Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Gorbatsjov versterkt met presidentsambt zijn positie

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Gorbatsjov versterkt met presidentsambt zijn positie

Partijleider neemt plaats van Gromyko in

11 minuten leestijd

MOSKOU - Sowjetleider Michail Gorbatsjov heeft zijn machtspositie tijdens de weekwisseling versterkt door naast het partijleiderschap ook het presidentschap van de Sowjet-Unie op zich te nemen. De Opperste Sowjet koos Gorbatsjov zaterdag in een slechts drie kwartier durende buitengewone zitting tot president. De Verenigde Staten hebben positief doch terughoudend gereageerd op het nieuws van de benoeming van Gorbatsjov. De verkiezing van Gorbatsjov vormde het sluitstuk van een 'machtsgreep' waarmee de partijleider zich binnen 48 uur wist te ontdoen van de voornaamste tegenstanders van zijn hervormingsbeleid.

Gorbatsjov werd met algemene Stemmen door de 1500 leden van de Opperste Sowjet gekozen, nadat Andrej Gromyko zijn ontslag had ingediend. De 79-jarige Gromyko had vrijdag al zijn plaats in het Politburo verioren bij een 'schoonmaak' in de partijtop, die ook een aantal andere conservatieven hun post kostte. De Opperste Sowjet ging verder akkoord met de benoeming van de 64-jarige Vladimir Krjoetsjkov tot chef van de geheime dienst KGB. Hij is de opvolger van Viktor Tsjebrikov, een van de vertegenwoordigers van de behoudende vleugel van de partij, die vrijdag tot partijsecretaris voor justitiële aangelegenheden werd benoemd.

In een korte toespraak voor het Sowjet-parlement zei Gorbatsjov dat hij vastbesloten is het tempo van de hervormingen te versnellen en sprak hij zich uit voor versterking van de rol van de sowjets, de gekozen raden.

 De kersverse president zei het als zijn taak te zien „alles te doen om het gezag van de sowjets te bevorderen en te vergroten". Gorbatsjov zette verder het tijdschema voor de door hem nagestreefde politieke hervormingen nog eens uit. In november moet de Opperste Sowjet de grondwet herzien, zodat begin volgend jaar verkiezingen kunnen worden gehouden voor een nieuw parlement, dat meer bevoegdheden krijgt dan het oude. Dit "Congres van Volksafgevaardigden" moet verder een president met vrij uitgebreide bevoegdheden kiezen.

Als vice-president koos de Opperste Sowjet Anatoli Loekjanov, die vrijdag al als kandidaat-lid in het Politburo werd opgenomen. Hij volgt Pjotr Demitsjev op, de voormalige cultuurchef onder Brezjnev, die uit het Politburo werd gezet.

 Ligatsjov

Deskundigen zijn het erover een dat Gorbatsjov zijn positie aanzienlijk heeft versterkt met de schoonmaak in het Politburo. Maar sommige deskundigen, zoals prof. Marshall Goldman van Harvard, waarschuwen dat Gorbatsjovs positie nog lang niet onaantastbaar is. Gorbatsjovs grootste rivalen, Jegor Ligatsjov en Viktor Tsjebrikov, zitten nog steeds in het Politburo.

Zie ook pag. 5 : "Oost-Europa en de nieuwe president"

.Sterke positie Gorbatsjov goed voor meer hervormingsgezinde landen.

 O-Europa en de nieuwe president

door Dr. H. Renner

 GRONINGEN - Gorbatsjovs positie is versterkt nu hij tevens president van de Sowjet-Unie is geworden. Tegenstanders in het partij-presidium, onder wie zijn rivaal Ligatsjov, moesten enkele veren laten. Het tempo van perestrojka kan omhoog. Dit is de teneur van de commentaren van de afgelopen spannende dagen. De aanhangers van hervormingen in de Sowjet-Unie zijn opgelucht; de ontwikkelingen nemen voor hen een gunstige wending.

 Een ander winstpunt ligt ongetwijfeld in de mogelijkheid van betere betrekkingen met de Verenigde Staten. Ex-president Andrei Gromiko, tussen 1957-1985 minister van buitenlandse zaken, is uitgeschakeld. Hij maakte er nooit een geheim van dat hij in de „imperialistische" Verenigde Staten geen heil zag. Onder Chroesjtsjov, Brezjnjev, Andropov en Tsjernenko heeft Gromiko het grimmige gezicht van de Sowjet-buitenlandse politiek mede bepaald.

 Ook moest Anatoli Dobrinin, jarenlang ambassadeur in Washington en laatstelijk secretaris van het Centraal Comité, belast met internationale vraagstukken, het veld ruimen.

Nu de euforie over de overwinning van Gorbatsjov enigszins geluwd is, lijkt het een goed moment ons de vraag te stellen, welke consequenties de laatste ontwikkelingen zullen hebben voor de relatie van de Sowjet-Unie met haar Oosteuropese bondgenoten in het Warschaupact en voor de interne ontwikkelingen in deze landen.

Hongarije/Polen

Het antwoord is niet eensluidend. Hongarije en Polen, landen die hervormingen in de geest van Gorbatsjov nastreven, kunnen van de laatste zuivering in het Kremlin mee profiteren. De partijleiders in deze volksrepublieken behoren tot de steunpilaren van Gorbatsjov in Oost-Europa. Anders is het uiteraard met Roemenië gesteld. Ceausescu moet van Gorbatsjov niets hebben. Al geruime tijd heeft hij verzet aangetekend tegen de ongewenste invloeden vanuit de Sowjet-Unie. De Roemeense leider zet de onderdrukking van zijn volk onverminderd voort, zodat het land de meest volmaakte dictatuur in Europa blijft.

 Het Bulgarije van de bejaarde partijleider Zjivkov leverde de Sowjet-Unie nooit grote problemen en er is dan ook geen reden om aan te nemen dat het nu wel het geval zal zijn.

 DDR

 Rest de DDR en Tsjechoslowakije. De regimes van beide landen voelen zich door de perestrojka en uiteraard nog meer door de glasnost (openheid) bedreigd. In de DDR wacht men met spanning wie Erich Honecker (76) zal opvolgen. Weliswaar is er niet veel optimisme te bespeuren onder degenen die veranderingen wensen, maar na de recente gebeurtenissen in de Sowjet-Unie is men hoopvoller. Voor vele Oostduitse staatsburgers is de schoonmaak in het Kremlin ongetwijfeld heuglijker nieuws dan de 37 gouden medailles op de Olympische Spelen in Seoel. Dit neemt echter niet weg dat het beleid van de DDR de komende tijd nog star blijft en de relatie tot de Sowjet-Unie "correct" doch geenszins hartelijk.

Tsjechoslowakije

Tsjechoslowakije, waar vorig jaar de aflossing van de wacht op de hoogste post plaats vond, is een geval apart. De partijleiding doet al het mogelijke een veilige afstand tot Gorbatsjov te betrachten en de perestrojka, waar mogelijk, te saboteren. Zoals bekend zijn secretaris Jakes en de meeste leden van zijn presidium doorgewinterde "brezjnjevianen".

 Hun positie wordt echter steeds moeilijker, zeker na het laatste kortwieken van Ligatsjov en de zijnen. Het partijblad Rudé Pravo citeerde graag uitspraken van deze leider. Ligatsjov was de politicus op wie Jakes en zijn mannen hun hoop vestigden. Dit is Gorbatsjov natuurlijk niet ontgaan, evenmin als enkele ronduit onvriendelijke artikelen in de Tsjechoslowaakse pers ove? de gang van zaken in de Sowjet-Unie.

 Het krachtige optreden van Gorbatsjov in eigen huis heeft de verwachtingen van de Praagse conservatieven de grond ingeboord. Er wordt nu in de Tsjechoslowaakse hoofdstad druk gespeculeerd of er ook koppen in het presidium van de Tsjechoslowaakse communistische partij zullen rollen. In dit verband wordt de naam van Vasil Bilak genoemd, de nog altijd machtige chef-ideoloog met orthodoxe denkbeelden die in Oost-Europa nauwelijks hun weerga vinden. Jakes schijnt zich met het idee te verzoenen, Bilak op te offeren, als gebaar van goede wil jegens Gorbatsjov en tevens als poging om de eigen ingedeukte reputatie bij de Kremlinleider op te vijzelen. Want ook Jakes weet dat hij zonder een goede verstandhouding met de machtige Sowjethervormer op den duur zijn positie niet kan handhaven.

Het is goed denkbaar dat de politieke aardverschuiving in het Kremlin ook enkele schokken in de orthodoxe landen binnen de Sowjet-invloedssfeer teweeg zal brengen. De oppositie binnen en buiten de communistische partijen zal zich nog meer roeren, de opstandigheid van de bevolking zal toenemen. Er staan ons nog verrassingen vanuit Oost-Europa te wachten.

Dr. H. Renner is docent Oosteuropese en eigentijdse geschiedenis aan de faculteit der Letteren, Rijksuniversiteit Groningen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van maandag 3 oktober 1988

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Gorbatsjov versterkt met presidentsambt zijn positie

Bekijk de hele uitgave van maandag 3 oktober 1988

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken