Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Moskou bepaalt in grote mate koers van Helsinki

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Moskou bepaalt in grote mate koers van Helsinki

Verkiezingen zullen weinig aan relatie veranderen

10 minuten leestijd

Een groot deel van de 3,9 miljoen kiesgerechtigden in Finland gaat morgen en overmorgen naar de stembus. Zij zullen gaan uitmaken wie er op de tweehonderd zetels in het Eduokunta, het Finse parlement, komen te zitten. De keuze: 1800 kandidaten uit twaalf verschillende partijen. Over een big-brothercomplex, eensgezindheid en een paar duizend Lada's.

„Finnen hebben altijd een bigbrothercomplex gehad ten aanzien van Zweden. Zweden was ons oriëntatiepunt. Hij was op zoveel punten vergelijkbaar en hij liep altijd voorop: onze grotere, betere, slimmere, vlottere en modernere broer". Deze gedachte leeft bij een groot aantal bejaarden in Finland. De ouderen kunnen het weten. Ze hebben de Tweede Wereldoorlog meegemaakt en juist na die oorlog liepen de Finnen hopeloos achter.
Toen Hitler in 1941 de Sowjet-Unie aanviel, zagen de Finnen hun kans schoon om Karelië van de Russen terug te pakken. Dit strategisch belangrijke schiereiland had Stalin zich in 1939 na honderd dagen oorlog toegeëigend. Drie jaar later, in 1944, lag het land in puin. Duizenden mannen waren gesneuveld. De grondstoffen waren op. Bommenwerpers hadden kleine fabrieken met de grond gelijk gemaakt, de landbouw verwoest en een groot deel van het spoorwegennet vernietigd. Tot overmaat van ramp werd daaraan toegevoegd de schadeclaim uit Moskou: driehonderd miljoen vooroorlogse dollars, een gigantisch bedrag, te leveren binnen zes jaar.

Specialismen

De Finnen gingen snel aan de slag. Grote metaalindustrieën en scheepswerven werden uit de grond gestampt. Het Wirtschaftswunder werd de reddingsboei voor Finland. Na zes jaar armoe waren de herstelbetalingen afgehandeld.
Ook anno '87 drijft de Finse economie nog op deze kurk. De drie specialismen van de Finse industrie (de scheepsbouw en de papier- en houtindustrie) hielpen Finland door oliecrises en recessies heen en brachten het land op gelijke voet met big brother.
Een Finse ambtenaar zei ooit eens in het NRC: „Eindelijk kunnen we in ons vuistje lachen, uit leedvermaak. Zo'n minderwaardigheidscomplex hebben we tegenover de Russen nooit gehad, nooit hoeven hebben. En haat heeft er evenmin bestaan. Liefde ook niet. De Sowjet-Unie ligt vlakbij, maar we staan er neutraal tegenover. Met Bulgarije is Finland misschien wel het enige land ter wereld waar een Rus nooit iets van antipathie zal bespeuren". Zijn uitspraken bevestigen de neutrale koers die het land met zijn 70.000 meren al sinds jaar en dag vaart. Paasikivi stippelde die uit, toen hij in 1946 het presidentschap van Mannerheim overnam. Een van de belangrijkste voorwaarden voor de Finse neutraliteit, aldus Paasikivi, was dat ze het vertrouwen kreeg van de grote buurman, de Sowjet-Unie. Wie een blik werpt op de landkaart, begrijpt dat.

Neutraliteit

Neutraliteit stond hoog in Paasikivi's vaandel. Met veel tact loodste hij Finland uit de arena van de wereldpolitiek. Toen in 1949 de NAVO werd opgericht peinsde hij er geen moment over Finland lid te maken van deze organisatie.Het vertrouwen van de Sowjet-Unie kreeg hij. Op 5 april 1948 ondertekende Paasikivi met Stalin het Verdrag van Vriendschap, Samenwerking en Wederzijdse Bijstand. Finlands wens om buiten internationale conflicten te blijven, werd door de Sowjet-Unie gehonoreerd. „De kern van de gedachtengang van wijlen president Paasikivi was dat de houding van de Sowjet-Unie voortspruit uit defensieve veiligheidsbehoeften. Het vriendschapsverdrag van 1948 verplicht Finland een invaller niet toe te staan Fins grondgebied te gebuiken voor agressie tegen de Sowjet-Unie", zo verklaarde enige tijd geleden Paavo Vayrinen, minister van buitenlandse zaken, in de Volkskrant.
Na de dood van Paasikivi nam president Kekkonen in 1953 het roer over. De leider van de Agrarische Partij zette de neutrale koers van zijn voorganger voort. Hij genoot een kwart eeuw lang groot vertrouwen van Chroesjtsjov en Brezjnjev. De Finnen onderhouden met veel landen nauwe vriendschapsbanden, die vooral werden gelegd dank zij knap werk van 'De Gaulle van Finland'.

Communistisch

Een vraag die opkomt, is waarom de Sowjet-Unie Finland nooit zo hardhandig heeft aangepakt, zoals ze dat heeft gedaan met verschillende Oosteuropese landen. Prof. dr. H. H. van der Wusten, Finlanddeskundige, geeft het antwoord. „De Sowjet-Unie wist dat ze meteen de Amerikanen op haar nek zou krijgen, wanneer ze met geweld zou ingrijpen in Finland. De Amerikanen en met name ook de Engelsen hadden een sympathieke houding tegenover Finland. Schuin onder Finland ligt West-Duitsland. Zouden de Finnen in moeilijkheden komen, dan kan het Westen vrij gemakkelijk bijspringen. Een andere reden waarom Stalin er genoegen mee nam dat de communisten in Finland niet aan de macht kwamen, vind ik zelf nogal speculatief. Van oudsher is er in Finland een vrij sterke, communistische beweging geweest. Dit in tegenstelling tot de Oosteuropese landen. Misschien fteeft Stalin gehoopt dat de Finse communisten vanzelf wel aan de macht zouden komen". Die hoop bleek ijdel. Stalin zelf heeft het niet meegemaakt dat de Finse communisten deelnamen aan het kabinet. Toch heeft Stalin nooit aangestuurd op een gewelddadig conflict. Ook nu, bijna veertig jaar later, is het denkbeeld van een harde confrontatie tussen beide landen te verwaarlozen. Geen haar op het hoofd van een Kremlinleider die eraan denkt Finland aan te vallen. Zo langzamerhand weten de heren in Moskou wel wat ze aan Helsinki hebben: Finland is Fijnland.

Bewijzen


De Finse politici hoeven niets anders te doen dan te bewijzen dat het door de Sowjet-Unie kan worden vertrouwd. Vertrouwen, vertrouwen. Toen Mauno Koivisto in 1981 president Kekkonen opvolgde, was zijn eerste reis een trip haar Moskou. Het Verdrag werd met twintig jaar verlengd. De gloednieuweDe Finse politici hoeven niets anders te doen dan te bewijzen dat het door de Sowjet-Unie kan worden vertrouwd. Vertrouwen, vertrouwen. Toen Mauno Koivisto in 1981 president Kekkonen opvolgde, was zijn eerste reis een trip haar Moskou. Het Verdrag werd met twintig jaar verlengd. De gloednieuweDe Finse politici hoeven niets anders te doen dan te bewijzen dat het door de Sowjet-Unie kan worden vertrouwd. Vertrouwen, vertrouwen. Toen Mauno Koivisto in 1981 president Kekkonen opvolgde, was zijn eerste reis een trip haar Moskou. Het Verdrag werd met twintig jaar verlengd. 
De gloednieuwe president moest vertrouwen inwinnen bij de Sowjetleiders.
Vertrouwen -inboezemen betekent voor de Finse politici ook: zwijgen over Afghanistan, de Koreaanse Boeing, Tsernobil en dissidenten. Met veroordelende uitspraken bereik je niks, zo luidt de verontschuldiging in Helsinki's kringen. Max Jacobson, een Fins, prominent politicus, schrijft in een van zijn essays: „De Finnen ontzeggen zich de luxe van emotioneel bevredigende gebaren. Geen kritiek, want we weten dat ons zwijgen de zaak van de slachtoffers even veel of weinig schaadt als het westers protest hun zaak baat".
Om de vertrouwensbasis te bestendigen hebben de politici in Finland gekozen voor een zogenaamde consensus-politick. Kort gezegd komt dat erop neer dat beTalrijke regeringsvoorstellen door een twee derde meerderheid van het parlement moet worden aangenomen. En bijna alles is belangrijk in Finland.
Het grote nadeel van het systeem is de starheid, die het met zich meebrengt. Het mist flexibiliteit. Vuurwerk is er, politiek gezien, niet bij in Helsinki. Vooral bij jongeren neemt de tevredenheid over het systeem af. Het grote voordeel is echter de stabiliteit. Dat past precies in het straatje van de Sowjet-Unie. Ze wil weten wat ze aan haar buurman heeft, nu en in de toekomst.

Komende verkiezingen

Bij de komende verkiezingen worden echter wel veranderingen in het beleid voor binnenlandse aangelegenheden verwacht. De conservatieven maken voor het eerst sinds twintig jaar een serieuze kans om aan de macht te komen in een regering, waarin tot nu toe altijd sociaal-democraten hebben gezeten. Deze week bleek uit de cijfers van een enquête dat de conservatieven met hun Nationale Coalitie Partij onder leiding van Ilkka Suominen 23,9 procent van de kiezers kunnen winnen. Dat is 1,8 procent meer dan in 1983. De sociaal-democraten zullen volgens de Finse Maurice de Hond 2,1 procent van hun aanhang kwijt raken.
De conservatieven zullen proberen de niet-socialistische partijen af te houden van een coalitie met de sociaal-democraten. Daarbij worden ze geholpen door een meningsverschil in de linkse gelederen, die de herverkiezing van premier Sorsa en zijn centrumlinkse kabinet twijfelachtig maken.
Maar ook al zouden de conservatieven een van de partners worden in het nieuw te vormen kabinet, een wending in de buitenlandse koers van Helsinki wordt zeker niet voorzien. Een verandering in het Finse beleid ten opzichte van Moskou zou grote beroering teweegbrengen in Moskou. In het verleden is dat enkele keren heel duidelijk, gebleken.

Buiten

In 1958 wonnen de communisten in Finland de verkiezingen. De sociaal-democraat Fagerholm, die bepaald niet pro-Russisch gezind was, vormde echter een kabinet met conservatieven, sociaaldemocraten en enkele leden van de Agrarische Partij (nu Centrum Partij geheten). De communisten bleven er dus buiten en dat zinde Moskou niet. Het Kremlin floot haar ambassadeur naar huis en weigerde een visserijverdrag en een verdrag voor de bouw van een kerncentrale te ondertekenen.
Onder deze druk trok de Agrarische Partij zich terug en vormde een minderheidskabinet. Kort daarop zagen de Finnen het profijt van het jarenlange vertrouwen van de Russen in deze partij: de betrekkingen werden genormaliseerd. Bij de campagne voor de presidentsverkiezingen in 1961 voelden de Sowjets zich opnieuw bedreigd door de Sociaaldemocratische Partij. Samen met de conservatieven had deze partij de nietsocialist Honka kandidaat gesteld tegenover de voor de Russen betrouwbare Kekkonen. De Sowjet-Unie vreesde een ongunstige wijziging in de Finse, buitenlandse politiek en deponeerde daarom een nota in Helsinki. Daarin werd Kekkonen voorgesteld om met Moskou te gaan beraadslagen over militaire zaken. Zover kwam het echer niet. Kekkonen zag de bui hangen en greep in. De SDP en de Conservatieve partij moesten met Honka het loodje leggen. Kekkonen bleef president.

Finlandisering

Na deze affaire ging de SDP overstag. Wilde de partij ooit nog eens de regeringstouwtjes in handen krijgen, dan moest ze een pro-Russische koers gaan varen. Het roer ging om en de partij kwam terecht in een voor de Russen welgevallig vaarwater. De eensgezindheid, de consensus, werd zodoende door toedoen van de Sowjet-Unie verbreed. In dit verband spreekt men ook wel van Finlandisering.
Na de koerswijziging van de SDP heeft de Sowjet-Unie zich nooit meer direct met de interne politiek van Finland bemoeid. Moskou vertrouwt Helsinki, althans, zo lijkt het. Want waar houden de 3000 Russen in de Sowjet-ambassade in Helsinki zich allemaal mee bezig?
Een fikse ruzie met de Sowjet-Unie kan Finland zich niet permitteren. Het zou de bom beteken onder het handelsverkeer tussen beide landen. De Sowjet-Unie is, naast Zweden, de belangrijkste handelsparner voor de Finnen. Om de vijf jaar gaan de buurlanden praten over het clearing-systeem, een vorm van ruilhandel.
Finland importeert vooral olie en geeft daarvoor in ruil enkele hooggekwalificeerde ijsbrekers en cruise-schepen terug. De Sowjet-Unie kampt echter met een instabiele olieprijs. Daardoor zouden de Finnen te veel kunnen geven. Moet de Sowjet-Unie daarom bij een dalende olieprijs haar oliekranen dichter draaien of kan ze de Finnen beter een paar duizend Lada's extra sturen? Wat de Finnen betreft sturen de Russen eerst nog wat anders: kolen, metalen, aardgas en elektriciteit.

Verlegen

Esko Hamilo, functionaris van de afdeling Handel en Economische Samenwerking met de Sowjet-Unie, heeft in '86 in de Volkskrant gezegd: „Het is bijna lachwekkend te zien hoe kranten in het Westen, soms schrijven over het arme Finland dat door de Sowjet-Unie gedwongen zou zijn handelsbetrekkingen met haar te onderhouden en dat we daar onze olie moeten kopen. Ik word bijna verlegen als ik bedenk hoezeer we daarvan geprofiteerd hebben".
Maar Finland eet niet alleen van de Oost-wal. Een grafiek van de Centrale Dienst van de PTT leert dat de telefoonlines naar het Westen steeds 'hotter' worden. Wellicht zegt dat iets over het door de jaren heen toenemende aantal handelscontacten met de EEG. Wijlen president Kekkonen wijst in een van zijn boeken op het paradoxale van Finlands beleid. Hij schrijft: „Hoe meer het ons lukt het vertrouwen van de Sowjet-Unie te winnen dat Finland een vreedzaam buurland is, hoe beter de voorwaarden zijn om nauw met de westerse landen samen te werkein''.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 14 maart 1987

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Moskou bepaalt in grote mate koers van Helsinki

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 14 maart 1987

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken