Bekijk het origineel

Beieren biedt meer dan alleen de Dom

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Beieren biedt meer dan alleen de Dom

Wie in vroKjke vakantiestemming is, strijkt Passauers niet tegen de haren in,

6 minuten leestijd

Stel je voor, hartje winter en dan al vakantieplannen maken. Toch is daar veel voor te zeggen en deze vakantiebijlage onderstreept dat. Orgelliefhebbers onder ons —en naar men zegt zijn dat er velen— kunnen hun grote liefde ook tijdens de jaarlijkse rustpauze niet verBeiegeten. In de Duitse deelstaat ren kan men zijn hart ophalen aan veel koninklijke instrumenten. In vrijwel elk kerkgebouw van enige betekenis vindt men wel een orgel uit de bloeitijd van de Beierse orgelbouwkunst. De moeite waard. Door M. Seybel Wie naar het wonderschone Beierse land gaat, bezoekt als vast programmaonderdeel de wereldberoemde Dom van Passau. Passau houdt haar bezoekers luidruchtig voor dat zij het grootste orgel ter wereld binnen haar poorten heeft. We zijn al in vakantiestemming. dus we zullen die bewering nu maar niet aanvechten. We zouden er de Passauers maar mee tegen de haren instrijken. Wat wel even opgemerkt mag worden, is dat het reuzenorgel in Passau dan misschien het grootste is, het is zeker niet het mooiste orgel ter wereld. Het rijke Beierse land heeft wat dat betreft nog veel meer te bieden.

Tjokvol

Dat in de Dom van Passau een overvloed aan orgelbespelingen plaatsvindt, verwondert niet. In de zomermaanden dagelijks tussen 12.00 uur en 12.30 uur, terwijlbovendien op de donderdagavonden een reeks bespelingen wordt georganiseerd. Men dient hier overigens exact op tijd aanwezig te zijn, want op het aangegeven aanvangstijdstip gaan de kathedraaldeuren onherroepelijk dicht. De dom zit dan gegarandeerd tjokvol en je komt er niet meer in.

Ondanks alle muzikale pracht die Beieren nog steeds ten toon spreidt, moeten we vaststellen dat er in de laatste Maastricht - Staargcbouw, ma. 18 jan. 20.15 uur, Ncd. Studenten Orkest. Rotterdam - Hillcgondakcrk, za. 16 jan. 20.15 uur, Danielkwartet (viool, altviool en cello). Utrecht - Domkerk, za. 16 jan. 15.30 uur, Domcantorij o.l.v. Maarten Kooy. Muziekcentrum Vredenburg, za. 16 jan. 20.15 uur, Ned. Studenten Orkest. Vlaardingcn - Grote Kerk, vr. 15 jan. 20.00 uur, Hans van Nieuwkoop, orgel. Zutphen — Stedelijk museum, vanavond 20.00 uur, Susato Collectief (luit en zang). wereldoorlog veel belangrijke orgels verloren zijn gegaan. De hoofdstad München bij voorbeeld had vroeger een schat aan oude orgels, die geen van alle bewaard bleven. München verschilt daarmee niet van veel andere Duitse steden. Als muziekstad leeft München echter wel voort. De componisten Konrad Paumann (1409-1473) en Orlando di Lasso (1532-1594) werkten bieren in de tweede helft van de vorige eeuw gaven niemand minder dan Jospeh Rheinberger, orgel- en compositiedocent aan de Toonkunstacademie, en zelfs Max Reger hier de toon aan.

Bloeitijd

Vooral na de Dertigjarige Oorlog ontwikkelde men in Zuid-Duitsland, en dus ook in Beieren, enorme orgelbouwactiviteiten. Zij bereikten hun hoogtepunt in de achttiende eeuw en de vruchten daarvan kunnen heden ten dage nog geplukt worden.

Een van de meest boeiende aspecten van het Duitse orgelbezit is dat eigenlijk het gehele Duitse cultuurgebied als orgellandschap aangemerkt mag worden. Daarbij moet wel onderscheid worden gemaakt tussen Noord-Duitsland, dat nauw aansluit bij het Groninger orgelland, en het zuiden van Duitsland, dat op zijn beurt grote overeenkomsten vertoont met het aangrenzende Oostenrijk. Dan is er nog het Ruhrgebied, waar men echter geen enkel historisch instrument zal kunnen ontdekken. De historische kunstschatten, waaronder ook de orgels gerekend mogen worden, zijn hier volslagen verdwenen.

Hiermee zijn slechts de grote lijnen van ons buurland als orgelgebied aangegeven, want uiteraard zijn er schakeringen te over.

Middelpunt

Maar nu terug naar Beieren, waar men al eeuwenlang een rijk bezit aan historische instrumenten heeft gehad. De orgelgeschiedenis van Beieren gaat zelfs terug tot de negende eeuw. Paus Johannes de Achtste"(872-882) bestelde bij bisschop Anno een orgel en vroeg meteen er ook maar even een organist bij te leveren. Paus Johannes was zomaar niet tevreden, want de organist zou ook nog als orgelbouwer op moeten kunnen treden. Johannes mocht dan misschien veeleisend zijn, dom was hij dus niet... De monnik Eberhard van Freising schreef in die zelfde tijd reeds een brochure waarin uitvoerig de mensuren (maten) van orgelpijpen worden behandeld. Ook uit andere handschriften die in de kloosterbibliotheken voorhanden zijn (bij voorbeeld in Tegersee) mag worden afgeleid dat Beieren reeds heel vroeg belangrijke orgels herbergde.

Lange tijd was Beieren het centrum van de orgelbouw en de oude stad Freising was daarvan het onbetwiste middelpunt. In de domkerk van Freising staat nu nog een, prachtige orgelkas uit 16^4. Maar zoals meer voorkomt, gaat het slechts om de kas, die eens het pronkstuk was van de vermaarde orgelmaker Christoph Egedacher uit Passau. Het speeltecnnische gedeelte van dit instrument werd in de loop der eeuwen keer op keer aangepast aan de smaak van de tijd. De smaakmakers lieten duidelijke sporen na...

Overigens, bij de grote dombrand in Freising in 1159 ging het toenmalige, fraaie orgel in de vlammen op. De annalen-vermelden daarover: „...Sie schmolz völlig".

Gotiek

Na die eerste orgelbouwtijd uit de vroege Middeleeuwen leverden vervolgens de Gotiek en de Renaissance bijzonder waardevolle orgels en dito orgelkassen. Bouwmeesters uit Franken-' land en Bohemen doorkruisten het Beierse land en poogden hier hun ervaring, opgedaan in Italië en Oostenrijk, te vervolmaken. Inmiddels was de stad Pas

Het orgel in de Dom van Passau heeft 231 sprekende stemmen, waarmee het het grootste kerkorgel ter wereld zou zijn. En wie dat bestrijdt, strijkt de Passauers zeer tegen de haren in! sau al een begrip geworden. Sindsdien is in die situatie geen verandering gekomen. Naast het genoemde reuzenorgel in de Passauer Dom bezit de stad nog een groot aantal andere instrumenten die de aandacht trekken, maar die vaak ten onrechte in de schaduw blijven van hun grote broer in de kathedraal.

Steden bezitten immer een bepaalde aantrekkingskracht, maar wanneer het erom gaat oude en historische instrumenten te zoeken, moet je in Beieren bij voorkeur uitwijken naar het platteland, waar de vele kloosterkerken doorgaans een schat aan muzikale pracht te bieden hebben. In vrijwel elke kerk van enige betekenis kun je naast de wat overdadige, aan Italiaanse voorbeelden ontleende, architectuur, wel een orgel aantreffen uit de bloeitijd van de Beierse orgelbouwkunst.

Aan de hand van het prachtige boek van Georg Brenninger "Orgeln in Altbayern" (uitg. Bruckmann München) stippelt men een vorstelijke orgeltrip uit.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 15 januari 1988

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

Beieren biedt meer dan alleen de Dom

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 15 januari 1988

Reformatorisch Dagblad | 36 Pagina's

PDF Bekijken