Bekijk het origineel

Partij heeft niets te duchten van parlements verkiezingen

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Partij heeft niets te duchten van parlements verkiezingen

Maar liefst 80 procent van kandidaten is lid van de CPSU

11 minuten leestijd

MOSKOU — Voormalige dissidenten die onder luide bijval de spot drijven met partijbonzen, arbeiders die de privileges van de heren in het Kremlin willen afschaffen en een Let die het vertrek van de Russische „bezettingstroepen" eist. Het zijn ongekende taferelen voor de Sowjetburgers, van wie alleen een enkele hoogbejaarde zich nog een echt vrije verkiezingscampagne kan herinneren: die van november 1917. Overmorgen gaan de Sowjetburgers naar de stembus om een nieuw parlement te kiezen.

Vroeger kwamen de parlementsverkiezingen in de Sowjet-Unie neer op het goedkeuren van de kandidatenlijst van de partij. Alle kandidaten werden steevast met zo'n 98 procent van de stemmen gekozen, want tegenkandidaten waren er niet. Maar dit keer krijgen de Sowjetburgers voor het eerst de gelegenheid uit meer kandidaten te kiezen.

De verkiezingen voor het 2250 zetels tellende Congres van Volksafgevaardigden zijn het „piece de resistance" van de hervormingen waarmee Sowjetleider Michail Gorbatsjov zijn land nieuw leven probeert in te blazen.

 Van echt democratische verkiezingen valt nog niet te spreken. Allereerst gaat het eigenlijk niet om rechtstreekse verkiezingen: het Congres van Volksafgevaardigden kbmt maar een of twee maal per jdar bijeen. Het parlementaire werk wordt overgelaten aan een Opperste Sowjet van 422 leden, die het Congres van Vol ksafge vaardigden uit zijn midden kiest. De 2250 moeten verder een president aanwijzen voor een ambtsperiode van vijf jaar. Het ligt voor de hand hoe die president gaat heten: Gorbatsjov.

 Partijleden '

 In totaal mogen de kiezers zoncfag 1500 afgevaardigden aanwijzen. Éen derde van de 2250 zetels in het parlement is al verdeeld. Die 750 fjlaatsen zijn gereserveerd voor vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties zoals de partij (100 vaste zetels), de communistisbhe jeugdbond Komsomol en de vakbonden. Maar er vallen ook organisaties onder als de Vereniging van Filatelisten en de Bond van Uitvinders, die ieder vijf afgevaardigden mogen aanwijzen. Of het nu onwennigheid is of onwil van de machthebbers, vast staat dat de voorrondes minder democratisch verlopen zijn dan de partij beloofd ha'd. Maar liefst 80 procent van de kandidaten is lid van de partij en dat is nog meer dan in het huidige parlement dat nog uit het tijdperk van vóór de perestrojka stamt. Verder gaat het in een kwart van de kiesdistricten nog net zo als vroeger en blijft de keuze beperkt tot één kandidaat.

Vooral op het platteland, waar de glasnost en de perestrojka nog maar net beginnen door te sijpelen, blijken de lokale partijbazen de touwtjes nog stevig in handen te hebben.

 Niet fijnzinnig

Dat geldt ook voor de Oekraïne, waar de kandidatenlijsten uitpuilen van de aanhangers van de bejaarde Oekraïense partijleider Wladimir Sjtsjerbitski. In Moldavië zorgde de partij ervoor dat de aanhangers van onafhankelijke nationalistische groeperingen buiten de deur gehouden werden bij het vaststellen van de definitieve kandidatenlijst. „Een parodie op de democratie", klaagde de nationalistische .Democratische Beweging. Maar volgens de autoriteiten was er niets aan de hand. De voorverkiezingen waren democratisch verlopen: zo waren er verscheidene tegenkandidaten voor partijleider Semjon Grossoe. Alleen hadden zij zich allemaal teruggetrokken.

In andere districten ging het er minder fijnzinnig aan toe. Zo werd een voormalige dissident die zich in de stad Serpoechov kandidaat wilde stellen, zwart gemaakt door de partijorganisatie van het bedrijf waar hij werkte. In een brief aan de kiescommissie wees de partij erop dat hij anderhalf jaar gevangen had gezeten wegens het „belasteren" van de Sowjet-Unie.

„Hij toont weinig initiatief op zijn werk, doet nooit mee aan "soebbotniki" (dagen waarop vrijwillig overgewerkt wordt, red.) en komt nooit helpen op de collectieve boerderij van het bedrijf. Ook treedt hij nauwelijks op tegen mensen die op hun werk drinken", aldus de brief van de partijorganisatie, die er verder op wees dat de man „gescheiden en vader van drie kinderen" is. De campagne slaagde en de man kwam niet op de kandidatenlijst terecht.

Sacharov

De vaak ondoorgrondelijke selectieprocedure kostte een hele reeks vooraanstaande hervormingsgezinden hun plaats op de kandidatenlijst: mensen als de liberale econoom Abel Aganbegjan, de ruimtevaartexpert Roald Zagdejev en Vitali Korotitsj, de hoofdredacteur van het „oneerbiedige" blad Ogonjok. Het bekendste slachtoffer was Andrej Sacharov die door het bestuur van de Academie van Wetenschappen van de lijst werd geschrapt.

Kennelijk geschrokken van de felle protesten die het afwijzen van Sacharov uitlokte, heeft de Academie nu nieuwe verkiezingen beloofd voor de zetels die zij in het parlement heeft. Het staat vrijwel vast dat Sacharov dan alsnog zijn intrede in het Congres van Volksafgevaardigden zal doen.

Collaborateurs "

Doordat de meeste kandidaten door de partij naar voren zijn geschoven, valt er soms nauwelijks onderscheid tussen hen te maken. De Komsomolskaja Prawda noemde het „vrijwel compleet ontbreken van eigen opvattingen een van de opvallendste kenmerken" van de verkiezingscampagne. Wie is er niet voor economische ontwikkeling, hulp aan de minder bedeelden en milieubescherming, zo vraagt de krant zich af.

Maar het is niet overal lood om oud ijzer. Vooral in de Baltische republieken is er sprake van een echte krachtmeting tussen de partij en onafhankelijke kandidaten. In Letland krijgt partijleider Jan Vargis concurrentie van een radicale nationalistische kandidaat, Einars Repsje, die voor volledige onafhankelijkheid pleit. De 27-jarige Repsje wil dat de Russische „bezettingstroépen" uit zijn land vertrekken en noemt de communistische partij onomwonden een partij van „collaborateurs".

Niet aan het partijhandje

Het drukst is het in het Gagarindistrict in Moskou. Daar strijden maar liefst twaalf kandidaten om een zetel, onder wie generaal Dmitri Wolkogonov, schrijver van een uiterst kritische biografie van Stalin, en officier van Justitie Telman Gdljan, die de schoonzoon van Brezjnev voor de rechter bracht. Ook de historicus Roj Medvedev, die als dissident jarenlang doodgezwegen werd maar nu weer 'mag' in progressieve partij kringen, staat in dit district kandidaat.

Medvedev heeft beloofd dat hij zijn zetel in het parlement zal gebruiken om allerlei documenten op te vragen en onderzoeken in te stellen naar zaken die de partij en regering liever verborgen houden. Verder vindt hij dat de parlementsleden niet aan het handje van de partij moeten lopen, maar zelf wetsvoorstellen moeten indienen.

Boris Jeltsin

Maar de meeste aandacht trekt de tweekamp in het Moskouse kiesdistrict no. 1 tussen de voormalige Moskouse partijchef Boris Jeltsin en de directeur van de Zil-autofabrieken, die de steun van de partij heeft.

Aanvankelijk deed ook het Politburolid Vitali Worotnikov in dit district mee, maar die week uit naar de slaperige provinciestad Woronezj waar hem geen tegenkandidaten wachtten. Veel aanzien levert een overwinning in Woronezj niet op, maar alsjeblieft geen nederlaag tegen Jeltsin, moet Worotnikov hebben gedacht.

Jeltsin, die eind 1987 werd afgezet als partijleider van Moskou en uit het Politburo werd gewipt, heeft de afgelopen weken een agressieve en luidruchtige campagne gevoerd in het Moskouse kiesdistrict. Overal waar hij sprak waren de zalen bomvol. Zelfs in het hol van de leeuw -de Zil-fabrieken waarover zijn tegenstander Jewgeni Brakov de scepter zwaait— werd hij enthousiast toegejuicht.

Met zijn aanvallen op het bevoorrechte partij-establishment —„de roebel van een portier moet evenveel waard zijn als de roebel van een partijleider"— heeft Jeltsin de reputatie van een soort Robin Hood van Moskou verworven. Ook zijn voorstellen voor flinke bezuinigingen op de defensie-uitgaven, parlementair toezicht op de partij en rechtstreekse presidentsverkiezingen, lijken goed te vallen bij de kiezers.

Fictieve kiezers

Het Kremlin heeft van alles geprobeerd om de opmars van Jeltsin te stuiten. In een televisiedebat met Brakov kreeg Jeltsin uiterst scherpe vragen voorgelegd van —naar later bleek— fictieve kiezers. Verder probeerden de autoriteiten hem in verlegenheid te brengen door de publikatie van het stenogram van de partijbijeenkomst die tot zijn val leidde en waarop Gorbatsjov de onstuimige partijleider duchtig de mantel uitveegde. Maar al die aanvallen hebben zijn populariteit alleen nog maar verhoogd en de kans vergroot dat Jeltsin de officiële kandidaat zondag verslaat.

Een overwinning van Jeltsin zou uiterst pijnlijk zijn voor het Kremlin, temeer daar de partij vorige week besloot een officieel onderzoek in te stellen naar de vraag of Jeltsin niet al te ver afwijkt van de partijlijn. Daarmee wordt vooral gedoeld op zijn pleidooi voor een publieke discussie over de voors en tegens van de invoering van een meerpartijenstelsel. Voor de partij is dat nog steeds onverteerbaar.

Gorbatsjovs bedoeling

Kremlin-woordvoerder Gennadi Gerasimov erkende gisteren dat Jeltsin is uitgegroeid tot „het symbool van de oppositie", maar zei dat dat voornamelijk het werk is van de westerse pers.

Het vooruitzicht dat Jeltsin een plaats in het parlement krijgt, zal Gorbatsjov waarschijnlijk niet vrolijk stemmen. Maar voor hem beginnen de verkiezingen pas goed na 26 maart, wanneer de afgevaardigden de Opperste Sowjet kiezen. Zoals gezegd kan Gorbatsjov er nu al zeker van zijn dat hij de post van president met uitgebreide bevoegdheden krijgt. Daarmee krijgt hij meer macht in handen dan zijn voorgangers ooit hadden.

Maar waar het Gorbatsjov vooral om gaat is hoeveel van zijn aanhangers in het 'professionele' parlement gekozen worden. De nieuwe Opperste Sowjet is in zijn plannen immers bedoeld om de voortzetting van de perestrojka te garanderen en als verzekeringspolis tegen een conservatieve machtsgreep in de partij.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 24 maart 1989

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Partij heeft niets te duchten van parlements verkiezingen

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 24 maart 1989

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken