Bekijk het origineel

De verbeten strijd om de ruimte

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

De verbeten strijd om de ruimte

Gorbatsjov steekt met Sowjet-shuttle "Boeran'' Amerikanen naar de kroon

16 minuten leestijd

DeBoeran (het Russische woord voor sneeuwstorm) lijkt als twee druppels water op de Amerikaanse sprac-shuttle. Op 15 november jl. maakte zij voor het oog van de wereld haar eerste succesvol verlopen officiële ruimtevlucht. Radio Moskou meldde trots dat alle systemen van het ruimteveer naar behoren hadden gefunctioneerd en dat de op het programma staande experimenten waren geslaagd. Ook Sowjetleider Michail Gorbatsjov was opgetogen. Hij onderstreepte dat deze vlucht als „een enorm succes voor de Russische wetenschap en technologie" moet worden beschouwd.

Bekijken we het Russische ruimteveer, de namaak-shuttle, wat van dichterbij, dan blijkt, zoals gezegd, de overeenkomst met haar Amerikaanse tegenhanger frappant. De vergelijking dringt zich dan ook op. Daarbij gaat het niet zozeer om de puur technische gegevens, al zijn die uiteraard ook van belang, maar komt het er vooral aan op de prestaties van beide ruimtevaartuigen. Belangrijk is bij voorbeeld dat het Russische ruimteveer zwaardere ladingen mee omhoog kan nemen dan de Amerikaanse shuttle. De Boeran is in staat satellieten en andere voorwerpen in de ruimte af te leveren tot een maximum van 30 ton. De Amerikaanse shuttle komt niet verder dan zo'n 25 ton.

Pendel

Hetzelfde geldt voor het uit de ruimte meenemen van materiaal, dus het transport in omgekeerde richting. Ook daar presteert de Sowjet-shuttle meer. Mitsdien kunnen met behulp van de Russische pendel meer ruimteklussen worden gexlaard dan met de Amerikaanse. Qua lengte is de Russische shuttle (ruim 37 meter) de mindere van de Amerikaanse, maar letten we op de vleugelspanwijdte, dan is de verhouding precies andersom (Boeran: krap 24 meter). De verschillen waar het hier over gaat zijn echter minimaal.

Een eveneens interessant gegeven is dat er met de Boeran normaal gesproken vijf a zeven, maar als het moet tien kosmonauten op reis kunnen, terwijl er in de Amerikaanse ruimteveren slechts plaats is voor een ploeg van zeven, hooguit acht man. Bovendien is van belang dat de Sowjet-shuttle ongeveer vier weken in de ruimte kan blijven. De Amerikanen daarentegen moeten al binnen een week weer terug op aarde zijn.

De 'ruimtedoop' van de Boeran verliep voorspoedig. De vlucht voerde het ruimteveer over Noord-Japan zuidwaarts over de Stille Oceaan, dan noordwaarts via de punt van Zuid-Amerika het zuidelijk gedeelte van de Atlantische Oceaan over, vervolgens over WestAfrika richting Sowjet-Unie. Dit rondje werd daarna nog één keer herhaald. Vanaf de aarde werd het ruimtevaartuig gevolgd door een keten van grondstations in de USSR en her en der verspreid liggende 'volgschepen' met waarneemapparatuur. De communicatie verliep via twee in de ruimte gestationeerde satellieten en kwam uiteindelijk op één centraal punt terecht, te weten in Baikonoer, waar alle binnenstromende gegevens werden verwerkt. Tussen twee haakjes: de Boeran is niet het enige Russische ruimteveer. Het tweede heet Ptichka (vogeltje) en een derde is in aanbouw.

Eigen koers

Net als altijd was de Russische lanceerbasis Baikonoer in de Centraalaziatische Sowjetrepubliek Kazachstan het punt van vertrek en aankomst. Het eerste gedeelte van de vlucht verliep ongeveer zoals we dat ook kennen bij de Amerikaanse shuttle: op een gegeven moment worden successievelijk de verschillende aanjaagraketten afgeworpen, dan de draagraket, waarna het ruimteveer verder zijn eigen koers volgt.

Overigens trad hier een duidelijk verschil aan het daglicht met de Amerikaanse tegenhanger. Waar de Amerikaanse shuttle in de ruimte gebruik kan maken van haar motoren om indien nodig te kunnen manoeuvreren, daar moet de Boeran het zonder eigen stuwkracht stellen. De motoren van de Boeran worden pas ingeschakeld bij de terugkeer in (ie dampkring, dus gedurende de landingsfase. De eerste vlucht duurde in totaal ruim 200 minuten, genoeg voor twee omwentelingen om de aarde. De , landing, begeleid door een MIG-25 straaljager, op een 4,5 kilometer lange landingsbaan niet ver van de lanceerbasis, ver iep vervolgens vlekkeloos.

Risico

De Boeran heeft haar eerste tocht door de ruimte dus glansrijk doorstaan. Daaraan ging wel een hele serie voorbereidingen vooraf. De Russen wilden koste wat het kost niet het risico lopen dat de eerste vlucht met hun ruimteveer zou mislukken. Dat zou, juist nu de Amerikanen met hun paradepaardje zo waren uitgegleden, onvergeeflijk zijn geweest. Al vanaf 1982 is er 'proefgedraaid'. Vier maal gebeurde dat met een onbemand schaalmodel van het ruimteveer. Alle vier de proefmodellen landden na de lancering en een succesvol verlopen omloop om de aarde in de Indische Oceaan. Daarna is de echte ruimtependel uitvoerig (24 keer) getest in de atmosfeer. Aan boord bevond zich de Russische kosmonaut Igor Wolk, die het door straalmotoren voortgestuwde toestel na deze testvluchten weer veilig aan de grond wist te zetten.

Overigens stond de eerste officiële lancering van de Boeran op de agenda voor 29 oktober, maar 51 seconden voor de start moest het vertrek worden afgeblazen. De reden was dat de verbindingsarm die het ruimteveer met de lanceertoren verbindt op het allerlaatste moment bleef hangen, dat wil zeggen zich niet terugtrok van het ruimtevaartuig. Speculaties van Amerikaanse ruimtevaartdeskundigen dat er achter dat uitstel meer zat dan de Russen wilden toegeven werden niet bewaarheid, want anders zou de tweede poging niet al zo snel op de eerste kunnen zijn gevolgd.

Storm

Het weer gooide bij deze tweede lanceerpoging ook geen roet in het eten, al leek daar wel even sprake van te zijn toen storm werd aangekondigd en de temperatuur op Baikonour bijna tot het vriespunt daalde. Toch zetten de Russen de lancering door, en dat is verbazingwekkend omdat bij soortgelijke weersomstandigheden de Amerikaanse shuttle, zeker na Challenger, ongetwijfeld aan de grond zou zijn gebleven. Kennelijk hebben de Sowjets voldoende vertrouwen in hun Boeran, ook wanneer de weersomstandigheden minder optimaal zijn.

Een opvallend verschil met de Amerikaanse shuttle-missies is dat de Boeran tijdens haar eerste vlucht onbemand was. De Boeran ging geheel automatisch haar eigen weg: lancering, omloop en landing waren volledig computergestuurd. Met name de volautomatische landing van het ruimteveer moet worden beschouwd als een technisch hoogstandje.

De keuze voor een onbemande eerste vlucht was een bewuste keuze. Daarin ligt ook een wezenlijk verschil met de Amerikaanse benadering. De vroegere kosmonaut Oleg Makarov, ingenieur, nu werkzaam bij het Sowjet-centrum voor de bemande ruimtevaart, verklaarde hierover onlangs tegen het gezaghebbende Amerikaanse blad voor lucht- en ruimtevaart "Aviation Week": „Wij geven er de voorkeur aan een eerste vlucht van een nieuw systeem onbemand de ruimte in te sturen. Dat geldt over de hele linie: niet alleen wanneer een gloednieuw systeem wordt geïntroduceerd, zoals de shuttle nu, maar ook als belangrijke verbeteringen zijn aangebracht in een reeds bestaand systeem".

Zuinig zijn

Dat de Russen een beetje zuinig moeten zijn op hun kosmonauten, is in 1988 nog gebleken. Twee kosmonauten kwamen om het leven. De eerste, Anatoly Lewchenko, overleed op 6 augustus aan een hersentumor, en de tweede, Alexander Shchuckin, verongelukte toen hij met zijn straaljager neerstortte. Wat de veiligheid van de Russische kosmonauten tijdens de kritische lanceerfase van het ruimteveer betreft, heeft men ervoor gezorgd dat zij gebruik kunnen maken van een soort nooduitgang. Gaat er wat mis, dan kunnen zij via een soort glijbaan binnen de kortste keren onderduiken in een ondergrondse bunker. Deze vluchtweg via een van de toegangsarmen van de lanceertoren is vergelijkbaar met wat gebruikelijk was bij de Amerikanen toen zij nog met hun Apollo's naar de maan afreisden.

De vergelijking van de Russische shuttle met de Amerikaanse staat niet op zichzelf. Want het shuttle-project maakt in beide landen onderdeel uit van een veel omvattender en bredere ruimtevaartpolitiek. Het is dan ook zinvol niet alleen de shuttles naast elkaar te leggen, maar datzelfde te doen met de vorderingen die de laatste jaren op ruimtevaartgebied in de Verenigde Staten en de Sowjet-Unie zijn gemaakt.

Betrekkelijk

Hoe betrekkelijk een voorsprong overigens kan zijn, bleek op 28 januari 1986 toen, 52 seconden na de start, de Amerikaanse ruimtevaartdroom als een zeepbal uiteenspatte. De ramp met de Challenger, waarbij zeven doden te betreuren waren, staat in ieders geheugen gegrift en toont hoe wankel menselijke prestaties zijn. Welke van beide supermachten op dit moment voor ligt in de ruimterace, valt moeilijk te zeggen. Het hangt er maar net van af waar je naar kijkt. Feit is wel dat er van de Amerikaanse voorsprong na de catastrofale ramp met het ruimteveer Challenger niet veel meer over is, ondanks het gegeven dat de shuttle nu weer operationeel is. Het prestige van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, in een lange reeks van jaren zorgvuldig opgebouwd, heeft een gevoelige knauw gekregen.

Letten we op de inzet die beide landen tonen, dan kan gerust gesteld worden dat de Sowjets zich meer inspanningen op ruimtevaartgebied getroosten dan de Amerikanen. Ook financieel. Vast staat dat de Russen recordhouders zijn wat het verblijf van mensen in de ruimte betreft. Keer op keer breken Russische kosmonauten het duurrecord. Momenteel staat dit op naam van de kosmonauten Wladimir Totov en Musa Manarov, die op 21 december jl. precies een jaar om de aarde hadden gecirkeld.

Op een rij

Dat dit resultaat kan worden bereikt, is te danken aan het alom bekende Russische ruimtestation MIR, dat al weer een paar jaar permanent om de aarde draait. Het Westen kan daar niet aan tippen. Weliswaar zijn de voornemens om ook een Amerikaans-Europees ruimtestation (Columbus geheten) in de ruimte te brengen reeds in een vergevorderd stadium, maar dat kan toch niet verhullen dat de Amerikaanse ontwikkeling ver achterblijft bij de vooruitgang die in de USSR is geboekt.

Zetten we de resultaten van de Russische inspanningen in bij voorbeeld het jaar 1987 even op een rij: het ruimtestation MIR draaide permanent bemand rond de aarde; het ene duurrecord van het verblijf van kosmonauten in de ruimte werd opgevolgd door het andere; de Energia, een draagraket, vijf maal sterker dan de sterkste Russische draagraket tot nog toe werd geïntroduceerd. Ten slotte brachten de Russen een aantal gloednieuwe militaire satellieten in de ruimte waarmee ze de oceanen in de gaten kunnen houden. Al met al een indrukwekkende lijst.

Planeet Mars

Meer gericht op de toekomst valt de balans evenzeer positief uit ten gunste van de Sowjet-Unie. Tot het jaar 2000 staan maar liefst twaalf onbemande ruimtemissies op stapel, waarvan er een aantal te beschouwen is als aanlooppogiri;en om de planeet Mars te bereiken, zij iet dat we dan al over de 21e eeuw spreken. Bovendien, maar daar is nog weinig over bekend, zal er naar alle waarschijnlijkheid nog voor de eeuwwisseling een retourvlucht naar de maan plaatsvinden.

De introductie van de Russische shuttle, waar tien jaar in het geheim aan is gewerkt en waarvan de kosten zo'n tien miljoen dollar bedragen, hangt ten nauwste samen met de hierboven al even genoemde zestig meter hoge draagraket Energia. Dit superprojectiel met een stuwvermogen van meer dan 170 miljoen pk is vijf keer sterker dan de sterkste Russische draagraket tot nu toe, en ook sterker dan enige andere Amerikaanse tegenhanger. Met de Energia kunnen ladingen in de ruimte worden gebracht tot een maximum gewicht van ruim honderd ton. Feitelijk is met de eerste lancering van de Energia (mei 1988) een nieuw tijdperk voor het Russische ruimtevaartgebeuren aangebroken. En dat de Russen veel vertrouwen stellen in hun Energia moge blijken uit het feit dat de maidenvlucht van het ruimteveer de tweede vlucht was van de Energia.

Permanent

De Energia zal niet alleen ingezet worden bij het omhoog brengen van de shuttle, maar ook een belangrijke rol gaan vervullen bij de uitbouw van het ruimtestation MIR. Eigenlijk zijn de Sowjets continu bezig MIR te vergroten en moderniseren. De Energia moet daarbij haar goede diensten bewijzen door in de jaren negentig enkele zware modules in de ruimte te brengen die dan aangehecht zullen worden aan het bestaande ruimtestation. De betekenis daarvan moet niet worden onderschat: een groot en modern toegerust permanent bemand ruimtestation biedt vele mogelijkheden allerhande experimenten uit te voeren, waardoor de technologische ontwikkeling wordt gestimuleerd, mogelijk nieuwe vindingen worden gedaan die zowel wetenschappelijk als militair hoogst interessant kunnen zijn. De Amerikanen, die nog lang niet zover zijn, hebben hét toekijken.

Belang

Wat is het belang van de Boeran en de andere Russische shuttles voor de Russische ruimtevaart, en wat laat zich afleiden uit de Sowjetinspanningen aangaande de ruimtependel? Een aantal effecten voor de wat langere termijn moet worden genoemd. Allereerst is met de Russische ruimtependel weer een belangrijke impuls gegeven aan een verdere ontwikkeling van de Russische bemande ruimtevaart. Redelijk snel na elkaar kunnen nu bemande vluchten worden gelanceerd. Dat heeft verschillende neveneffecten. Zo kunnen vanaf heden gemakkerlijker grote(re) en zwaardere satellieten in een baan om de aarde worden gebracht, satellieten die zowel voor militaire als civiele doeleinden kunnen worden ingezet.

Maar die satellieten kunnen niet alleen in de ruimte worden afgeleverd, de mogelijkheid bestaat nu ook om die eventueel weer op te halen in de laadruimte van de shuttle. En wat te denken van reparatie ter plekke? De Amerikanen waren er niet weinig mee ingenomen dat zij met hun shuttles konden optreden als een soort ruimtewegenwacht om mankementen aan om de aarde draaiende satellieten in de ruimte zelf te verhelpen. Nu beschikken de Russen over dezelfde mogelijkheid.

Militair bezien gaan de Amerikanen er ook niet op vooruit. Met name omdat de inhoud van het laadgedeelte van de shuttle van buitenaf niet herkenbaar is. Het valt daarom moeilijk(er) na te gaan wat de Russen boven precies uitspoken en welke proeven zij nemen. Militaire kringen in de Verenigde Staten zijn daarenboven beducht voor de Sowjetshuttle omdat deze bepaalde satellieten in een baan om de aarde kan brengen die buiten het waarnemingsbereik van de Amerikanen vallen, waaronder een soort 'ruimte-mijnen'. Dat zijn satellieten die in de zogenaamde geostationaire baan om de aarde draaien en die, worden ze tot ontploffing gebracht, vitale verbindings- en waarschuwingssystemen in de war kunnen sturen en zelfs vernietigen

Nieuw bij dit alles is dat de politiek van openheid, de glasnost, westerse waarnemers en journalisten meer dan ooit het geval is geweest in de gelegenheid stelt de vorderingen op ruimtevaartgebied in de Sowjet-Unie te volgen. Russische functionarissen en ruimtevaartdeskundigen zijn, nu er in het Kremlin een nieuwe wind waait, best bereid een boekje open te doen. Die gewilligheid gaat zelfs zover dat Amerikaanse en Europese (wetenschaps)journalisten medio 1988 een uitnodiging kregen een bezoekje te brengen aan het eertijds zorgvuldig van de buitenwereld afgeschermde Russische ruimtevaartcentrum Baikonoer. Tot verbazing van de bezoekers mocht er zelfs gefotografeerd woren.

Wat op de lanceerbasis toen al opviel, was dat er overal op het uitgestrekte terrein activiteiten plaatsvonden. Her en der werden bouwwerken uit de grond gestampt. De indruk bevestigde de vermoedens dat de Sowjets enorme investeringen doen in de ruimtevaart. De eerste vlucht van de Boeran bewijst dat nog eens te meer. Kennelijk wil Gorbatsjov de Sowjet-voorsprong in de ruimte, om wat voor redenen dan ook, handhaven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 20 januari 1989

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

De verbeten strijd om de ruimte

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 20 januari 1989

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken