Bekijk het origineel

Medische visie op „morgen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Medische visie op „morgen" in Jaarboek '85

Gezondheidsraad vroeg 41 topspecialisten naar hun toekomstverwachtingen

16 minuten leestijd

De Gezondheidsraad heeft voor het eerst in zijn bestaan een zogenaamd "jaarboek" uitgebracht. Dit jaarboek 1985 bevat toekomstverkenningen op medisch gebied. 41 auteurs geven in 36 bijdragen hun visie op de ontwikkelingen die in de (nabije) toekomst op hun medisch vakgebied zijn te verwachten. De presentatie van het jaarboek past in de nieuwe stijl van de Gezondheidsraad. Meer openheid naar buiten toe is daarvan een onderdeel. Zo verschijnt sinds kort ook maandelijks het blad „Graadmeter" waarin staat te lezen welke zaken de Raad bezighouden. Het nu gepresenteerde jaarboek bevat veel interessante informatie. Een bespreking.

  Doel van het jaarboek is volgens algemeen secretaris van de Gezondheidsraad, dr. H. Rigter, het informeren van de overheid over nieuwe ontwikkelingen op medisch-wetenschappelijk gebied die van invloed zouden kunnen zijn op de toekomst van de gezondheidszorg. De artikelen in het jaarboek zijn op persoonlijke titel geschreven. 
  Bijdragen zijn onder meer opgenomen van prof. dr. H. Galjaard (afdeling celbiologie en genetica, Erasmus Universiteit, R'dam), prof. dr. F. L. Meijler (Kliniek voor cardiologie, Rijksuniversiteit, Utrecht), prof. dr. J. C. Molenaar (afdeling kinderheelkunde, Erasmus Universiteit, R'dam), dr. H. M. Terborgh Dupuis (Meta medica. Laboratorium voor pathologie, Rijksuniversiteit Leiden) en prof. dr. J. W. Wladimiroff (afdeling verloskunde en gynaecologie, Erasmus Universiteit, R'dam).  

Ontwikkelingen 
  De voorzitter van de Gezondheidsraad, dr. L. B. J. Stuyt, zegt in een begeleidende brief aan WVC, dat de snelle ontwikkelingen in de gezondheidszorg het noodzakelijk maken tijdig effectieve informatie te verschaffen over vooruitzichten in juist die gebieden die voor de gezondheidszorg van directe betekenis zijn. Het is de bedoeling een dergelijk jaarboek bij gebleken belangstelling voortaan elk jaar te laten verschijnen, aldus Stuyt. 
  Hij stelt verder, dat nieuwe voorzieningen in de gezondheidszorg in toenemende mate zorgen voor vragen ten aanzien van de verhouding tussen kosten en baten, en ten aanzien van de ethische, juridische en sociale aspecten die aan het realiseren van de voorziening verbonden kunnen zijn. Als concreet voorbeeld noemt Stuyt daarbij de in vitro fertilisatie (reageerbuisbevruchting). 
  De overheid verwacht volgens Stuyt dat de Gezondheidsraad vorm geeft aan het tijdig signaleren van nieuwe medische ontwikkelingen en deze op wetenschappelijk verantwoorde wijze weet te toetsen. Daarom heeft Stuyt als voorzitter van de Gezondheidsraad een groot aantal Nederlandse deskundigen gevraagd om voor hun onderscheiden vakgebieden een „signalement" te schrijven van recente medisch-wetenschappelijke ontwikkelingen, die van invloed zijn op de gezondheidszorg of dat in de nabije toekomst kunnen worden. Stuyt benadrukt dat het gaat om persoonlijke signalementen die uitnodigen tot nadere gedachtenvorming. 
  Een bespreking van de 36 bijdragen in het jaarboek is uiteraard ondoenlijk. We zullen volstaan met enkele grepen uit artikelen die enigszins aangeven wat de lezer van het jaarboek mag verwachten. 
  Prof. dr. P. Borst van het Nederlands kankerinstituut in Amsterdam gaat in op de biochemie, de moleculaire genetica en de celbiologie, een terrein waarop zich explosieve ontwikkelingen voordoen. Hij beperkt zijn bijdrage tot een beschrijving van de genetische apotheek, geeft een analyse van de erfelijke stoornissen op DNA-niveau in relatie tot de prenatale diagnostiek en gaat tevens in op de genetische basis van kanker en de oncogenen. 
  Naast eiwitten voor substitutietherapie (o.a. hormonen en stollingsfactoren) komt door het recombinant DNA-werk een bonte diversiteit van andere schaarse menselijke eiwitten beschikbaar. Het is nu nog moeilijk te schatten wat de toepassingsmogelijkheden zullen zijn. Het beschikbaar komen van een groot arsenaal van groeifactoren (lymfokines, erythropoietine), specifieke cytotoxische eiwitten (interferonen, lymfotoxine, tumour necrosis factor) en enzymen zal de therapeutische armslag van de arts aanzienlijk vergroten.
  
In de „genetische apotheek" van nu en de toekomst plaatst Borst: eiwithormonen (insuline, groeihormoon), groeifactoren, lymfokines, interferonen, stollingsfactoren, thrombolytische eiwitten, andere bloedeiwitten en vaccins. In de toekomst zal het via een nieuwe onderzoekstechniek (oligo-hybridisatie) in principe mogelijk worden iedere bekende erfelijke afwijking bij het kind reeds in de moederschoot op te sporen. 

Goedkoop 
  En vervolgt Borst: „Een effectieve prenatale diagnostiek is goedkoop, heel wat goedkoper dan de langdurige verpleging van ernstig gehandicapte kinderen, nog afgezien van het lijden en het verdriet dat door prenatale diagnostiek kan worden voorkomen". 
  Verderop in het jaarboek gaat prof. dr. H. Galjaard van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, in op de ontwikkelingen op het gebied van de klinische genetica. Uit recente inventarisaties blijkt volgens Galjaard, dat door „de gezamenlijke activiteiten jaarlijks de geboorte van 500-1000 gehandicapte kinderen wordt voorkomen".
  
Hij verwacht dat in de toekomst veel meer dan de huidige tien procent van de ongeveer 3500 bekende aangeboren en erfelijke afwijkingen kunnen worden opgehelderd en vervolgens opgespoord met behulp van DNA-analyses. Galjaard noemt daarbij ook ziekten als fenyikctonurie, Lesch-Nyhan en chorea van Huntington. 
  Hier doen zich volgens Galjaard vragen voor van psychosociale en ethische aard waarover de algemene discussie nog nauwelijks is begonnen. De Rotterdamse geneticus somt vervolgens de volgende vragen op:
• is prenatale diagnostiek en selectieve abortus ook gerechtvaardigd
  (W.v.H.) indien er voor de desbetreffende ziekte een goede behandeling
  mogelijk is?
• kunnen mensen psychisch de kennis aan dat ze drager zijn van een
  erfelijke afwijking die pas op langere termijn (5, 10 of wellicht 30 jaar) tot
  uiting zal komen in de vorm van een ernstige handicap?
• welke invloed zal de vroege kennis over de aanleg voor bepaalde ziekten
  hebben op de sociaal-economische ontplooiingsmogelijkheden van de
  betrokken persoon (verzekering, hypotheek, keuring, sollicitatie)? 

Problemen
  Zomaar wat vragen die een klinisch geneticus bezighouden en waarvan hij zelf zegt dat ze makkelijk zijn op te roepen, maar niet te beantwoorden. „Door de verdere ontwikkeling van de technologie zullen de keuzemogelijkheden verder worden uitgebreid en zullen de ethische en organisatorische problemen toenemen," aldus Galjaard. Het is daarom volgens hem „geen luxe maar noodzaak, dat niet alleen de betrokken deskundigen, maar ook de overheid en het publiek, dus de politiek, zich met de nieuwe ontwikkelingen in de klinische genetica bezighouden". 
  Interessante informatie verstrekt Borst verder nog over recombinant DNA-techniek en kanker, een combinatie die heeft geleid tot spectaculaire nieuwe inzichten. Borst gaat in op oncogenen, die door mutatie ontstaan uit proto-oncogenen. Elke regeling (ook in de menselijke cel) bergt de kans op ontregeling in zich, zoals iedere auto een potentieel autowrak is. Waarom kanker bij de mens waarschijnlijk vaak niet en soms wel optreedt wordt in de rest van zijn zeer lezenswaardige en vooral leesbare bijdrage uiteengezet. 

Oncogenen 
  Borst verwacht dat het onderzoek naar oncogenen en daaraan verbonden ontwikkelingsbiologisch onderzoek in de komende 25 jaar zal leiden tot een volledig inzicht in de weg waarlangs een bevruchte eicel uitgroeit tot een volwassen mens en in de ongelukken, die op die weg kunnen gebeuren.
  De huidige behandeling van kanker (snijden, bestralen, chemotherapie) noemt Borst in navolging van de Amerikanen een „half-way technology" die gepaard gaat met vaak onherstelbare en ernstige bijwerkingen. Borst noemt het ongelukkig, dat door de sterke verkrapping van de universitaire middelen ook het beste kankeronderzoek nu in de knel komt.
  
Dr. A. Hofman van het epidemiologisch instituut van de Erasmus Universiteit in Rotterdam vermeldt de sterke ontwikkeling van de voedingsepidemiologie, waarbij Nederland volgens hem voorop loopt. Dat laatste lijkt nogal aanvechtbaar. Epidemiologisch onderzoek naar de relatie tussen voeding en kanker heeft voornamelijk plaatsgevonden in Japan en de VS. In ons land vond tot nu toe slechts buitenlands literatuuronderzoek plaats (door Koeman (Landbouwhogeschool) en anderen). Prof. Starmans van de Rijksuniversiteit van Limburg wil een epidemiologisch onderzoek naar het verband tussen voeding en kanker in de nabije toekomst starten. Een koploper op dit terrein is Nederland dus zeker niet. 
  De ethica H. M. Terborgh Dupuis breekt een lans voor het onderwijs in de ethiek aan de medische faculteiten, gekoppeld aan de basis- en klinische vakken. „Juist door de artsen-opleiders kan getoond worden waar de haken en ogen, voetangels en klemmen, op ethisch gebied in het medisch handelen zijn te vinden", aldus Terborgh Dupuis.
  Het jaarboek 1985 van de Gezondheidsraad lijkt mij voor artsen, in medisch-ethische ontwikkelingen geïnteresseerde predikanten, ethici en ook de geïnteresseerde leek, zeer lezenswaardig. De leesbaarheid is over het algemeen goed, zodat niet-medici met de inhoud overweg zullen kunnen. 
  Het jaarboek is bij de Gezondheidszorg verkrijgbaar tegen betaling van vijftig gulden plus ƒ 5,25 verzendkosten en kan worden besteld door een briefje te sturen naar: Gezondheidsraad, Postbus 95379, 2509 CJ Den Haag. De afdeling voorlichting van de Gezondheidsraad is desgewenst ook bereid het rapport enige weken in bruikleen te geven. Verzoeken hierom richten aan hetzelfde adres. 

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 27 juli 1985

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Medische visie op „morgen

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 27 juli 1985

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken