Bekijk het origineel

Veldheer zonder leger verdedigt orthodoxie

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Veldheer zonder leger verdedigt orthodoxie

Patriarchaal Instituut voor Patristische Studies

6 minuten leestijd

THESSALONIKI - Ergens hoog bovenin de Griekse stad Thessaloniki is het Patriarchale Instituut voor Patristische Studies gevestigd. Deze mond vol woorden betekent dat het instituut onder toezicht staat van het oecumenisch patriarchaat van Constantinopel en dat men er de kerkvaders, de patres, bestudeert. De kerkvaders, uiteraard de Griekse kerkvaders, vormen een van de belangrijkste grondpilaren van de Grieks-Orthodoxe Kerk.

Directeur van het Patriarchale Instituut is metropoliet dr. Panteleimon Rodopoulos, die tevens hoofd is van het klooster Vlatadon, dat op hetzelfde terrein als het instituut staat. Rodopoulos is ook hoogleraar aan de theologische faculteit van Thessaloniki. Zijn officiële titel is „metropoliet van Tyroloe en Serention", een gebied in Turkije waar echter geen Grieks-orthodoxen meer wonen. Een veldheer zonder leger dus, merk ik op. Hij bevestigt het lachend.

Klooster
Het klooster bevindt zich in het oude stadsgedeelte van Thessaloniki. Het is een hele klim -zeker als het warm is- om de top te bereiken. Het klooster is een van de weinige gebouwen die de catastrofen van de tijd hebben verduurd. Volgens historische berichten kende Thessaloniki in de dertiende tot vijftiende eeuw talloze kloosters binnen haar muren. Het klooster Vlatadon werd rond 1370 gesticht door een tweetal monniken uit Kreta, die goed theologisch ontwikkeld waren. Het klooster werd gewijd aan pantokrator (almachtige) Christus.
Op het kloostercomplex, waar nu een grootscheepse restauratie aan de gang is, staat verder nog de abdij (de woning van de metropoliet), een vrij nieuwe kapel ter ere van de dood van Maria (Kimisi Theotokou: dood van de moeder Gods) en het hypermoderne gebouw van het Patriarchale Instituut voor Patristische Studies. Volgens de traditie was op dit terrein de plaats van het huis waar de apostel Paulus rond het jaar 50 na Christus een tijd lang heeft gelogeerd.

Werkzaamheden
Het instituut werd in 1965 in het leven geroepen en door de toenmalige oecumenische patriarch Athenagoras met zijn zegel bekrachtigd. Naar artikel 1 vermeldt, staat het instituut onder bescherming, gezag en toezicht van de oecumenische patriarch. Doel van het Instituut is de cultivering van „de rijk met vruchten beladen boom van patristische wijsheid", aldus een uitspraak tijdens de openingsrede.

Dit doel wordt gerealiseerd door wetenschappelijk onderzoek van de kerkvaders, publikatie van teksten met aantekeningen, opzetten en uitbreiden van een bibliotheek, aanleggen van speciale archieven met microfilms en manuscripten, uitgave van een speciaal tijdschrift en ten slotte organisatie van cursussen, conferenties en congressen. Elke twee jaar wordt een symposium gehouden, zoals in het verleden gedaan is over Chrysostomos, Athanasius, Basilius de Grote, het tweede oecumenische concilie en het wetenschappelijk onderzoek op de Heilige Berg (Athos).

Bibliotheek
De bibliotheek van het instituut bevat meer dan 20.000 boeken, heeft series van ongeveer driehonderd tijdschriften (in het Grieks of andere talen) en bezit honderden oude handschriften. Met behulp van microfilms worden momenteel alle codices van de manuscripten van de Heilige Berg (die ook onder direct toezicht van Constantinopel staat) opgenomen. Er zijn er daarvan al ruim 10.000 gefotografeerd. In de komende jaren hoopt men dit werk te beëindigen.

De studenten vormen een zeer gemengd gezelschap, afkomstig uit verschillende landen. Momenteel bestaat de groep uit een Belg, een Rus, een Fin, een Kopt, drie Grieken (uit Constantinopel), drie Syriërs en een Libanees. Een vijftal jaren geleden studeerde aan dit instituut ook een Nederlander, J. Meijer. Overigens maakt het instituut een moeilijke financiële periode door, omdat de Griekse regering -naast particulieren een belangrijke geldschieter- sinds dit jaar weinig heeft bijgedragen.

Te verstandelijk
De metropoliet ontmoette ik eerst tijdens een vesperdienst op zaterdagavond, waar hij samen met een priester en diaken de liturgische dienst leidde. (Een vesper is een korte godsdienstoefening vlak voor zonsondergang). Op een ouderwetse en klassiek aandoende veranda met twee zuilen aan weerszijden -ik waande mij in een oude Griekse tempel- praatten wij wat na over de dienst. Vanuit de abdij opende zich een prachtig vergezicht op de stad, waaruit een geroezemoes van geluiden opsteeg. Naarmate het donkerder werd, flikkerden de lichten op van de schepen die ver beneden in de haven lagen.

„Protestanten zijn teveel op het verstand en het intellect gericht", zegt Rodopoulos op mijn opmerking dat in een protestantse dienst het Woord meer centraal staat. In de Orthodoxe Kerk is het mysterie van de liturgie daarentegen het levende middelpunt. „Jullie westerlingen hebben van de theologie een systeem gemaakt in plaats van de ervaring van een geloof. Christus is ten diepste een mysterie, evenals de kerk ook een sacrament is".

Hij wijst op de grondleggende betekenis van de kerkvaders, die zijns inziens de spil van de Griekse orthodoxie vormen. De orthodoxe theologie is een theologie van de kerkvaders, benadrukt hij. Die kerkvaders zijn de leraars der kerk en hun leer is een dermate onveranderlijke waarheid, dat die ook voor het heden actueel blijft.

Augustinus
Als ik opmerk dat de kerkvaders ook in hoge achting stonden bij de grote reformator Calvijn, bevestigt hij dat graag, maar hij wijst erop dat deze onder invloed stond van Augustinus. Bij de Afrikaanse kerkvader openbaart zich volgens hem voor het eerst een rationele en juridische tendens in de theologie, die vervolgens naar de scholastiek leidde. Augustinus heeft het misschien niet zo bedoeld, zegt hij vergoelijkend („hij is immers een heilig man"), maar hij heeft daarniee wel een trend gezet.
De aandacht voor de gehele mens in plaats van eenzijdige nadruk op ontleding van het mysterie (zoals in het Westen) is het typische kenmerk van de orthodoxie, zegt hij. „We streven niet naar een grootse theologie, maar verdedigen alleen het orthodoxe geloof", zo verwoordt hij het doel van het Patriarchale Instituut.

Hij erkent overigens dat de Orthodoxe Kerk veel overeenkomsten heeft met de RK-Kerk. „De oorsprongen zijn gelijk en de hoofdzaken van de liturgische dienst zijn dezelfde". Alleen is de 'setting' van beide kerken verschillend, zegt hij. Ook noemt hij als belangrijk verschil het punt van de consecratie (heiliging) van het brood bij de eucharistie.
Op de vraag hoe het zit met de verhouding tussen Schrift en traditie, zegt hij: „Wij bevelen de Bijbel wel ter lezing aan, maar samen met andere religieuze lectuur uit de traditie". De Bijbel behoeft thuis niet gelezen te worden, meent hij, als ze maar in de kerk gehoord wordt en uitgedrukt wordt door de verschillende mysteriën.
Hij verwijst naar dat oude vrouwtje dat tijdens de vesper druk heen en weer liep, bezig met allerlei verrichtingen, zoals het wegdoen van oude kaarsjes, het rechtzetten en verplaatsen van stoelen. Op haar eigen wijze ging ze op in de liturgische viering en heeft ze haar eigen godsdienst tot uiting gebracht, zegt hij. Hij noemt ook zijn moeder, „die een eenvoudige vrouw was", maar die geen moeite had met de klassieke Griekse taal die nog steeds in de kerk gesproken wordt. Het is een kwestie van godsdienstige opvoeding, meent hij, een kwestie van interesse. Als er geen interesse is, geen wil om te begrijpen, dan begrijp je het nooit, aldus de metropoliet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 2 december 1987

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

Veldheer zonder leger verdedigt orthodoxie

Bekijk de hele uitgave van woensdag 2 december 1987

Reformatorisch Dagblad | 16 Pagina's

PDF Bekijken