Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Neeltje Jans kan geen massatoerisme gebruiken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Neeltje Jans kan geen massatoerisme gebruiken

"Voormalig werkeiland moet natuurgebied worden"

11 minuten leestijd

NEELTJE JANS - „En dan is daar plotseling de zandbank. Weer een schok: zo groot en wijd en ruim. Ongelooflijk. Het is eb, hij ligt droog, en er zijn ontelbare vogels die rondscharrelen en voedsel pikken. Ik heb er natuurlijk wel foto's van gezien, maar ben blij dat ik er nu zelf ben. Er staan verrekijkers, en het lijkt me hier een paradijs voor vogel liefhebbers". Zo schrijft Louis van Gasteren over Neeltje Jans. Dit voormalige werkeiland in de monding van de Oosterschelde moet in zijn visie een natuurgebied bij uitstek worden voor Nederland. Gedeputeerde Staten hebben dit uitgangspunt overgenomen. Dit jaar zal definitief besloten moeten worden wat er met Neeltje Jans moet gebeuren. Eén ding staat buiten kijf: er moet daar geen massa-verblijfst oer isme komen.

In 1986 werden de Oosterscheldewerken afgerond. Koningin Beatrix stelde de Pijlerdam officieel in gebruik. Iedereen dacht: Nu is het werk geklaard. Doch Neeltje Jans daagt uit tot verdere creativiteit en dadendrang. Wat dat betreft zijn de Oosterscheldewerken nog steeds niet klaar. Verwacht wordt dat eind juni meer bekend zal zijn over de invulling van de plannen. Dan zullen de Nationale Investeringsbank (NIB) en de Nederlandse Middenstandsbank (NMB) een beslissing hebben genomen of zij wel of geen geld in de exploitatie van Neeltje Jans zullen stoppen.

Gedeputeerde J. B. Ventevogel verwachtte reeds begin mei een beslissing van de beide banken. Dan zou tegelijkertijd de keus worden gemaakt tussen de ideeën die een tweetal Zeeuwse natuurorganisaties op papier hebben gezet en dat van de Nederlandsche Maatschappij voor Nijverheid en Handel. Dit laatste plan bestaat voor een belangrijk deel uit de inrichting van het voormalige werkeiland voor verblijfsrecreatie. Gedeputeerde Staten hebben echter steeds gezegd dat Neeltje Jans voornamelijk een natuurfunctie moet krijgen.

Aanleiding tot het aanhouden van de beslissing door beide banken is het advies van een groep deskundigen die de banken adviseren. De groep, samengesteld uit onder meer een adviseur van het Walt Disney pretpark in Denemarken, de eigenaar van Duinrell in Wassenaar en andere internationale deskundigen, kwam na een bezoek aan het voormalige werkeiland tot de conclusie dat het eiland een unieke locatie is, waar iets geweldigs van te maken valt. Maar er is veel geld voor nodig. Dit vanwege de klimatologische omstandigheden die op het eiland in de monding van de Oosterschelde heersen. Gerekend moet worden op een investering van 60 tot 70 miljoen gulden. De NIB en de NMB zullen nu eerst trachten buiten hun eigen bankinstellingen financieringsbronnen aan te boren.

Woningen

Het plan van het departement van Zeeland van de Nederlandsche Maatschappij voor Nijverheid en Handel voorziet in de bouw van 1200 woningen voor verblijfsrecreatie. Deze woningen worden gesitueerd in opvallende terrasflats in drie tot vier woonlagen, waarbij veel glas wordt gebruikt. Deze flats zullen geheel rond de zogenaamde Mattenhaven worden gebouwd. In deze haven wordt plaats voor een grote jachthaven ingeruimd.

Verder voorziet het plan in de bouw van een 5-sterrenhotel met 200 kamers aan de zeezijde van Neeltje Jans. Een koepelvorming zee-aquarium zou op de plaats waar de mattenfabriek heeft gestaan moeten komen, compleet met terrassen, restaurants, promenade en wandelpier. In de omgeving hiervan moet een in het groen gelegen parkeerterrein komen. Verder pleit men voor koepelvormige gebouwen waar een promotiecentrum voor het Zeeuwse bedrijfsleven en een centrum voor milieu- en energievoorlichting ondergebracht kunnen worden. Ook zou op het eiland een opvangcentrum voor vogels en zeehonden moeten komen. Een kunstenaarsdorp dat in een naar de 21e eeuw wijzende architectuur wordt ontworpen, met zogenaamde bolwoningen, staat ook op het verlanglijstje.

Tegenover het bedieningsgebouw Topshuis zou een restaurant met groot dakterras gebouwd moeten worden. In dit restaurant moeten bezoekers kennis kunnen maken met Zeeuwse specialiteiten. Ten slotte denkt de NMNH aan de bouw van een windmolenpark op de kop van Neeltje Jans aan de Noordzeezijde. Kritiek Reeds bij de presentatie van de plannen heeft de voorzitter van de maatschappij, A. M. Kannekers, onderkend dat de plannen de nodige kritiek zullen ontvangen. Doch volgens hem zijn in de toekomstvisie voor Neeltje Jans bewust plannen opgenomen voor verblijfsrecreatie. Kannekens is ervan overtuigd dat Gedeputeerde Staten van Zeeland niet om verblijfsrecreatie heen kunnen. De mogelijke financiers staan tot nu toe nog niet te springen om geld in de aankleding van Neeltje Jans te stoppen. De mogelijkheid van ontwikkelingen in de richting van verblijfsrecreatie maakt alles veel aantrekkelijker. Overigens is bij de opzet van de plannen van de maatschappij aansluiting gezocht bij de ideeën van Louis van Gasteren. Er is, door de verblijfsrecreatie voornamelijk te situeren rond de Mattenhaven, zo min mogelijk ruimtebeslag op het eiland gelegd. Hierdoor kunnen allerlei natuurontwikkelingen op het eiland worden gestimuleerd. De maatschappij wil door aansluiting te zoeken bij de ideeën van Louis van Gasteren een totaalvisie op de ontwikkeling van Neeltje Jans geven. De totale ontwikkelingskosten worden geschat op ongeveer 700 miljoen gulden. Er zal werkgelegenheid ontstaan voor circa 1250 mensen.

Haaks op de plannen voor verblijfsrecreatie staan de plannen van Louis van Gasteren, die uitgewerkt zijn door Natuurmonumenten afdeling Zeeland en de stichting Het Zeeuwse Landschap. Zij zien Neeltje Jans als Nederlands grootste natuurbeschermingsproject. Zij willen van het eiland een natuurgebied maken. Met bescheiden middelen —gepraat wordt dan over een bedrag van 1,3 miljoen gulden— is het mogelijk op het vroegere werkeiland een aantal typische natuurgebieden te creëren. Deze gebieden passen in de sfeer van de grens tussen zoet en zout water. van land en zee, van zand en wind. Zo is er een slufter of zwin mogelijk, de ontwikkeling van een duinlandschap, een vogeleiland en een typisch Zeeuwse inlaag.

Natuurlijk

Om dit natuurgebied te onderhouden is naar schatting jaarlijks 150.000 gulden nodig. Reeds nu zijn er op en rond het vroegere werkeiland kleine duintjes, natuurlijke stranden en aanslibbingen ontstaan. Ook is er reeds vegetatie aanwezig, hetzij door vogels gebracht, hetzij aangewaaid. Zo zijn er spontane vestigingen van vogels zoals visdiefjes, dwergsterns en strandplevieren. Op deze ontwikkelingen willen de beide natuurorganisaties inspelen.

Een slufter of zwin is een buitendijkse strandvlakte die aan de zeezijde begrensd wordt door een primaire duinenrij. De strandvlakte staat door middel van een onderbreking in de duinenrij, via een geul, in contact met de zee. Deze slufter zal in het geval van Neeltje Jans tegenover de Mattenhaven aangelegd moeten worden. De voorgestelde hoogteligging van de strandvlakte moet ervoor zorgdragen dat het gebied tien tot vijftien maal per jaar wordt overstroomd. Dergelijke strandvlaktes kwamen vroeger veel langs de kust voor. Nu zijn er nog maar enkele. Op de lage delen van de strandvlakte zal zich naar verwachting een schoorvegetatie ontwikkelen. In zo'n open gebied voelen vogels als kokmeeuw, tureluur en scholekster zich thuis. Het beheer van de strandvlakte verloopt via de begrazing door schapen. In de slufter zelf worden geen recreatieve voorzieningen aangebracht. Alleen vanuit een uitkijktoren is het geheel te overzien.

Aansluitend op de Mattenhaven zal een duinenlandschap worden aangelegd. Nadat op het centrale deel van het eiland de slakken zijn weggehaald, wordt gestreefd naar de ontwikkeling van een natuurlijk reliëf door middel van gecontroleerde verstuiving. Dit houdt in dat met behulp van het plaatsen van stuifschermen en het inplanten van helm een reliëfrijk, laag duinlandschap ontstaat. Bij de, ingang van dit gebied zal ook een duinmeer worden aangelegd.

Voor de recreatie in het natuurlijke deel van Neeltje Jans wordt het duinlandschap het belangrijkst. Het gebied krijgt een relatief dicht patroon van voet- en fietspaden. Bij het duinmeer zullen voorzieningen worden getroffen in de sfeer van natuureducatie.

Vogeleiland

Het vogeleiland wordt gesitueerd bij de ingang van de Betonhaven, in de luwte van één voormalige pier. Het eiland wordt opgebouwd uit de op Neeltje Jans aanwezige 'slakken'. De hoeveelheid slakken is voldoende om circa één hectare van het eiland boven het vloedniveau op te bouwen. Plaatselijk zal op het eiland een dikke laag kokkelschelpen worden aangebracht. Die oefent een grote aantrekkingskracht uit op strandplevieren en dwergsterns. Deze laatste twee vogelsoorten zijn zeer gevoelig voor rustverstoring. Toch zijn de mensen welkom. Er komt op de zuidelijke havendam een vogelobservatie-hut. Vandaaruit is het vogeleiland goed te overzien. De hutingang zal zodanig worden gesitueerd dat de vogels de bezoekers niet zien.

Aan de noordoostelijke ingang van de Betonhaven ligt een door dijken omgeven zanddepot. Het daarin aanwezige zand zal worden gebruikt ter verdere afronding van de Dammeweg. Daarna zal er een minipoldertje ontstaan, dat sterk doet denken aan de typisch Zeeuwse inlagen. Met relatief geringe ingrepen kan een landschapstype worden gecreëerd waarin water en land elkaar afwisselen. Hierin kan zich een voor de Zeeuwse inlagen heel typerend geheel van planteen diersoorten ontwikkelen.

De plannen van de Zeeuwse natuurorganisaties sluiten in elk geval aan bij het uitgangspunt om Neeltje Jans een natuurfunctie te geven en er geen verblijfsrecreatie toe te staan. Die moet beperkt blijven tot Walcheren, Noord-Beveland en Schouwen. De aantrekkingskracht van Neeltje Jans moet juist stimuleren dat de mensen naar de gebieden voor verblijfsrecreatie komen.

Beheersmaatschappij

Om stimulerend, coördinerend en voorwaardenscheppend bij de realisering van de door de provincie gewenste plannen werkzaam te kunnen zijn, hebben Provinciale Staten samen met de gemeente Veere, op wiens grondgebied Neeltje Jans ligt, onlangs een NV Beheersmaatschappij Neeltje Jans opgericht. De provincie neemt voor een bedrag van 1,2 miljoen gulden deel in deze beheersmaatschappij. De gemeente Veere neemt voor 0,6 miljoen gulden deel. Tevens is er ruimte voor derden om deel te nemen. Het totale maatschappelijk aandelenkapitaal bedraagt 4 miljoen gulden.

De taak van de beheersmaatschappij is op korte termijn het juiste vestigingsklimaat te scheppen om de voorgestane ontwikkeling van het voormalige werkeiland tot realisatie te brengen. Dat houdt in dat de provincie met het Rijk en de gemeente Veere op één lijn dient te zitten met betrekking tot het beleid ten aanzien van Neeltje Jans. Uit gesprekken op ministerieel niveau is de verwachting gewekt dat de provincie ook op financiële ondersteuning van het Rijk mag rekenen. Dit in voorwaardenscheppende zin, zodra aantoonbare belangstelling van het bedrijfsleven voor de realisering van dit toeristisch-recreatief project bestaat.

Een van de zaken die als eerste door de nieuwe NV zullen worden aangepakt is het Pijlerpolderproject. Dit project beoogt het droogzetten van de bouwput waarin nu nog de reservepijler staat. Dit zal dan Nederlands laagste polder worden, waarin de overgebleven pijler in al zijn grootheid te zien zal zijn. Een overlegcommissie uit het bedrijfsleven heeft dit project „een blikvanger van importantie" genoemd. Volgens deze mensen is het tevens commercieel exploiteerbaar en zullen de bezoekersstromen naar Neeltje Jans hiermee veiliggesteld kunnen worden.

Eind juni zal, indien de NIB en de NMB hun besluit kenbaar maken, duidelijkheid bestaan over de inrichting van Neeltje Jans. Gedeputeerde J. B. Ventevogel heeft reeds laten weten dat de plannen terug naar af moeten indien de banken besluiten niet deel te nemen in de ontwikkeling van het voormalige werkeiland. Dit betekent dan dat dit jaar vermoedelijk geen besluiten zullen vallen.

Het is tevens mogelijk dat beide banken besluiten geld in Neeltje Jans te stoppen mits dit kan in combinatie met verblijfsrecreatie. In eerdere instantie heeft gedeputeerde Ventevogel zich niet expliciet uitgesproken voor de plannen van de natuurbeschermingsorganisaties. Hoewel deze plannen hem duidelijk sympathiek zijn, houdt hij nog een slag om de arm.

Wel vindt hij dat Neeltje Jans geen pretpark moet worden, maar dat het voormalige werkeiland een overwegend educatief karakter moet krijgen.

Bestuurlijk overleg

Het bestuurlijk overleg Neeltje Jans heeft vorige week de plannen voor de komst van verblijfsrecreatie definitief afgewezen. Het kiest voor een natuurfunctie op het voormalige werkeiland. Dat betekent dat het plan van de Vereniging tot behoud van natuurmonumenten in Nederland en van de Stichting Het Zeeuws Landschap als uitgangspunt zal dienen voor de invulling van het gebied. Het plan van het departement Zeeland van de Nederlandsche Maatschappij voor Nijverheid en Handel is hiermee in de ijskast gezet. Gedeputeerde Ventevogel gaf aan dat de keus voor invulling van de natuur op het eiland altijd al de keus is geweest van het provinciaal bestuur. Het blijft nu de vraag of investeerders nog geld in Neeltje Jans willen steken.

Bij de gemeente Veere is door een Delfts ingenieursbureau in opdracht van Triodosbank een bouwvergunning en hinderwetvergunning aangevraagd voor de bouw van acht windmolens op Neeltje Jans. De molens zullen worden geplaatst op de Vluchthavendam, de voormalige oprit voor de bouwbrug. Zij krijgen elk een vermogen van 250 kW, De opgewekte energie zal worden verkocht aan de Provinciale Zeeuwse Energie Maatschappij.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 25 mei 1988

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Neeltje Jans kan geen massatoerisme gebruiken

Bekijk de hele uitgave van woensdag 25 mei 1988

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken