Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

„Wy hebben het suyver louter Woort Godes

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

„Wy hebben het suyver louter Woort Godes "

De Statenvertaling: Honderd achtentachtig vermeende misstellingen en 9391 fouten!?

7 minuten leestijd

Daarwrijf je je ogen bij uit: „188 merckelijcke trouweloose misslagen die de Staten Bybel-Oversetters begaen hebben en 9391 nieuwe menschelijcke verdichte woorden". Dat staat te lezen in een boek dat veertien jaar na de verschijning van de Statenbijbel verscheen.

Zouden de lezers van toen er ook zo van opgekeken hebben? Of kenden zij de auteur? Wie is de auteur die 'zomaar' 9391 fouten aanwees in de Statenbijbel? Dat is Aernout van Geluwe, bijgenaamd de Vlaemsche Boer.
Aernout van Geluwe werd geboren in 1604 in Ardooie. Een klein plaatsje in West-Vlaanderen, in de buurt van Roeselaere en Tielt. Het kleine dorp bezat wel een school, maar Aernout van Geluwe heeft er zich diverse keren op beroepen dat hij geen schoolopleiding had genoten, maar volledig autodidact was. Zoals gebruikelijk in die streek kreeg Aernout een opleiding in de linnenweverij. Op ongeveer 15-jarige leeftijd trok hij weg naar Roeselaere om daar als wever in dienst te treden van een fabrikant. In deze streek woonden enkele protestanten en in Tielt was een kleine gemeente. Door de gunstige omstandigheden van het Twaalfjarig Bestand, kwamen veel vluchtelingen terug naar hun streek, waardoor de gemeente sterk groeide. Ook Aernout van Geluwe sloot zich bij de gemeente aan. Het rooms-katholicisme sprak hem niet meer aan en de preken van de pastoor hield hij voor leugens. Na het beëindigen van het Twaalfjarig Bestand sloeg de vervolging weer toe en velen vluchtten weer. Ook Aernout van Geluwe week uit in 1626 en kwam in Delft terecht. Het zal altijd wel een raadsel blijven waarom deze linnenwever zich vestigde in de aardewerkstad.
Drie jaar later, in 1629, trouwde Van Geluwe in Delft. Zijn huwelijk werd kerkelijk bevestigd in de Nieuwe Kerk. Naar zijn eigen zeggen was hij een trouw en meelevend gemeentelid. Hij deed veel aan zelfstudie en waarschijnlijk volgde hij lessen aan het "Seminarium Theologicum" dat in Delft gevestigd was. In de periode 1636 tot 1638 maakt Van Geluwe zich los van de Gereformeerde Kerk en keerde terug naar de Roomse Kerk. Fel en verbeten begon hij zich nu af te zetten tegen de Reformatie. Hij ontwikkelde zich tot een gevreesde polemist. Talrijke pamfletten en kleine geschriften verschenen er van zijn hand. Een steeds terugkerend thema in zijn pamfletten is de „successio cathedra", de bestaansgrond van de Rooms-Katholieke Kerk. Keer op keer herhaalde hij op uitdagende wijze dat de Rooms-Katholieke Kerk de oudste papieren heeft en de wettige kerk is. Maar toen trad Gisbertus Voetius naar voren en kruiste met Van Geluwe de degens om hem met behulp van de zogenaamde "successio doctrina" het wapen van de "successio cathedra" voorgoed uit handen te slaan. Na het dispuut met Voetius is Van Geluwe nooit meer hierop teruggekomen.
Steeds meer ontwikkelde Van Geluwe zich tot een felle bestrijder van de Reformatie. Hij liet geen gelegenheid onbenut om te laten blijken hoe fel hij gebeten was op de gereformeerden.

Louter Woort Godes
Een bijzondere gelegenheid deed zich voor na de verschijning en invoering van de Statenbijbel. In 1651 schreef Aernout van Geluwe een boek van ruim 700 bladzijden tegen de Statenvertaling. Hij had "188 merckelijkcke trouweloose misslagen" geteld en 9391(!) fouten. Hij gaf zijn boek de titel mee: "Den af-getrocken Masscher(=masker) van het vermomt Gereformeert louter Woort Godes". Om iets te laten proeven van de stijl van Van Geluwe, wil ik het een en ander citeren. In zijn boek speelt hij de verschillende bijbelvertalingen tegen elkaar uit, zoals de Luther-vertaling, de uitgaven van Van Liesveldt, van Vorsterman en andere vertalingen. Vanaf de Reformatietijd is er steeds gezegd: Sola Scriptura — de Schrift alleen! Maar wat zagen we, zegt Van Geluwe: een groot aantal protestantse bijbelvertalingen en nu na 120 jaar zelfs een totaal nieuwe bijbelvertaling. "Eene Johannes Calvinus met hulpe van Swinglius, Beza ende anderen heeft een scheuring in de heylige Roomsche Apostolijcke Catholijckc Kercke willen maecken, naer het exempel (voorbeeld, TB) van de aartschketters Arius, Nestorius ende meer anderen. Desen allen hebben een nieuwe secte ghesticht. Ende de Gereformeerde Calvinisten hebben van Calvinus tijden af te weten van anno 1536 tot anno 1638 met uyt-gerecktehalsen ende opgespalckte monden geroepen: Wy hebben het suyver louter Woort Godes, totdat anno 1638 de H. M. Heeren Staten Generael eenen hersmeedden Bijbel hebben doen drucken, die soo directelijck strijdt tegen alle voorgaende Bijbels, als licht tegen duisternisse".
Zo begint Van Geluwe zijn boek. De strijdmethode is gemakkelijk te doorzien: breed uithalen op ondergeschikte punten, die hem ogenschijnlijk gelijk geven. Van Geluwe speelt tegen de Statenvertaling het feit uit dat er meer bijbelvertalingen in omloop waren, met de Statenvertaling als het dieptepunt.

Van Geluwe 'analyseert' de inhoud van de Statenvertaling door deze te vergelijken met voorgaande vertalingen. Nauwkeurig vergelijkt hij verschillende vertalingen en in ieder verschil, overal waar een ander woord staat of een andere woordvolgorde is gekozen, ziet Van Geluwe als een fout of een 'misstelling'. Zo komt hij dus aan de 9391 fouten. Wie de fouten en misslagen vergelijkt, ziet dat het om vertaalkwesties gaat en dat de ontdekte fouten erg gezocht zijn. De grootste bezwaren van Van Geluwe zijn dan ook niet de vertalingen, maar hij bestrijdt de Kanttekeningen! Naar de gewoonte van die tijd is het boek van Van Geluwe opgezet als 'samenspraak'. Vier Hollanders, rasechte calvinisten, tegenover hem. Hij noemt zichzelf de Vlaemsche Boer en de Hollanders krijgen de namen: Adam Nieuwkercke Van Amsterdam, Jan Nieuwburgh van Leyden; Adolph Pietersen van Delft en Roelant Claessen van Dordrecht. De inleiding tot het gesprek is al even bitter als de rest van het boek. Als Van Geluwe, alias de Vlaemsche Boer, de Hollanders voorstelt, zegt hij dat zij „uyt Hollant ghekomen zijn om de trouweloosheydt te verdedighen die hun predicanten begaen hebben in het oversetten van de laetsten Synodalen Staten-Bijbel". In de 'samenspraak' krijgen de Hollanders ongeveer een halve bladzijde om hun argumenten uiteen te zetten, waarna de Vlaemsche Boer tien soms vijftien bladzijden lang zijn roomse standpunt uiteen zet. Uiteraard komt de Vlaemsche Boer steeds als overwinnaar uit de strijd en staan de Hollanders steeds met een mond vol tanden.

Bewijs voor biecht
Iedere samenspraak loopt uit op een verdediging van de roomse leer en praktijk. Dat komt heel duidelijk naar voren als het over Johannes 20:23 gaat "Zo gij iemands zonden vergeeft, dien worden ze vergeven; zo gij iemands zonden houdt, dien zijn ze gehouden". Op de vertaling heeft de Vlaemsche Boer niets aan te merken, maar zijn bezwaar is vooral gericht tegen de kanttekeningen bij dit vers. Deze tekst, zegt Van Geluwe, is het bewijs voorde biecht! Al wordt de biechtpraktijk van de RK-Kerk afgewezen, de gereformeerden hebben ook hun biecht. Van Geluwe argumenteert dat door te wijzen op het huisbezoek van een predikant en een ouderling. Hij geeft dan een 'verslag' van een huisbezoek.

Scheldpartij
Ook de Apocriefe Boeken komen ter sprake. Van Geluwe valt er zijn gesprekspartners in de samenspraak op aan dat de Apocriefe Boeken voorzien zijn van een Waerschouwinghe. Hij ziet dat als een rechtstreekse aanval op de Roomse Bijbel. Zijn betoog ontaardt in een scheldpartij die beter niet geciteerd kan worden.
Aan het slot van zijn boek kondigt Aernout van Geluwe aan dat hij ook nog een boek zal schrijven in de vorm van een samenspraak tegen de Heideibergse Catechismus. Dat boek is echter nooit verschenen.
Wie kennis hoeft genomen van Van Geluwe's bock tegen de Statenvertaling, zal waarschijnlijk met mij zeggen... gelukkig niet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 11 september 1987

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

„Wy hebben het suyver louter Woort Godes

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 11 september 1987

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

PDF Bekijken