van vijfentwintig leden, van wie er tien een soort kernkabinet zullen vormen dat in werkelijkheid de goede gang van zaken uit zal maken. Een van de belangrijkste doelen die Israels nieuwbakken regering van nationale eenheid beoogt is het weer op poten zetten van de Israëlische economie.

Militaire krachtpatser

Het was de verdienste van Menachem Begin dat hij de lira, het Israëlische pond, verving door een klassieke munteenheid als de sjekel; het was de blunder van de conservatieve Likoedpartij dat deze valuta vervolgens door een tot boven de vierhonderd procent op jaarbasis opgelopen inflatie is uitgelold tot een complete paskwil.

Joram Aridor, die als minister van financiën politiek onderuit is gegaan (hij wordt nu minister zonder portefeuille) omdat hij in wanhoop dacht dat die sjekel dan maar vervangen moest worden door de enige valuta die in Israël enige zekerheid biedt, de dollar, had althans wat zijn wanhoop betreft gelijk. Nu is het aan het team van de socialist Peres als premier en Shamir als plaatsvervangend premier (er komen twee vice-premiers: David Levy van de Likoed die evens minister van huisvesting wordt en Yitzhak Navon, van de socialisten die tevens minister van onderwijs wordt) om gezamenlijk alles in het werk te stellen om de verziekte econonie in nieuwe banen te leiden.

Als minister van handel en industrie heeft Peres de militaire krachtpatser "Arik" Sharon aan zijn zijde. Wie had lat twee jaar geleden durven voorspellen? Peres heeft letterlijk alles gedaan om Sharon woedend zoveel mogelijk zwarte pieten in de politieke rel rond de Israëlische inval in Libanon en de chriselijke moordpartijen in de Libanees-palestijnse woonoorden Sabra en Chaila toe te spelen. Door de commissie-Kahan werd Sharon „medeverantwoorlelijkheid" toebedeeld voor die laatste kampen; niet zozeer vanwege zijn daden alswel om hetgeen hij had nagelaten.

Opportunisme

Wie in die periode de woede van Peres waarnam, had reden te geloven dat niet de Libanese volgelingen van president Amin Gemayel maar Sharon zich schuldig had gemaakt aan de afschuwelijke moordpartijen in twee Palestijnse wijken bij Beiroet. Onzin natuurlijk, misschien hebben de critici van Peres in diens eigen socialistische kamp gelijk en is hij tot elke concessie bereid om het tot premier te brengen. Maar wellicht is dit ook niet zo, en bezit Peres werkelijk de grootheid om ter wille van de letterlijk broodnodige nationale eeneid alle geschillen onder het tapijt te vegen.

Het is in elk geval prettiger dit te geloven, al moet worden toegegeven dat critici van de premier er niet geheel ten onrechte op kunnen wijzen dat zij Peres al eerder verdacht hebben van politiek opportunisme. Maar wie zonder opportunisme politiek bedrijft, blijkt in de praktijk meestal meer sympathiek dan succesvol.

Welnu, dat Peres succes heeft geboekt valt in elk geval niet te ontkennen. Alleen treedt hij nu aan als premier van een niet langer „verenigde" maar uiteengevallen Arbeiderspartij. Dat verschaft weliswaar duidelijkheid in de linkse gelederen, maar of het op langere termijn ook partijpolitieke wieltjes kan opleveren mag best betwijfeld worden. Er zijn nogal wat Israëliërs, in zowel de Mapam- als de Mapaihoek, die geloven dat Peres door vorming van zijn kabinet van nationale eenheid de basis heeft gelegd voor toekomstig stemmersverlies.

De Mapam, een linksere partij dan de Mapai van Peres zelf, vormde tot dusverre een geheel met de Arbeiderspartij die dan ook als Arbeiderscoalitie bekend stond. Deze is nu uiteengevallen, met alle tragische gevolgen van dien voor de eenheid in de socialistische gelederen. Tragisch dan natuurlijk alleen voor degene die vindt dat deze partij eenheid verdient, en dat zint alleen de Likoed van Yitzhak Shamir bepaald niet. Peres redeneert, evident bij dit alles: dat zien we morgen dan wel weer, als het mis gaat dan kunnen we altijd verder kijken, voorlopig ben ik premier.

Continuïteit

Vandaag zijn er inderdaad op nationaal niveau belangrijker zorgen aan de orde dan de vraag welke partij op termijn zijde kan spinnen bij de handel en wandel van het duo Peres-Shamir. Als minister van defensie treedt Yitzhak Rabin op, die niet alleen oud-premier is maar tevens voormalig ambassadeur in Washington. Niet te ontkennen valt dat zijn voorganger op defensie, Mosje Arens, zoals dat heet voortreffelijk „lag" bij de regering-Reagan in Washington. Evenmin is er twijfel of Rabin in staat zal zijn met Arens als helper, want die blijft minister zonder portefeuille, de prima contacten tussen Israël en de VS in de nabije toekomst succesvol voort te zetten.

En wie mocht twijfelen aan de kwaliteiten van Shimon Peres op het veiligheidsvlak, mag niet vergeten dat de nieuwbakken premier aestijds bepaald een goede minister van defensie is geweest. Het vrijmaken van de weg uit Libanon is al begonnen; met de overdracht door Israël van de Zuidlibanese stad Nabatia aan generaal Antoine Lahad, opvolger van wijlen majoor Haddad. Met Yitzhak Shamir naast plaatsvervangend premier in de voortgezette rol van minister van buitenlandse zaken is er alle reden om er vanuit te gaan dat het pleiten van Israels veiligheidsbeleid, vooral naarde Verenigde Staten toe, bij dit al in prima handen blijft. Wat dat betreft dus: leve de continuïteit.

Arabische vrede

Wat de financiën betreft zal het ook wel goed zitten. De dollarstroom uit het Amerika van president Ronald Reagan zal aanhouden. Nu al is tot uiting gekomen dat Israels nieuwbakken nationale supervergadering, want zo mag men het kabinet van liefst vijfentwintig dure ministers toch wel noemen, genoodzaakt zal zijn voor extra steun bij de Amerikaanse regering aan te kloppen. Israël zal in 1985 volgens het tot dusverre geldende schema twee en een half miljard dollar aan militaire en civiele hulp uit de Verenigde Staten ontvangen. Nu wil Jeruzalem er nog eens een slordige miljard dollar aan hulp bij lospeuteren. Dat is geen peuleschil maar haalbaar in een Amerikaans verkiezingsjaar.

Het is weinig waarschijnlijk dat Washington aan het verlenen van die extra hulp speciale politieke voorwaarden zal verbinden. Want zouden de VS bijvoorbeeld het ongelukkige plan-Reagan voor vredesoverleg met Jordanië willen koppelen aan het verlenen van extra steun, dan is het zacht gezegd onzeker of het duo Peres-Shamir in het zadel kan blijven zitten. Zij zijn het namelijk over het plan-Reagan oneens. Shamir heeft ettelijke malen gezegd dat hij er niet over piekert ooit nog eens een centimeter joodse grond op te offeren in ruil voor vrede. „Waarom zal Israels vrede goedkoper moeten zijn dan de Arabische vrede?" vroeg hij mij enige tijd geleden, daarmee in feite Golda Meir citerend die dat eerder zei.

Waar het op neerkomt is dat Shimon Peres een soortgelijk standpunt huldigt als de door de wereldopinie zozeer misprezen fundamentalistische rabbijn Meir Kahane in die zin dat de Arbeiderspartij ervoor geporteerd zou zijn de groeiende Arabische bevolking op de zogenaamde Westoever kwijt te raken aan Jordanië inclusief het land, terwijl rabbijn Kahane ze kwijt wil raken door ze alleen geld te geven en het joodse land te behouden.

Daar staat tegenover dat een man als ex-premier Shamir maar één principe heeft: behoud het joodse land en geef ieder het zijne, op voorwaarde dat hij dit wil. Met andere woorden: de Arabische bevolking mag wat hem betreft rustig opteren voor het Israëlische staatsburgerschap. Dat kan hij overigens gemakkelijk zeggen want die bevolking peinst daar niet over. Het valt bij alle andere zaken in elk geval te hopen dat het voornaamste doel van deze nieuwe regering een succes zal blijken, en dat het kabinet-Peres-Shamir een club van sterke mannen zal blijken. Want de kracht van deze verzameling geldt beslist niet in internationaal populaire zaken a la het vermogen uitverkoop te houden met Judea en Samaria.

Nederzettingen

Ook wat de veiligheid betreft is dat natuurlijk maar goed ook. Want de nationale veiligheid zal niet kunnen gedogen dat Israël teruggebracht zal worden tot een wespetaille van veertien kilometer op haar smalste punt, bij Netanya. Maar het uitgangspunt van Shimon Peres, is, zoals gezegd, totaal verschillend van dat van Shamir wat betreft de toekomst van de zogenaamde Westoever: voorbeeldige consensus-politiek zit er dus niet in. De intentieverklaringen jegens Jordanië zijn dan ook opzettelijk vaag gehouden. De uitnodiging aan koning Hoessein om met Israël te komen praten blijft van kracht; de Jordaanse onwil naar het zich laat aanzien eveneens.

Dat is een van de redenen waarom de tegenstanders van generaal Arik Sharon nu al meteen zijn gaan roepen dat hij werkelijk zijn positie als minister van handel en industrie zal gaan „misbruiken" om ..expansie van de bestaande nederzettingen te bereiken". De critici mogen mopperen wat zij willen, het is wel te hopen dat Sharon het door het vorige kabinet in gang gezette economische beleid dat de heuvels van Samaria maakt tot „silicon hills", vanwege de succesvolle computerbedrijven ter plaatse, zal voortzetten.

Enfin, Shimon Peres treedt aan in het bureau van de eerste minister dat hij zozeer begeerde. Israël krijgt een estafette-kabinet. Op de helft van de race zal Yitzhak Shamir de fakkel overnemen. Hij was een bekwaam premier en evident een man van het midden. Ook dat verschaft hoop voor de toekomst. In elk geval is bij alle ontwikkelingen die we de laatste week hebben kunnen waarnemen het een ware verademing te zien dat er zoiets van de grond is gekomen als een kabinet van nationale eenheid, dat weliswaar wankel is wat die eenheid betreft omdat toch een aantal kleine partijen met name in de religieuze sector buiten spel staan, maar dat in ieder geval kansen biedt voor de toekomst op tal van terreinen.

Broekriem aansnoeren

Bovendien, en dat is het allerbelangrijkste, zou een minderheidskabinet van socialisten gesteund hebben op de uiterst linkse Arabisch-joodse partij en dat zou hebben ingehouden dat in feite een Israëlische partij voor het eerst zou hebben moeten steunen op een partij die de staat Israël een kwaad hart toedraagt: de joods-Arabische lijst is voorstander van de vorming van een PLO-ministaat op de zogenaamde Westoever van de Jordaan. Het is ondenkbaar dat onder de huidige omstandigheden van Israëlische zijde een soort uitverkoop als concessiepolitiek zal worden bedreven.

Centraal zal staan het voeren van een zo goed mogelijk economisch beleid wat inhoudt dat de Israëli's de broekriem duchtig zullen moeten aansnoeren. Dat is voor veel Israëlische burgers een ramp. Wat het in de toekomst politiek betekenen zal moet worden afgewacht, in elk geval is duidelijk dat geen van de twee deelnemende grote blokken er zijde bij kan spinnen. Iedereen zal ontevreden zijn, tot het economisch werkelijk beter gaat. Maar iedereen weet dat dat een kwestie van jaren zal zijn.

Russische rol

Of het kabinet de voorgenomen vijf jaar zal uitzitten is iets dat bijna iedereen in Israël, inclusief de leden van de regering en president Chaim Herzorg, betwijfelt. Herzog heeft in ieder geval opgelucht adem kunnen halen toen bekend werd dat het kabinet rond was: hij stond op het punt naar Nederland te vertrekken, omdat hij in het verleden deelgenomen heeft aan de bevrijding van ons land en aan de Slag om Arnhem. Het herdenken van die slag is zijn bezigheid de komende week in Nederland. Hij kan opgelucht ademhalen omdat het natuurlijlc, voor een socialistisch president, een prettige gedachte is dat een partijgenoot nu de leiding heeft over dit kabinet.

Maar de voornaamste invloed in het kabinet zal worden uitgeoefend door de Likoed van Yitzhak Shamir, omdat ook generaal Arik Sharon aan dit kabinet deel zal nemen. Dat wordt Peres bitter verweten in eigen gelederen, maar het houdt wel in dat dit kabinet voor een belangrijk gedeelte ook zal moeten steunen op de achterban van de Likoed. Hoe uiteindelijk de waardering voor dit kabinet zal iiitvallen is iedereen in Israël een raadsel.

Niemand vindt in feite dat de oplossing die gevonden is een leuke is, maar iedereen vindt wel dat het noodzakelijk is. In elk geval staat een ding vast: links en rechts in dit kabinet van nationale eenheid is fel en fel gekant tegen de rol die de Sowjet-Unie in het nabije Oosten speelt. Deze week zei de Syrische minister van oorlog Moestafa Tlaass dat de Sowjet-Unie bereid is atoomwapens aan Syrië te verschaffen mocht Israël een nucleaire aanval op het buurland wagen. Natuurlijk is het onzin te denken dat Israël dit zou doen. maar het is tekenend voor de manier waarop zowel de SU als de bondgenoten van het KremHn opereren. Met dreigementen en intriges.

Financiële hulp

Het huidige Israëlische kabinet moet daar niets van hebben en zal geen enkele concessie doen. Het is veelzeggend dat de eerste oproep van Peres gericht was niet alleen aan koning Hoessein om te onderhandelen, maar vooral aan het adres van het Kremlin, dat te horen kreeg: Laat de onderdrukte Russische joden eindelijk gaan naar het vaderland waarheen zij willen. Israël. Dat vaderland zal van nu af aan geleid worden door een nationaal kabinet. In het verkiezingsjaar dat Amerika meemaakt is het voor Israël plezierig te weten dat president Reagan de unanimiteit in Israël nodig zal hebben om uit te leggen waarom hij van plan is om bij wijze van cynisch gebaar Israël op grote schaal financiële hulp te geven, en eventueel de militaire hulp nog uit te breiden. Israël kan alle hulp uitstekend gebruiken, en maakt zich op voor een periode van duidelijke bezuiniging, van het aansnoeren van de broekriem, en van vastberadenheid om andere zaken prioriteiten te geven dan waar de wereldopinie om roept: loze concessies en een weggeefpolitiek. die er nu eenmaal niet inzit.


Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 15 september 1984

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Nieuw Israëlisch kabinet moet economie weer op poten zetten

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 15 september 1984

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken