Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Een glazen 'huisje' van beton

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Een glazen 'huisje' van beton

Rabospiegels bieden overburen zon aan de noordkant van hun huis

6 minuten leestijd

Op steeds meer plaatsen zie je ze verrijzen: gebouwen, gehuld in spiegelend glas. Ze presenteren zich met veel uiterlijk vertoon. Toch geven ze hun innerlijk niet prijs. Een blik in de ramen brengt alleen de nieuwsgierige zelf in beeld. Wat zit er, letterlijk en figuurlijk, achter de spiegels?

Een van de bekendste 'spiegelpaleizen' is het Utrechtse hoofdkantoor van de Rabobank. Het behoorde tot de eerste gebouwen in Nederland waar deze gevelbekleding werd toegepast. Was de architect, ir. A. J. Fichtinger van bureau Articon, een pionier? Spiegelden de volgende bouwers zich aan zijn ontwerp? „Zo hoogmoedig wil ik niet zijn", nneent de Amersfoortse architect. Bovendien, zo zegt J. de Rooij, hoofd bouwkundige dienst van het Utrechtse hoofdkantoor van Rabobank Nederland, werden ongeveer gelijkertijd bij de Zwolsche Algemeene in Nieuwegein óók plannen gemaakt voor een gebouw in een glanzende jas. Het resultaat kwam alleen wat later tot stand. De markt was eenvoudig rijp voor het uit Amerika overgewaaide verschijnsel.
Het Rabo-hoofdkantoor ligt heel centraal bij het Utrechtse station. Is de locatie van de Rabo een reden voor de bekendheid voor het pand, juist het feit dat deze plek voor de bouw werd gekozen inspireerde tot het gebruik van het glas. „Er is hier sprake van een grootschalig landschap: het NS-terrein, het Jaarbeurscomplex, het bouwkundig geweld van Hoog Catharijne. Daartussen moest het pand een zelfstandige plaats innemen. Het diende de aandacht naar zich te trekken.
Een gebouw van baksteen zou erg monotoon worden: een ponskaart waarin de ramen evenzovele gaatjes vormen.
Door nu de gevel met spiegel-. glas te bekleden, valt het accent op het totaalbeeld, de diamantvorm, van het gebouw".

Bastion
Nadruk op de totaalvorm van een pand is uit stedebouwkundig oogpunt bezien interessant.
Op bezoekers en passanten zou het geheel echter een nogal afwerende indruk maken. Om dit te voorkomen, heeft de architect het gebouw in drie lagen verdeeld. Alleen de gevel van de bovenste laag, waar de kantoren zijn gehuisvest, is reflecterend. Een tussenlaag vormt de begane grond, die weliswaar boven straatniveau ligt en in feite de eerste verdieping vormt.
Hier bevinden zich de hoofdingang en de zogenaamde openbar^ruimtes als restaurant en vergaderzalen. Deze vergaderruimten doen aan de buitenzijde het meest denken aan caravan-achtige uitbouwsels. De onderlaag met zijn meer dan manshoge muur is als een bastion waarop de andere lagen rusten.
Bij de keuze voor een materiaal speelt ook de gevoelswaarde die het vertegenwoordigt een rol. Zo wekte spiegelglas, dat toen vrij nieuw was, de indruk een kostbare, waardevolle lading te dekken. Een voor een bankgebouw ideale uitstraling. „Ik kan zeggen dat ons idee daarover goed is opgepikt", vindt Fichtinger. „Als het in de krant of op de tv over bankzaken gaat, wordt vaak dit pand afgebeeld. Ook als het helemaal niet over de Rabo gaat".

Massa
Het 'personeel van de Rabobank werkt letterlijk niet in een glazen huisje. Integendeel zelfs. Wie binnenkomt, ontdekt dat er in werkelijkheid maar betrekkelijk weinig ruiten zijn om naar buiten te kijken. Van het totale buitenoppervlak bestaat een vijfde deel uit ramen. In de optiek van Fichtinger is de spiegelgevel een huid om het gebouw, de glasstijlen vormen de poriën. „Het glas is als het ware een regenjas. Het maakt de gevel waterdicht", omschrijft De Rooij de functie van het glas.
Onder het.glazen vlies is het bankgebouw een massieve kolos. „Natuurlijk, er zijn wel gebouwen die helemaal van glas zijn, maar dat gaat ten koste van een heleboel energie", zegt Fichtinger. Zuinig omgaan met energie was een belangrijke factor om flink wat massa in het pand te stoppen. „U kent het misschien zelf wel van kasteelmusea. Als je daar 's zomers rondloopt, zijn die heerlijk koel. De enorm dikke muren hebben tijd nodig om op te warmen en weer af te koelen. Dat principe is bij de Rabobank ook toegepast". De Rooij: „In '82 was er zelfs sprake van dat dit het energiezuinigste pand van Nederland zou worden. Er is een gigantische hoeveelheid beton in het gebouw verwerkt. Ik heb eens ruwweg berekend dat met een zelfde hoeveelheid duizend woningen gebouwd zouden kunnen worden". Vlak overigens ook het oppervlak aan glas niet uit: maar liefst 17.000 vierkante meter. Of, om met de schriftelijke informatie te spreken, ,,1 2/3 bunder".

Emmertje
Er zitten evenwel ook minder aardige kanten aan een reflecterend gebouw. Het glas moet bij voorbeeld gewassen worden.
Een hele klus voor de glazenwasser met zijn ladder en emmertje sop. „Een ladder komt er dan ook niet aan te pas'. Het emmertje sop wel. Er is een speciale gondel waarmee de glazenwassers langs het hele gebouw worden gevoerd. Twee man heeft er drie weken de handen aan vol. Vijf keer in het jaar moeten ze hele pand rond. Die vijf keer is een eis van de fabrikant, anders wilde hij geen garantie op het glas geven".
Niet iedereen is even gelukkig met de gegarandeerde spiegeling. Want wat gebeurt er als de zon laag staat en de stralen tot op straatniveau worden weerkaatst? De architect had dit probleem vóór de bouw wel min of meer voorzien. Hij liet dan ook onderzoek doen naar het effect van de weerkaatsing. Dit onderzoek wees uit dat er geen gevaar voor verblinding zou optreden. De overburen dachten er echter anders over.
Zij protesteerden heftig toen de Rabo-plannen openbaar werden. Maar bij de Rabo wist men raad: gratis zonwering voor de honderd woningen aan de overzijde van de Croeselaan. Helemaal volgen kan De Rooij het probleem niet. „Ik snap het eigenlijk niet. Je zou denken dat die mensen blij zijn. Zon aan de zuidkant èn de noordkant. Wat wil je nog meer?"

Vandalen
Eén nadelig aspect van grote hoeveelheid glas werd meer gevreesd dan dat het werkelijk blijkt te bestaan. In de vijf jaar dat het gebouw er inmiddels staat, is nog maar een handvol ruiten gesneuveld. Slechts drie ervan werden duidelijk met opzet ingetikt. De geringe belangstelling van de zijde van vernielzuchtigen is misschien te vergelijken met hetgeen werd waargenomen in het Rotterdamse metrostation. Daar werd een spiegelwand puur als kunstwerk geplaatst. Tot ieders verbazing werd die nauwelijks vernield of beklad. Kennelijk hebben kladderaars er weinig behoefte aan zichzelf aan het werk te zien.

Individu
Toen de Rabobank werd gebouwd, was het gebruik van spiegelglas opzienbarend. Nu niet meer. Architecten en projectontwikkelaars ontdekken steeds meer mogelijkheden. Een van de nieuwste toepassingen is "structural glazing", waarbij de spiegelruiten op de gevel worden gelijmd. Het resultaat is een nog vlakker, abstracter gebouw. Ook combinaties met andere materialen komen in zwang. Bijvoorbeeld reflecterend glas en natuursteen.
Spiegelende gebouwen hebben de neiging individualistisch te zijn. Dat past prima in de aandacht voor architectuur die het laatste tiental jaren opgeld doet, meent Fichtinger. „Veel opdrachtgevers wensen zich naar buiten te manifesteren.
Daarbij leggen ze grote aandacht voor gebouwen aan de dag. Dat zie je ook bij de overheid. Wethouders verliezen zich in de meest grote plannen.
Men heeft meer pretenties. Ondertussen moeten we opletten dat we niet uitsluitend individuen gaan bouwen. Er moet van stedebouwkundige samenhang sprake zijn".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 21 maart 1989

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

Een glazen 'huisje' van beton

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 21 maart 1989

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

PDF Bekijken