Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Vormt kerstboom verlichting van de duisternis of verduistering van 't Licht?

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Vormt kerstboom verlichting van de duisternis of verduistering van 't Licht?

„Verantwoordelijkheid van ouders om Kerstfeest niet wereldgelijkvormig te maken"

10 minuten leestijd

APELDOORN - Een groot gedeelte van christelijk Nederland schaart zich in de decembermaand rond een kerstboom. Het gaat daarbij om een rite van heidense oorsprong. De kerstboom is in de loop der eeuwen gekerstend en het heidense karakter ervan is verloren gegaan, zo menen sommigen. Met name in de gereformeerde gezindte neemt men echter de nodige terughoudendheid in acht, als het gaat om het in huis halen van een kerstboom. Christen en kerstboom: acceptabel of onverenigbaar?

Willy is getrouwd met Jaap en moeder van drie jonge kinderen. „Wij hebben een kertboom puur voor de gezelligheid en voor de kinderen. In de boom hangen we chocoladekransjes, waarvan de kinderen in de kerstdagen mogen eten. De kerstboom brengt een stukje sfeer in de donkere dagen rond Kerst. Ondanks het feit dat de kerstboom van heidense oorsprong is, zie ik het niet als iets zondigs. Per slot van rekening gaat het om de geboorte van Christus; en dat is toch feest?!"

Ans en Piet hebben een gezin met vijf zoons en dochters; variërend in de leeftijd van 15 tot 21 jaar. Ans: „Waarom wij geen kerstboom hebben? Zowel mijn man als ik zijn niet opgevoed bij een kerstboom. Daar komt bij dat een kerstboom totaal niets te maken heeft met het Kerstfeest. Ik doe met de kerstdagen wel andere dingen hoor; kaarsjes, lekker eten enzovoort... Maar de kerstboom staat voor mij tè ver van het werkelijke kerstgebeuren af. Ik durf niet te zeggen dat een kerstboom zondig is. Maar het is een gereformeerde zede om geen kerstboom te hebben". Twee christenen met een uiteenlopende mening over het verschijnsel kerstboom.

Boomverering
De kerstboom heeft waarschijnlijk zijn oorsprong in de boomverering, die reeds in het oude Egypte en in India bekend was. Ook de Germanen bewezen aan hun bomen goddelijke eer. Zo is van onze heidense voorouders bekend dat zij bij het nieuwjaarsfeest een boom plantten, als beschermer tegen boze machten. Uit blijdschap over het eindigen van de winter en het straks weer groen worden van bos en veld, vierden de Germanen het midwinterfeest. Daarbij werd een denneboom rondgedragen en in de (besneeuwde) grond voor de deuren van de huizen gezet, met brandende kaarsen versierd als symbool voor het groeiende licht. De Germanen kozen niet voor een loofboom maar voor een denneboom, omdat deze het gehele jaar door groen bleef.

Voorts wijzen versieringen en geschenken aan onze huidige kerstboom ook op een betrekkelijk hoge ouderdom. Papieren rozen, vruchten en suikergoed zijn waarschijnlijk overblijfselen van de oeroude, heidense vegetatieverering.

Alhoewel er in de Franse en Duitse Middeleeuwse literatuur verscheidene malen gesproken wordt over een lichtende boom, kwam pas omstreeks 1600 de opgesierde kerstboom in Duitsland in zwang. Het oudste bericht over de kerstboom dateert van circa 1605 in het Duitse Straatsburg. Het ging hier nog niet om een eigenlijke boom, maar om enkele gebladerde looftakken, zonder lichtjes in een bloempot.

Tot in de negentiende eeuw bleef de kerstboom voornamelijk tot protestantse gezinnen beperkt. Het schijnt dat in die tijd ieder lid van het gezin zijn eigen boompje had. Van de Duitse lutheranen weten we, dat zij begonnen met cadeautjes voor de kinderen onder de kerstboom. Zo werd in grote delen van Duitsland het roomse Sint-Nicolaas verschoven naar het Kerstfeest.

Zondagsscholen
Omstreeks 1830 was de kerstboom bij onze oosterburen een algemeen en geliefd verschijnsel. In de daaropvolgende jaren stak de kerstboom voor het eerst zijn piek op in Nederland en vond hier meer ingang. Eerst alleen in kerken en zondagsscholen, waar voor arme kinderen geschenken onder de boom lagen. Later kreeg de kerstboom een plaats in de huisgezinnen. Terwijl heden ten dage tijdens de donkerste maanden van het jaar, in bijna alle woonkamers een versierde denneboom te vinden is. Bij velen verhuist de boom weer uit de kamer naar de voortuin, waar hij elektrisch verlicht wordt.

Dr. Chr. Fahner, cultureel-antropoloog, twijfelt aan het gegeven dat de kerstboom in 1850 zijn intrede deed in Nederland. „De 'kerst'-boom als teken van vruchtbaarheid is mijns inziens veel ouder. Als teken van het feest van Christus' geboorte is de kerstboom pas de laatste anderhalve eeuw bekend. Een verklaring voor het feit dat de versierde denneboom met Kerstfeest geassocieerd wordt is moeilijk te geven. Mogelijk heeft men de veronderstelde geboortedatum van Christus laten samenvloeien met het oude Germaanse midwinterfeest, omdat beide in verband kunnen worden gebracht met beginnend leven".

Innerlijke schade
In het begin van deze eeuw kwam van gereformeerde zijde nogal wat kritiek op de kerstboom. Deze uiterlijke opluistering zou „grote innerlijke schade toebrengen aan de kerstfeestviering".

Hadden de gereformeerden zo'n 70 jaar geleden nog problemen met de kerstboom, tegenwoordig is de boom in deze kerkelijke richting algemeen geaccepteerd. Volgens ds. Pietersma, gereformeerd (synodaal) predikant te Zwolle, heeft de kerstboom nu een gekerstende functie. „Het heidense karakter van de kerstboom is verloren gegaan. De lichtjes die in de kerstboom hangen symboliseren het Licht van Christus. De boom haal je dan niet met Advent maar met Kerst binnenshuis en laat je staan tot de 'kerstkring' is afgelopen, op 6 januari met Drie-Koningen. (In dit geval is het pas een echte kerstboom). Een andere mogelijkheid is dat je de kerstboom slechts ziet als midwinterboom. Vergelijkbaar met een bos tulpen die je in huis haalt en vervroegd aan het bloeien brengt. Evenzeer is de kerstboom een stukje voorjaar midden in de winter. Dan mag de kerstboom van mij ook voor in de kerk staan, zoals de bloemen die voor in de kerk staan ook wisselen met de seizoenen".

De visie van ds. Pietersma is niet representatief voor alle christenen. In de Gereformeerde Kerken (Vrijgemaakt) bij voorbeeld, wordt de kerstboom niet geaccepteerd, maar ook niet geheel afgewezen. „Het is een gereformeerde traditie dat de kerstboom zelden voorkomt", zegt de vrijgemaakte predikant ds. Joh. Strating. „Het wordt onze mensen van jongsaf bijgebracht dat de kerstboom niets te maken heeft met Kerstfeest. Ik hoef dus niet een dam op te werpen tegen de kerstboom. Maar vooral het jongere geslacht vindt het wel leuk zo'n kerstboompje. Hier en daar in de gemeente zie ik er dus één. Maar de kerstboom treedt bij diegenen waar hij voorkomt, niet in de plaats van het kerstgebeuren".

Ds. Strating verwacht niet dat over enkele jaren in iedere vrijgemaakte kamer een kerstboom staat. „Nee, dat geloof ik niet. We gaan ervan uit dat de ouders de kinderen hierin wegwijs maken. Het ligt voor de verantwoordelijkheid van de ouders, om het Kerstfeest niet wereldgelijkvormig te maken".

Waarschuwt de vrijgemaakt gereformeerde predikant voor de kerstboom?
„Ik zeg wel tegen de gemeente: Als je buurman nergens aan doet en hij heeft een mooi opgetuigde kerstboom, dan werkt het niet evangeliserend als hij bij u ook zo'n kerstboom ziet staan. Ik neem tenminste aan dat een kerstboom niet wordt aangeschaft als evangelisatiemiddel".
De grootste groep niet-kerstboombezitters is te vinden bij de bevindelijke gereformeerden. Ds. W. Pieters, hervormd predikant, legt uit waarom de kerstboom in deze gezinnen taboe is.

„Er zijn daarvoor verschillende redenen. In de eerste plaats een gevoelsmatige; in de trant van: die groep heeft wel een kerstboom dus ik niet. Het kan ook zijn dat men als argument heeft dat het licht van de kerstboom als het ware het Licht van Kerst verduistert. De aandacht wordt zo gemakkelijk afgetrokken van de zaak waar het op aankomt bij het herdenken van het heilsfeit. Het gaat dan meer om de romantiek rond Kerstfeest dan om Christus zelf. Een derde argument om geen kerstboom te nemen is dat de wereld Kerstfeest viert op haar manier; namelijk met kerstbomen, kersttaarten, kerstbroden enzovoorts. Maar als christenen moeten wij op het feest van Christus armoede en vernedering soberheid betrachten, ook in de maaltijden en alle andere dingen. Dus laat ons een voorbeeldfunctie innemen!"

Wat vindt u van de stelling: de kerstboom is gekerstend en is nu het symbool van het Licht der wereld?

„Ik denk niet dat dit een zinvol argument is om een kerstboom te nemen. Op zich is het wel mogelijk dat een gebruik gekerstend wordt. Het klokluiden bij begrafenissen bij voorbeeld, is ook van heidense oorsprong en is nu duidelijk gekerstend. Het is niet zo dat ik tegen versiering ben. Als iemand halverwege het jaar een mooie versiering in zijn huis aanbrengt met lampjes en glitterdingetjes, vind ik dat prima. Maar waarom moet dat nou net met Kerst? Als je kerstversieringen aanbrengt om de inhoud en niet om de sfeer, dan kan het elke dag van het jaar. Het is net als met het Ere-zij-God zingen. Daar heb ik niets op tegen, maar in de kerstdienst heb ik er wel moeite mee. Want voor veel mensen is het dan pas Kerstfeest als het Ere-zij-God gezongen wordt. Dan denk ik: Dat is wel arm".

Is de kerstboom een teken van wereldgelijkvormigheid?

„Je moet erg oppassen wereldgelijkvormigheid in 'dingetjes' te zien. Wereldgelijkvormigheid heeft te maken met een manier van denken. Ik zou niet durven zeggen dat iemand die een kerstboom heeft goddeloos is. Maar ik heb er wel mijn twijfels over als mensen die kerkelijk zijn een kerstboom hebben omdat ze mee willen doen met de wereld. Ook bij de aanschaf van een kerstboom gaat het erom: met welke motivering doe je het. Persoonlijk ben ik tegen een kerstboom, mede omdat de wereld het doet. Daar komt bij dat ik in de kerstboom geen enkel bijbels element ontdek".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 17 december 1987

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Vormt kerstboom verlichting van de duisternis of verduistering van 't Licht?

Bekijk de hele uitgave van donderdag 17 december 1987

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken