Bekijk het origineel

„Een kerk van papier

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

„Een kerk van papier": geschiedenis Mariakerk

Expositie in Utrechts Gemeente-archief

4 minuten leestijd

UTRECHT — Onder de titel over „Een kerk van papier" — is in het gebouw van de gemeentelijke archiefdienst te Utrecht een expositie te zien over de geschiedenis van de 1813 gesloopte Mariakerk. Allen de randhof of kloostergang is bewaard gebleven.

  Aan de hand van tekeningen en schilderijen van Pieter Jz. Saenredam en handschriften en voorwerpen uit de Mariakerk wordt een beeld gegeven van een van de indrukwekkendste Romaanse kerken die ons land heeft gekend. De bouw van de Mariakerk is vermoedelijk in 1085 (dit jaar dus negenhonderd jaar geleden) begonnen in opdracht van keizer Hendrik IV. Na de plundering van de kerk tijdens de beeldenstorm, werd het gebouw in 1585 (vierhonderd jaar geleden) opengesteld voor de hervormde erediensten.
  Een aantal kunstminnaars pakte het idee op om de start van de bouw van deze kerk — 900 jaar geleden — te herdenken. Een tweetal studenten was juist met een doctoraalscriptie bezig over dit bouwwerk ter afronding van de studie kunsthistorie. Zo is men tot deze expositie gekomen en tot de uitgave van een boek en catalogus over „Een kerk van papier" — de geschiedenis van de voormalige Mariakerk te Utrecht.

Kerktoren
  Het beeld van Utrecht werd vroeger bepaald door de aanwezigheid van vele kerktorens. Op een foto op de expositie naar een houtgravure is de Dom te zien met rechts ernaast de Mariakerk, toen nog in ongeschonden staat met de beide westelijke torens. De Mariakerk was groter en hoger dan alle andere kerken en bezat elementen die in ons land niet voorkwamen. 
  Een kerk met een rijke geschiedenis. Betrokken bij moord en doodslagen. Hoogtepunten en dieptepunten wisselden elkaar af, evenals de functies van het gebouw. Behalve als bedehuis, heeft de Mariakerk dienst gedaan als vesting en legerplaats, als toonzaal voor meubelen, als onderdak voor de Engelse gemeente en als concertzaal.
  De Mariakerk was een zogenaamde kapittelkerk. Er was een kapittel aan verbonden: een gemeenschap van geestelijken, onderworpen aan een regel die voorzag in een gemeenschappelijk leven van dagelijks koorgebed en toewijding aan God. De bloeitijd van de kapittels lag in de middeleeuwen.  Door Napoleon werden ze definitief opgeruimd, als de overblijfsels van een inmiddels al lang vervlogen verleden.

Tastbaar bewijs 
  In Utrecht, tegen het huis op de hoek van de Mariaplaats en de Mariastraat, is nog altijd een kleine beeltenis van Hendrik IV te zien als een tastbaar bewijs voor de betekenis die hij had voor de Mariakerk en de stad Utrecht. Het eerste beeld dat er stond — een houten — is op deze expositie te zien. Op 10 juni 1978 werd een nieuwe versie van het beeld onthuld. 

  De schilder Pieter Saenredam heeft de kerk uitgebreid op papier vastgelegd. Dit is op dusdanige wijze gebeurd dat de thans verdwenen kerk bijna geheel valt te reconstrueren. In 1577 koos Utrecht voor Willem van Oranje. De calvinisten gingen in het openbare leven domineren. Het rooms-katholieke geloof werd teruggedrongen. De kerk liep in deze periode zware materiële schade op. Men wilde toen de kerk al gaan slopen. Er is echter op de expositie een brief te zien waarin Willem de Zwijger aan het stadsbestuur de opdracht geeft de reeds (in 1581) begonnen sloopwerkzaamheden te staken.
  Toch waren er regelmatig plannen om de kerk te slopen. Men deed dit liever dan allerlei kostbare reparaties uit te gaan voeren. Het bouwmateriaal van de kerk, tufsteen, bracht veel geld op, dat was een bijkomstig voordeel. Dit gebruik van tufsteen stond de Napoleontische regering van Utrecht ook voor ogen, toen deze in 1813 verordineerde om het schip en transept van de kerk te laten slopen.
  
Het vertrek van de Fransen aan het eind van 1813 bracht hierin geen verandering. Ook de nieuwe Nederlandse Staat zag wel wat in dit financiële voordeel. Het gotische koor moest er uiteindelijk in 1844 ook aan geloven.
  Totaal 114 afbeeldingen, voorwerpen, tekeningen, gravures, schilderijen en boekwerken laten iets zien van de geschiedenis van deze kerk.
  Het slot laat zien wat er nog overgebleven is: de Mariaplaats met het gebouw voor kunsten en wetenschappen en de Pandhof.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 18 oktober 1985

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

„Een kerk van papier

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 18 oktober 1985

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken