Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Reagan kan beter lachen om een fikse kalkoen dan om Khomeini

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Reagan kan beter lachen om een fikse kalkoen dan om Khomeini

Iraanse ayatollahs blijven verwarring stichten

8 minuten leestijd

Opgeruimd poseerde president Reagan dezer dagen met een fikse kalkoen (een cadeau van de Nationale Kalkoenenfederatie van de VS) voor de gretig klikkendepers. Zij had het nationale symbool van Amerikaanse doortastendheid nog maar korte tijd ervoor stukken minder opgewekt voor de lens gehad. Het lijkt aannemelijkdat Reagan de kalkoenscène verre prefereerde boven scène-Iran.

Dank zij de uiterst troebele affaire van Amerikaanse contacten met het fervent anti-Amerikaanse Khomeini-regime in Iran (wapenleveranties aan een staat die, om het heel zacht te zeggen, serieus van het stimuleren van internationaal terrorisme wordt verdacht) via onder andere Israël met als eindresultaat een flinke schuif illegaal geld in het laadje van de Nicaraguaanse contra's, is de geloofwaardigheid en consistentie van het buitenlands beleid van "the Great Communicator" (die niet ongegronde vleiende benaming van Reagans sublieme aanpak van de massamedia) duchtig in opspraak gekomen.

Je verbaast je er telkens weer over dat de VS, met hun indrukwekkend potentieel aan buitengewoon bekwame mensen, soms zo'n merkwaardig stuntelig buitenlands beleid voeren. Neem nu de affaire-Iran. Op Amerikaans grondgebied lopen toch wel degelijk grote kenners van de brandhaardregio, die het Nabije Oosten nu eenmaal is, rond om tot beter doordacht beleid in dezen te komen. Of speelt hier soms een historisch verschijnsel een rol: wat kunnen 'eggheads' (die 'uilskuikens' van intellectuelen) nu bijdragen aan overheidsbeleid? Om concreet te zijn: zouden zulke kenners van de Iraanse situatie en van de mentaliteit van de sji'ieten als een Shaul Bakhash, een Bernard Lewis, een Faoud Ajami en zo kunnen we nog wel even doorgaan, geraadpleegd zijn door Reagans brokkenmakers?

Toneelstukje

Hiermee wil geenszins gezegd zijn dat met een grote inbreng van vooraanstaande intellectuelen een regering uitkomt op een uitgebalanceerde buitenlandse koers. Integendeel. De werkelijkheid is weerbarstig en ook knappe koppen kunnen er behoorlijk naast zitten. Toch heeft het Witte Huis op dit ogenblik de schijn tegen door al te zeer te steunen op een aantal 'managers'. Vakkennis is nooit weg, zeker niet bij situaties die in wezen ver bij eigen huis en haard vandaan staan.
Het zou onjuist zijn om bij deze opspraak makende zaak slechts de blik te richten op de verwarring in Washington. Verwarring heerst er ook in het Nabije Oosten. Waarschijnlijk niet het minst in Iran zelf. Daar woedt immers boven- en ondergronds de opvolgingsstrijd rond Khomeini's troon.

Reagan kwam mogelijk klem te zitten tussen opvolgingskandidaat Rafsanjani (de machtige voorzitter van het Iraanse parlement) en zijn mededin|er, ayatollah Montazeri. Rafsanjani lijkt met de hete adem van een steeds intensiever gevoerde Golfoorlog in de nek niet afkerig van contacten met de Amerikanen te zijn geweest. Wapens, geen spontane positieve gevoelens voor de "grote satan", dreven hem richting Reagan. Montazeri en zijn aanhangers kregen lucht van deze contacten en waren er als de kippen bij hun trouw aan de principiële anti-Amerikalijn van Khomeini te bewijzen. Vandaar Rafsanjani's onmiddellijke opvoering van een anti-Amerikaans toneelstuk om de toenaderingspogingen van het Witte Huis belachelijk te maken.

Export van revolutie

Het blijft de vraag of Rafsanjani's acteertalent hem in de opvolgingsrace houdt. Het feit dat de gebroeders Hashemi weer op vrije voeten rondlopen zal zijn gemoedsrust stellig niet ten goede komen. Mehdi en Hadi zijn fervente aanhangers van ayatollah Montazeri en grote ijveraars voor een wereldwijde export van de vaderlandse islamitische revolutie.

Beide 'groene' revolutionairen waren halverwege oktober juist gearresteerd omdat ze in de steden Qom en Teheran opruiende pamfletten hadden verspreid over de „contacten die bepaalde leiders onderhouden met de VS".

Interessant is de these dat de gevangenneming van Mehdi Hashemi (hoofd van een bureau in Qom dat steun verleent aan islamitische verzetsbewegingen waar ook ter wereld) ook daarom Rafsanjani goed uitkwam omdat hij een gematigder Iraahse benadering van Saoedi-Arabië doorkruiste met een explosieven-zending naar Mekka.

Dit incident legt de uitdaging bloot waar de Iraanse islamitische revolutie niet slechts de grote mogendheden (en dan met name de VS) voor plaatst, maar in niet mindere mate de buren van Teheran. Niet voor niets hebben deze staten tot nu toe heel gematigd gereageerd op de 'onthullingen' over het labyrint VS-Iran-Israël-contra's. Omgaan met radicalen vergt veel zelfbeheersing en inventiviteit. Voor een beter begrip van Reagans Iran-problemen is het instructief eens te kijken hoe Saoedi-Arabië dat zich pro-Amerikaans opstelt, reageert op Teherans capriolen.

Onislamitisch
Welnu, de omverwerping van de monarchie in Iran (1979) onder het motto dat de erfelijke monarchie in de grond van de zaak onislamitisch is en de republiek de enige staatsvorm is die een islamitische natie past, vormde geen geringe uitdaging voor het numeriek sterke koningsgeslacht der Saoedi's.

Het zou voor de hand liggen dat het regime van Riaad met zijn strenge religieuze fundering (wahhabitisch) die sji'itische ketters uit Teheran op ideologisch vlak hard aanpakte. En dat te meer omdat de richtingenstrijd in de islam tussen soennieten (waartoe we de wahhabieten kunnen rekenen) en sji'ieten de Saoedi's een rijk arsenaal aan anti-sji'itische geschriften ter beschikking stelt.
Er schijnt inderdaad ook zo'n lijst van anti-Iraanse polemieken te bestaan. Deze lijst is echter buiten de grenzen van het Arabisch Schiereiland gedrukt en mogelijk zonder toestemming van de autoriteiten verspreid. Feit is evenwel dat de regering van Saoedi-Arabië aarzelt om van deze mogelijkheid tot uitbuiting van islamitische tegenstellingen gebruik te maken. 

Bedevaart

Deze voorzichtigheid heeft zo zijn redenen. Wat voor zin heeft het om onnodig de sji'itische minderheden in Saoedi-Arabië en in sommige buurlanden (in Koeweit nog altijd een kwart van de bevolking) te provoceren? Zeker als een deel van deze sji'itische bevolking (met name de bovenlaag) al afstand genomen heeft van Iran en zich bovendien moeite getroost de andere leden van hun gemeenschap een gematigder koers te laten varen.
Anti-sji'itische propaganda zou het koninkrijk eveneens slecht uitkomen op het belangrijke punt van de islamitische zuil van de bedevaart. Koningshuis, regering en 'geestelijkheid' hechten grote waarde aan de rol van de staat als beschermer van de jaarlijkse bedevaart naar Mekka.
De Saoedische heerschappij over de heiligste plaatsen van de islam (Mekka en Medina) is al tientallen jaren lang voor veel moslims over de hele wereld een steen des aanstoots. Kortom het bevorderen, ja zelfs al het toelaten van harde anti-sji'itische agitatie door de Saoedische overheid zou een ongewenst effect sorteren in veel moslimse landen. Ongeacht of het hier sji'ieten of soennieten betreft. De meerderheid van de soennieten deelt ongetwijfeld de mening, dat een strijd binnen het huis van de islam moet worden vermeden vanwege de talrijke crises die zouden ontstaan binnen de oemma, dat wil zeggen de islamitische geloofsgemeenschap.

Politieke pelgrims

Het hete hangijzer is nu dat vanaf het begin de revolutionaire regering van Iran nadrukkelijk geprobeerd heeft propagandistische munt te slaan uit de bedevaart. Iraanse pelgrims in Mekka en Medina raken elk jaar opnieuw slaags met de Saoedische politie. Zo kan het gebeuren dat Riaad, na jarenlang de bedevaart naar Mekka een duidelijk politiek karakter te hebben gegeven, zich de laatste jaren genoodzaakt ziet -uit angst voor te veel onrust rond de heilige plaatsen- te waarschuwen tegen een politisering van de bedevaart en de strikt religieuze betekenis ervan te benadrukken.

Het is alleszins te begrijpen dat Teheran de bedevaart als ontmoetingsogenblik van honderdduizenden moslims uit alle delen van de wereld voor zijn politieke karretje wil spannen. De ayatollahs maken er geen geheim van Iraanse pelgrims als propagandisten van hun revolutie op pad te sturen. Van de vrome reizigers wordt dan tevens verwacht dat zij Teherans tegenstanders ter plekke openlijk zullen honen. Iran doelt hierbij niet in de laatste plaats op de regeringen binnen de islamitische wereld die bondgenoten zijn van de Verenigde Staten, dus ook Saoedi-Arabië.

Gegeven deze doelstellingen behoeft het geen verwondering te wekken dat Teheran het speciale bedevaartsprincipe hanteert: hoe meer pelgrims, des te meer vreugd. Iran voert kortom het aantal pelgrims zo veel mogelijk op. Twee jaar geleden bijvoorbeeld waren het er ongeveer 150.000. De Perzische autoriteiten stellen met name alles in het werk om de familieleden van de slachtoffers in de oorlog tegen Irak -dat omvangrijke steun van Saoedi-Arabië ontvangt— naar Mekka en Medina te sturen.

Op de koude koffie komen
Alle pogingen van Saoedische zijde om deze revolutionaire pelgrimsstroom wat in te dammen hebben tot dusverre gefaald. Het argument van Riaads zijde dat er onoplosbare problemen met onderdak, verpleging, transport enzovoorts zouden ontstaan, tenzij het aantal pelgrims in de toekomst wordt verminderd, werkte als een boemerang. Iran bood prompt aan mede zorg te dragen voor de organisatie van de bedevaart. Daar voelden de Saoedi's natuurlijk helemaal niets voor.

Waar zij ook niets voor voelen is de Iraanse bedevaartsleus (nauwkeurig instrueert Teheran z'n pelgrims) "dood aan Amerika!". Maar ja, ban zoiets nu eens radicaal uit zonder onoverzienbare gevolgen. Sprak Khomeini's potentiële opvolger, ayatollah Montazeri, niet ongestraft over het Saoedische koningshuis als van „deze in diskrediet geraakte familie, die niets afweet van de ware islam".

We moeten voorzichtig zijn over de uitwerkingen op internationaal vlak van de dynamiek van de Iraanse opvolgingsstrijd. Het ziet er op dit moment echter niet naar uit dat vanuit Teheran een mildere, minder anti-Amerikaanse wind gaat waaien. De ayatollahs blijven lastig. Soms ook indirect. Je zou tenminste niet alle fundamentalistisch ingestelde moslims (soennieten wel te verstaan) in met Amerika verbonden Arabische landen de kost moeten geven die redeneren in de trant van 'als zélfs de sji'ieten het gedaan krijgen de islamitische wetten door te voeren, mogen wij toch in geen geval achterblijven!'. Je kan beter een kalkoen krijgen, dan op de koffie komen in Teheran.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 29 november 1986

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Reagan kan beter lachen om een fikse kalkoen dan om Khomeini

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 29 november 1986

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken