Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Baltische staten werden de dupe van Duits-Russisch vriendschapsverdrag

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Baltische staten werden de dupe van Duits-Russisch vriendschapsverdrag

4 minuten leestijd

Vijfenveertig jaar geleden sloten Nazi-Duitsland en Sowjet-Rusland een vriendschapsverdrag. Terwijl de onderhandelingen in Moskou nog gaande waren, capituleerde Warschau, de hoofdstad van Polen, dat door de legers van beide mogendheden was binnengevallen. Het was 28 september 1939: een zwarte dag in de geschiedenis van het Poolse volk.

De grondslag voor de gezamenlijke "Duits-Russische operaties tegen en de verdeling van Polen was een maand daarvóór - 23 augustus - al gelegd in een Duits-Russisch niet-aanvalsverdrag, vooral in het bijbehorend geheim protocol, ondertekend door de Duitse minister van buitenlandse zaken, Joachim von Ribbentrop en de Sowjet-Russische minister van buitenlandse zaken, Vlatsjev Michajlovitsj Molotov.

De „aanval in de rug", galanceerd door de Sowjet-Unie op een moment dat de Poolse troepen zich in het oosten van het land aan het hergroeperen waren, bleek fataal. De uiteindelijke verdeling van het land werd bezegeld in het „Grens- en vriendschapsverdrag" dat in de vroege ochtend van de negenentwintigste september door Von Ribbentrop en Molotov werd getekend, maar dat opzettelijk 28 september 1939 was gedateerd.

Maar het waren niet alleen de Polen die slachtoffer werden van de afspraken tussen het Duitsland van Hitler en de Sowjet-Unie van Stalin. Beide dictators waren ook geïnteresseerd in het gebied rond de Baltische Zee, waar zich de kleine Baltische staten Estland, Letland en Litouwen - bevonden.

Toen de Poolse staat eind september 1939 aan de Duits-Russische territoriale ambities was opgeofferd, hadden de Baltische staten geen schijn van kans te overleven. In het geheime „protocol" van 23 augustus 1939 had Duitsland de Russische aanspraken op Estland en Letland erkend.

In een op 29 september 1939 aan het Duits-Russische vriendschapsverdrag toegevoegd „geheim protocol" erkende Duitsland de Sowjetrussische „invloedssfeer" wat betreft het gebied van Litouwen.

Teneinde bepalingen van het geheime protocol uit te voeren, maakte Stalin gebruik van methodes die typerend zijn voor het optreden van de Sowjetrussische staat tegen zwakke (buur)landen': intimidatie het het uitlokken van incidenten die interventie moeten rechtvaardigen.

Pressie

Schendingen van het Estlandse luchtruim traden steeds veelvuldiger op. De Russen begonnen marinefaciliteiten, onder andere in de belangrijke havenstad Tallin, op te eisen. Protesten dat dit een inbreuk op de Estlandse neuti'aliteit zou vormen, werden ter zijde gelegd. Moskou dreigde zelfs met geweld indien niet aan de eisen zou worden voldaan.

Vervolgens werd een „Verdrag tot wederzijdse bijstand" afgedwongen waarbij Estland „faciliteiten" voor de Russische vloot en luchtmacht beschikbaar stelde (28 september 1939, op de dag dus dat Warschau viel).

Met Letland en Litouwen werden, iets later, soortgelijke verdragen gesloten, onder uitoefening van eenzelfde pressie (oktober 1939). Ook Finland werd onder druk gezet, maar de Filmen zwichtten niet hetgeen aaleiding werd tot de Fins-Russische oorlog die eind november 1939 begon.

In al deze gevallen deed de SowjetUnie het voorkomen, dat het haar slechts om de belangen en de bescherming van de Baltische staten te doen was, waarbij de soevereine rechten van die staten niet zouden worden aangetast.

Hoewel Molotov nog in oktober 1939 „dwaze verzinsels van de Sowjettisering van de Baltische staten" had gekritiseerd, had Stalin, conform het geheime protocol van 29 september, reeds tot hun feitelijke annexatie besloten. De Duitse succesen in het Westen (verovering van Nederland,. België, Frankrijk, Denemarken en Noorwegen) versterkte Stalin in dit besluit. Eind mei 1940 werd Litouwen van „provocerende daden" tegen Russische onderdanen beschuldigd.'

Op 14 juni werd de Litouwse minister van buitenlandse zaken naar Moskou ontboden, waar hem te verstaan werd gegeven dat Litouwen de bepalingen van het verdrag tot wederzijdse bijstand had geschonden. Litouwen moest er daarom in toestemmen Sowjetrussische troepen op het eigen grondgebied toe te laten die alle strategische centra moesten kunnen bezetten.

Het ultimatum behelsde ook de formatie van een pro-Sowjetrussisch kabinet in Litouwen. Daarmee was de onafhankelijkheid van deze staat de doodssteek toegebracht. Litouwen zwichtte voor de druk.

Tot op de dag van vandaag zijn de Baltische staten als „unierepublieken" bij de Sowjet-Unie ingelijfd. Maar gevoelens van nationalisme en onafhankelijkheid steken regelmatig de kop op.

Niet zonder reden wordt de paus uit het overwegend katholieke Litouwen geweerd. De leiders in het Kremlin kunnen geen „Poolse situatie" in Litouwen toestaan.

De nacht die over deze naar hun vrijheid snakkende volken is gevallen, is lang. Slechts de voortdurende herinnering aan hun lot en de wijze waarop zij aan hun lot proberen te ontkomen, kan een les zijn voor ons die nog in vrijheid leven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 28 september 1984

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Baltische staten werden de dupe van Duits-Russisch vriendschapsverdrag

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 28 september 1984

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken