Bekijk het origineel

Positie gewetensbezwaarden tegen zondagsarbeid is zwak

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Positie gewetensbezwaarden tegen zondagsarbeid is zwak

,,Principiële houding gaat in de toekomst offers vergen''

9 minuten leestijd

Een werknemer krijgt te horen dat hij voortaan ook op zondag moet werken. Uit rendementsoverwegingen schakelt het bedrijf namelijk over op een volcontinurooster. Zijn principiële bezwaren vinden geen gehoor bij de directie. Het loopt ten slotte uit op een ontslagprocedure. Met dit geval werd de Reformatorisch Maatschappelijke Unie (RMU) onlangs geconfronteerd. „De positie van mensen met gewetensbezwaren op dit punt is ronduit zwak", zo concludeert secretaris mr. W. Silfhout. Hij leverde een belangrijke bijdrage aan de nota van de RMU over het vraagstuk van de zondagsarbeid.

De directeur van het arbeidsbureau heeft nog niet beslist over het verlenen van de ontslagvergunning. Er bestaat daarom nog enige hoop. Het bedrijf, een onderdeel van een multinational, gebruikt economische motieven bij de onderbouwing van de ontslagaanvraag. Verwezen wordt naar een noodzakelijke reorganisatie, met een daarmee samenhangende afslanking van het personeelsbestand. Het lijdt echter geen twijfel dat ten aanzien van de betrokken werknemer de afwijzing om op zondag aan de slag te gaan de ware reden vormt voor het gedwongen vertrek. Overleg tussen een delegatie van het RMU-bestuur en de directie haalde niets uit. Voor iemand anders kon de RMU wel met succes bemiddelen. Het ging daarbij om een werknemer van Shell Chemie, die als gevolg van de verplichting om op de rustdag arbeid te verrichten, in gewetensnood geraakte. Na enkele gesprekken ontstond bij de ondernemingsleiding begrip voor de overwegingen van de man en kreeg hij een andere functie binnen het bedrijf aangeboden.

Klein
Silfhout: „De ruimte om werk op zondag te weigeren is klein. Formeel althans, want dikwijls valt er in goed overleg tussen werkgever en werknemer best wat te bereiken. Die weg past ook in de opvattingen van onze organisatie. Het met elkaar praten vinden wij het eerst aangewezen middel in een conflictsituatie. Levert dat geen resultaten op, dan mogen de leden rekenen op juridische bijstand van onze kant".

De RMU wordt regelmatig benaderd met vragen rond zondagsarbeid. De bijzonder druk bezochte forumavond van vorige week vrijdag over dit thema —er waren ruim 300 belangstellenden— heeft Silfhout de indruk gegeven dat er nog meer problemen leven op dit terrein dan hij aanvankelijk veronderstelde. „Nogal wat mensen schieten je aan op zo'n avond. Je hoort dan dingen waaraan je eerder niet had gedacht. Ook tref je personen die in de toekomst moeilijkheden voorzien en dat zo vast aankondigen. Bij voorbeeld een man die werkt bij een zuivelfabriek, waarvan de directie zich momenteel beraadt op de vraag of zij ook de zondag zal opnemen in het dienstrooster".

Nota
Soortgelijke signalen hebben de RMU enige tijd geleden doen besluiten een studie te verrichten naar deze materie. Tijdens de forumavond konden de resultaten daarvan worden gepresenteerd, neergelegd in een nota met als titel: "Zondagsarbeid: Geen rust meer?". Naast beschouwingen over de meer theologische aspecten en de daarop gebaseerde standpunten, bevat zij een inventarisatie van de arbeidsrechtelijke situatie en van de bepalingen in wetten en cao's. De Tweede-Kamerleden Van Leijenhorst (CDA), Van der Vlies (SGP) en Leerling (RPF) ontvingen de eerste exemplaren. Schutte (GPV) was verhinderd.

Met betrekking tot de meeste werkzaamheden zullen binnen de reformatorische gezindte geen wezenlijke meningsverschillen bestaan over de vraag of zij op zondag wel of niet geoorloofd zijn. De RMU hanteert de noodzakelijkheid als criterium en noemt dan de energiedistributie, de gezondheidszorg, de ha'ndhaving van de openbare orde en veiligheid en de agrarische sector als terreinen die bepaalde activiteiten rechtvaardigen. De inzichten wat deze categorieën van arbeid betreft zullen hoogstens uiteenlopen als het gaat om details. Bij voorbeeld: mag een politieagent de tank van zijn dienstauto laten bijvullen?

Continuprocessen
Minder eensluidend wordt gedacht over de industriële continuprocessen. Een feit is dat sommige fabrieken om technische redenen op zondag moeten doordraaien. Het starten en afregelen van installaties kan namelijk enkele dagen vergen. Dat maakt het stopzetten voor een beperkte periode onmogelijk. De RMU brengt in haar studie onderscheid aan tussen enerzijds werkzaamheden om het proces op gang te houden en te bewaken en anderzijds echte produktiewerkzaamheden. De eerste acht zij noodzakelijk en dus geoorloofd, de tweede niet.

In een toelichting zegt Silfhout: „De RMU aanvaardt de continuprocessen als een gegeven in deze maatschappij. Dat valt niet meer terug te draaien. Het klinkt erg pragmatisch, maar we dienen hierbij te erkennen dat we er allemaal van profiteren. We gebruiken immers tal van produkten die best eens op zondag vervaardigd zouden kunnen zijn. Ik wijs, om maar eens iets te noemen, op de staalfabricage bij Hoogovens. Maar gelukkig hebben we de vrijheid om over deze zaak principieel anders te denken. Gewetensdwang past niet".

Inderdaad onderschrijft niet iedereen deze zienswijze. Dat bleek tijdens de forumavond. Sommigen benadrukken dat continuprocessen door onszelf noodzakelijk zijn gemaakt. Het voortschrijden van de economische en technologische ontwikkeling vergroten onze afhankelijkheid van dergelijke produktiemethoden. Naar hun mening ligt daarin geen enkel argument om ze nu dan maar voluit te accepteren.

Zwak
De positie van gewetensbezwaarden, zo tekenden we reeds eerder uit de mond van Silfhout op, is zwak. Een wettelijke vrijstellingsregeling voor degenen die onoverkomelijke bezwaren hebben tegen zondagsarbeid, kennen we niet. Jurisprudentie ontbreekt eveneens. Wel mogen we aannemen dat een rechter die moet oordelen over een ontslag naar aanleiding van werkweigering in ieder geval het grondrecht van de vrijheid van godsdienst zal meewegen. De meeste cao's bieden ook weinig bescherming. Alleen de cao voor het personeel in grootwinkelbedrijven bevat een artikel dat een verplichting tot het werken op zondag uitsluit.

Voor sectoren zonder een collectief contract beveelt de RMU aan meteen bij indiensttreding de bezwaren tegen zondagsarbeid te laten vastleggen in de individuele arbeidsovereenkomst. Een overkoepelende wettelijke bepaling lijkt onhaalbaar. Silfhout: „Als de politiek daarover gaat praten, vrezen we dat het eerder uitloopt op een verdere verruiming van de mogelijkheden om werknemers op zondag in te schakelen. Daarom pleiten wij ervoor zoveel mogelijk invloed uit te oefenen bij de totstandkoming van cao's".

Somber
De secretaris van de RMU ziet de toekomst somber in. Het zal steeds moeilijker worden de dag des Heeren in overeenstemming met de bedoeling van het vierde gebod in onze samenleving gestalte te geven. Silfhout wijst op de discussie rond de winkelsluitingswet. Er gaan steeds meer stemmen op om middenstanders de gelegenheid te bieden ook op zondag de deuren voor het publiek te openen. Alleen sociale motieven houden dit vooralsnog tegen. De zogenaamde flexibilisering van de arbeid, met verlenging van de bedrijfstijd en voor de werkgevers derhalve een betere benutting van de kapitaalgoederen, vormt evenzeer een bedreiging.

Silfhout zegt: „Het betekent dat we in de toekomst van bepaalde functies zullen moeten afzien. Een principiële stellingname vraagt dan offers in de vorm van werk en inkomen. Ik ken nu trouwens al concrete gevallen waarbij dat zo is. Je raakt steeds meer in een isolement. Ik heb het idee dat we in een tijd leven waarin allerlei minderheidsgroepen geaccepteerd en gerespecteerd worden met een beroep op tolerantie ten opzichte van elkaar, behalve als de Bijbel in het geding komt. Het Evangelie roept vijandschap op".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 16 mei 1987

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Positie gewetensbezwaarden tegen zondagsarbeid is zwak

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 16 mei 1987

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken