Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Balancerend Op de smalle marges tussen begeerte en gezond verstand

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Balancerend Op de smalle marges tussen begeerte en gezond verstand

Kopen op veilingen vereist naast kennis van zaken vooral veel meer zelfbeheersing dan volharding

6 minuten leestijd

Door alle eeuwen heen hebben de artistieke scheppingen van kunstenaars en de ambachtelijke voorwerpen van vroeger tijden belangstelling mogen ondervinden van verzamelaars. De laatste jaren echter zijn kunst en antiek steeds sterker in het middelpunt van de belangstelling komen te staan. Nog nooit zijn de kunstuitingen of het ambachtelijk handwerk uit vervlogen tijden zo geestdriftig geroemd en zo hartstochtelijk verguisd, nog nooit zo vurig en in brede kring verdedigd en aangevallen en ook nog nooit zo goed betaald als tegenwoordig. Het begrip kunst en antiek, heeft gaandeweg een steeds magischer betekenis gekregen. Recordopbrengsten en steeds stijgende prijzen prikkelen nu eenmaal ieders nieuwgierigheid. Vooral de artikelen, waarin de huizenhoge opbrengsten voor voorwerpen die ooit door een toevallige bezoeker in een duister hoekje zijn ontdekt en vervolgens voor een appel en een ei zijn gekocht, worden beschreven, mogen zich in een grote leesdichtheid verheugen. Men kan immers nooit weten...

Deze stelregel werd onlangs ook toegepast door een Engels echtpaar. Op een rommelmarkt 'ontdekte' dit bejaarde paar tussen allerlei oude boeken een schilderij dat hun wel aansprak. Na enig afdingen kochten ze het paneel voor vijf pond, nauwelijks twintig gulden. Ze hadden echter geen notie van wat het voorstelde en wie de kunstenaar was die het had geschilderd. Een min of meer toevallige bezoeker attendeerde hen op de mogelijkheid van taxatie door veilingexperts. Sotheby's Londen verrichtte vervolgens de nodige research, consulteerde kenners van het oeuvre van de in 1836 in het Friese Dronrijp geboren kunstenaar Laurens Alma Tadema. Alras kwamen allen tot de conclusie dat het één van diens weinige, maar toch zeer belangrijke religieuze voorstellingen betrof, namelijk "Jozef als opzichter over Farao's graanschuren", geschilderd in 1874. Op de zeer druk bezochte veiling in Londen liet een anonieme koper de hamer vallen bij 49.500 pond, ruim 160.000 gulden.

Dit is nog maar één greep uit de reeks van huizenhoge opbrengsten van de laatste jaren. Zo kende het zeer turbulent verlopen seizoen 1986/1987 nogal wat van dergelijke uitschieters. In totaal werden maar liefst 50 prijzenrecords gebroken. Betekent dit nu dat de prijzen voor schilderijen weer in opmars zijn

Stijgende prijzen
Wie de veilingen, zowel de nationale als de internationale, heeft gevolgd, zal dit zeker beamen. Er zijn zelfs duidelijke indicaties dat de prijzen nog veel verder zullen stijgen. De prijzen voor werken van bij voorbeeld de Haagse Impressionisten liggen nog behoorlijk beneden het mondiale niveau, terwijl hun artistieke uitingen toch een grote allure en uitstraling hebben. Beleggen in schilderijen kan derhalve zeer succesvol zijn en is soms zelfs aan te raden.

Terloops zij overigens opgemerkt dat de gedachte van kunst en antiek als investeringsmogelijkheid op ethische gronden beslist niet behoeft te worden afgewezen. Immers een antiek voorwerp wordt er niet lelijker of mooier door wanneer het gekocht is met de bedoeling om later enige financiële zekerheid te hebben. De meeste Nederlanders kunnen het zich nog wel permiteren om voor een bedrag van onder de duizend gulden één of ander voorwerp te kopen zonder zich al te druk te maken over de latere verkoopwaarde.

Maar gaat het dat bedrag te boven, dan zal menigeen zich zo af en toe wel eens afvragen of hij er wel verstandig aan heeft gedaan en of hij er ooit zijn geld voor terug zal krijgen. Zodra deze overwegingen een rol gaan spelen is men eigenlijk bezig met beleggen. Maar waarom zou een dergelijk afwegingsproces liiet van toepassing mogen zijn op het terrein van kunst en antiek? Er hoeft toch niet alleen maar te worden belegd in cultuurgeschiedenis die geestelijke rijkdom verschaft —overigens een artikel dat in deze samenleving bijna net zo schaars lijkt te worden als antiek—; bij de overwegingen mag de geldwaarde toch best worden meegenomen?

Onjuiste conclusie
En toch schuilen er ook grote gevaren. Door de snelstijgende prijzen heeft bij menigeen de gedachte postgevat dat het kopen van schilderijen of antiek bijna geen verlies kan opleveren. Die conclusie is volstrekt onjuist. De prijzenhausse is namelijk alleen van toepassing op werkstukken of ambachtelijke voorwerpen die gerangschikt kunnen worden onderde noemer "meesterwerken". Voor de daaronder liggende sectoren geldt dit beslist niet. Ook daarvan telde het afgelopen seizoen talrijke voorbeelden. De met veel tam-tam aangekondigde veiling van de schilderijen-verzameling van een bekende sigarenfabrikant leverde een uiterst teleurstellend resultaat op. Ondanks de jubelende radio- en televisie-uitzending van 27 april brachten 28 aanwijsbare objecten —dat wil zeggen schilderijen die in de jaren zeventig op veilingen waren gekocht— maar liefst 23.000 gulden minder op. De directe oorzaak daarvan was het gegeven dat de kwaliteit toch nog niet zo goed was als de veilingexperts in het begeleidende bulletin wilden doen geloven.

Terechte opbrengst
Een opvallend voorbeeld wil ik u niet onthouden. Het bepaald zwakke schilderij "Het Bierhuis te Hoorn" van Cornelis Springer werd in 1978 op een veiling door een kunsthandelaar gekocht voor 30.000 gulden. Op één van de verkoopexposities hing bij dit matige stadsgezichtje een prijskaartje van ruim 50.000 gulden. De aankoopprijs zal daar vermoedelijk niet ver vanaf hebben gelegen. Op de gememoreerde veiling (van die sigarenfabrikant) werd hetzelfde schilderij echter toegeslagen voor 28.000 gulden, een meer dan terechte opbrengst.
Nu ligt het geenszins in de bedoeling u het kopen op veilingen te ontraden. Integendeel. Immers, maar al te vaak is men op de veilingen goedkoper uit dan bij de erkende kunsthandel. Maar voor degene die voldoende kennis ontbeert, is er maar één advies: afblijven of een gekwalificeerde deskundige inschakelen. Men is dan ook gevrijwaard van miskopen, zoals onlangs een koper op een Londense veiling overkwam.

Even blij
Een door het veilinghuis in de catalogus afgebeelde en als aquarel omschreven voorstelling van Anton Mauve (1838-1888) werd bij een richtprijs van circa 1000 pond afgehamerd voor 1760 pond. De koper zalblij zijn geweest. Voor hoelang? De tijd zal het leren. Een uitgebreid onderzoek tijdens de kijkdagen had hem tot de conclusie moeten brengen dat deze zogenaamde aquarel niets anders was dan een ingekleurde prent met een waarde van nauwelijks enige tientjes.
Wie op deze wijze opereert is niet alleen uitermate dom, maar heeft het aan eigen onkunde te wijten dat er te veel is of wordt betaald. Iets zelfstandig verwerven kan vrijwel iedereen, iets verstandig kopen doet men pas als de nodige kennis is vergaard. Zo gunstig mogelijk kopen op veilingen vereist naast kennis van zaken vooral vaak meer zelfbeheersing dan volharding. Vooropgesteld dat onverwacht hoge opbrengsten veel vaker uitzondering dan regel zijn, is het kopen op veilingen een spel met strakke regels dat zich in feite afspeelt in de smalle marge tussen begeerte en gezond verstand. Wie dit spel intensief gadeslaat zal spoedig ontdekken dat de prijsvorming een geheel van componenten is waar men soms erg moeilijk achter komt. In een tweede aflevering komt dit uitvoeriger ter sprake.
Drs. Willem Laanstra is kunsthistoricus en schrijver van onder andere de monografieën van Cornells Springer en Jan Weissenbruch.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 16 oktober 1987

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

Balancerend Op de smalle marges tussen begeerte en gezond verstand

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 16 oktober 1987

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken