Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Technicisme en verkilling van de liefde

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Technicisme en verkilling van de liefde

Prof. Schuurman: Christenen ballingen in Babelcultuur

6 minuten leestijd

De mogelijkheden in de techniek lijken onbegrensd: steeds modernere kernwapens, een revolutie in de automatisering en genetische manipulatie met de mens. Al deze zaken komen over ons - ook over de reformatorische gezindte - zonder de hoognodige bezinning. Eventuele beïnvloeding van de ontwikkeling in de huidige technische maatschappij lijkt nagenoeg onmogelijk. In het boek „Tussen technische overmacht en menselijk onmacht" tracht de filosoof prof. dr. ir. E. Schuurman de vraag te beantwoorden: „Hoe kunnen we worden bevrijd van de dreigende overmacht van wetenschap en techniek".

Het schrijven over dit onderwerp is op zich al verdienstlijk. Immers, er is, zowel bij schrijvers als bij lezers, te weinig fundamentele aandacht voor de huidige technische ontwikkelingen. Professor Schuurman is een van de weinigen die als deskundig mag worden beschouwd: ingenieur en filosoof. Ook zijn principiële uitgangspunten zullen niet ver afliggen van die van de RD-lezers. Dat mag blijken uit het volgende citaat: „Dooyeweerd als filosoof en Ridderbos als theoloog zitten wel zo ongeveer op dezelfde lijn. Alhoewel er ook wel accenten vallen, kan toch worden gezegd, dat zij weinig aandacht gegeven hebben aan het radicale verderf van de mens, de macht van de zonde en kwaad, de secularisatie van de cultuur en aan het licht van de bijbelse, apocalyps daarover".

Technicisme
Met de deur in huis vallend, beschrijft Schuurman de huidige cultuur als paradoxaal: „Wij proberen meer dan ooit de toekomst onder controle te krijgen en zij is tegelijkertijd ook meer dan ooit bedreigend". De huidige cultuur is een technische cultuur en de geestelijke achtergrond noemt de schrijver technicisme. Het technicisme is de grondhouding om de gehele werkelijkheid naar zijn hand te zetten en om alle problemen met die wetenschappelijke, technische beheersing op te lossen. Dit begrip technicisme speelt in het gehele boek een centrale rol. Het zal enige moeite kosten om hier de schrijver goed te verstaan.
De ontwikkeling van het technicisme begint bij de zondeval; de mens, die als God wil zijn. Deze zondige houding verdiept zich en verbreedt zich door de geschiedenis heen.
Zo wordt de filosoof Descartes de vader van het technicisme genoemd en daarna komen de gevolgen zowel in de westerse als communistische maatschappij steeds duidelijker naar voren. In Rusland is deze ontwikkeling uitgelopen op een centraal geleide totale technocratie, waarbinnen de vervreemding, de onderdrukking en dwang niet vreemd zijn.

Vervreemding
Als gevolg van het technicisme. aangewakkerd door de materialistische gezindheid en door de beloften van de techniek, zien wij een vertechnisering van de cultuur. De mens van deze eeuw doet nu alsof de technische wereld samenvalt met de werkelijkheid. De werkelijkheid wordt koel onderverdeeld in technische delen. Met de werkelijkheid, als schepping met zin en samenhang, houdt men geen rekening meer.
Deze verzelfstandiging van de technische wereld heeft o.a. tot gevolg dat het grote gebod van de liefde vervangen wordt door het gebod „Wees zo efficiënt mogelijk". Eveneens worden in de vertechniseerde cultuur essentiële gemeenschapsbanden doorgesneden en daarvoor in de plaats komen de kunstmatige. Hiervoor verdwijnt het medeleven en medelijden. Vandaar komt de vervreemding, vereenzaming en verkilt de liefde. Steeds meer gaat de wetenschappelijke, technische kennis overheersen. De wetenschap gaat abstraheren, beziet dingen op zichzelf en vergaart alleen maar rationale kennis.

In het huidige computertijdperk komt een nieuw „geloof" op in een systeem van wetenschappelijke kennis. De wetenschappelijke kennis, die de laatste jaren werd toegepast, heeft veel problemen opgeroepen, zoals milieuproblemen, grondstoffen- en energiecrises, vredes- en armoedevraagstukken. Volgens o.a. Ackoff zijn deze problemen op te lossen met een nieuw soort systeemdenken en de nieuwe computertechnologie. Wanneer dit ook nog doelgericht wordt gedaan, dan is een beheersbare organistische wereld mogelijk. Het geloof in dit systeemdenken is weer een overschatting van de mens.
De wetenschappelijke-technische kennis is al veel beloften nagekomen. Kijk maar naar de nieuwe mogelijkheden in de medische techniek. Maar aan de andere kant heeft de mens het gevoel dat de mogelijkheden en problemen niet meer in de hand zijn te houden. En dat is een nieuw probleem.

Balling in Babelcultuur
Is het christendom aan deze ontwikkelingen schuldig? Neen, niet in eerste instantie, zegt Schuurman en hij verwijst daarbij naar de bouw van de toren van Babel. De mens wil zichzelf volmaken en zichzelf verwerkelijken tot het oneindige toe. Het resultaat van de houding is in onze tijd dat wij geconfronteerd worden met de allergrootste en laatste vragen van leven en dood op wereldschaal.

Het Babelmotief, het motief van eigenmachtigheid werkt nu, na een lange weg van het technicisme en versterkt door de mogelijkheden van de moderne wetenschap, zich op een ongekende, wereldomvattende wijze uit. De onvoorstelbare wetenschappelijk-technische mogelijkheden gaan samen met de secularisatie van de cultuur.

Schuurman verwijst hierbij naar Openbaringen 13, waarbij het beest uit de aarde de wetenschappelijke technische macht zou kunnen zijn. De positie van de christenen is in deze cultuur zoals die van de ballingen in Babel. Maar dat betekent niet een totale afwijzing van de techniek en ook niet een absolute wereldmijding. De juiste, ontspannen, verwachtingsvolle houding wordt beschreven in de brief, die de profeet Jeremia schrijft aan de ballingen in Babel (Jeremia 29:4-7 en 11).

Verantwoordelijkheid
De brug tussen wetenschap en techniek, tussen theorie en praktijk is gegeven met de creatieve verantwoordelijkheid van de mens als beelddrager Gods. Die verantwoordelijkheid is niet een zelf gekozen weg uitstippelen, maar staand in de waarheid en levend geloof het beantwoorden van het Woord. Wetenschappelijke kennis integreren in de volle ervaringswerkelijkheid is een noodzakelijke voorwaarde om de wetenschap dienstbaar te maken aan het culturele of praktische handelen. De schrijver roept op, terug te keren tot normativiteit. Hij bespreekt een heel aantal normbeginselen zoals culturele norm, de norm van de informatie, de norm van communicatie, economische norm, norm van harmonie, rechtsnorm, ethische norm en geloofsnorm. Na een korte beschrijving van deze normen schrijft Schuurman: „De zin van de techniek vindt haar voltooiing in het Koninkrijk van God, de nieuwe hemel en de nieuwe aarde".

Kritische vragen
Ondanks dat velen dit boek pittige kost zullen vinden, willen wij dit boek aanbevelen. De inhoud en het onderwerp is het waard. Ook principieel kunnen wij het eens zijn met de grote lijnen, zoals geschetst. Maar toch stellen wij een aantal kritische vragen. Wanneer het gaat over de invloed van de Reformatie - maar wij proeven het ook elders in het boek - vragen wij ons af of de invloed van een uit God geboren christen niet onderschat wordt. Vaak heeft God geroepen mensen, enkelingen, willen gebruiken om terug te keren naar de normativiteit van Gods Woord.

Een andere vraag is: heeft de schrijver zelf niet de techniek verzelfstandigd? Zelfs noemt hij de verkeerde grondhouding - overigens algemeen omschreven technicisme. Krijgt de techniek niet te afzonderlijke aandacht? De verkeerde grondhouding laat zich op ieder levensterrein gelden.

Ondanks dat een aantal concrete voorbeelden, die niet in dit artikel is beschreven, uitvoerig aan de orde komt, komt toch de uitwerking van de normen en wat in een concrete situatie gedaan moet worden, niet uit de verf.
Maar wie de huidige gevaren in wetenschap en techniek wil onderkennen en vragen heeft betreffende zijn verantwoordelijkheid in onze maatschappij, zou dit boek toch moeten lezen.

N.a.v. „Tussen technische overmacht en menselijke onmacht. Verantwoordelijkheid in een technische maatschappij" door dr. ir. E. Schuurman. Uitg. Kok Kampen, 1985, paperback, 144 blz. Prijs ƒ 18,90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 28 februari 1986

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Technicisme en verkilling van de liefde

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 28 februari 1986

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken