Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

"Radicalenvangers ": veelbelovende nieuwe wapens tegen tal van ziekten

Oxidanten spelen sleutelrol bij ontstaan reuma, staar en ziekte van Parkinson

6 minuten leestijd

Vrije radicalen fungeren in ons lichaam als een tweesnijdend zwaard. Het zijn zeer reactieve atomen of onderdelen van atomen. Enerzijds dienen ze om het lichaam te verdedigen tegen vreemde "indringers", bij voorbeeld bij een infectie. Anderzijds zal een overmaat aan radicalen juist de weefsels beschadigen. In een gezond lichaam houden radicalen en "radicalenvangers" elkaar in evenwicht. Door hun uiterst korte levensduur kun je ze in het lichaam moeilijk kwantificeren. Vrije radicalen spelen een sleutelrol bij het ontstaan van reuma, staar, de ziekte van Parkinson. .

Afgelopen dinsdag organiseerde de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie samen met de Nederlandse Vereniging voor Farmaceutische Wetenschappen in de Jaarbeurs in Utrecht het symposium "Radicalen, een nieuw aspect in de geneesmiddelenvernieuwing".
   Het woord "radicalen" had voorheen slechts aantrekkingskracht op politici en actievoerders. In Nederland werd zelfs de Politieke Partij Radicalen (PPR) opgericht. Momenteel houden vrije "radicalen" (ook wel oxidanten genoemd) verschillende takken van wetenschap bezig, waaronder chemie, biochemie, biologie, farmacologie en medicijnen. Het "radicalen"-verhaal begint eigenlijk met zuurstof.

 Boosdoeners

Blootstelling aan zuurstof is de oorzaak voor het vergaan van rubber, plastics, voor het bederven van levensmiddelen en voor het ranzig «worden van oliën en vetten. De boosdoeners zijn vrije zuurstofradicalen, agressieve zuurstofverbindingen die met alles reageren wat ze te pakken kunnen krijgen in hun naaste omgeving. Ze hebben hun agressiviteit te danken aan het feit dat het onvolledige zuurstofatomen of zuurstofverbindingen zijn die uit alle macht proberen om hun ontbrekende onderdeeltje, een elektron, uit een andere stof los te wrikken. Door het afstaan van een elektron ontstaat er een kettingreactie, die weer andere vrije radicalen genereert waar geen zuurstof meer aan te pas komt. De achtergebleven stof roest als het ware ("oxideert").
   Het meest bekende voorbeeld van een vrije radicaal is het waterstofperoxide (veel vrouwen gebruiken het om hun haar mee te blonderen), dat onder invloed van sporen ijzer- en koperionen ZATERDAG 15 APRIL 1989 kan worden omgezet in het zeer schadelijke hydroxyradicaal. Wanneer het licjiaam over een onvoldoende batterij "radicalenvangers" beschikt, zal het hydroxyradicaal de kans krijgen om te reageren met complexe eiwitten van de celwand en genetisch materiaal in de celkern (DNA-moleculen), hetgeen kan leiden tot onherstelbare beschadiging van lichaamscellen. Functieverlies van cellen, weefsels en organen, degeneratie en veroudering zijn dan ook geliefde onderwerpen van menig radicalen-onderzoeker.

Anti-oxidant

Een gezond lichaam beschikt over een heel arsenaal van natuurlijke verdedigingsmechanismen, beschermstoffen, in vakjargon ook wel "anti-oxidanten" geheten, om de vrije radicalen in toom te houden. Zo zijn bepaalde enzymen, zoals het superoxide dismutase, katalase en glutathionperoxidase (bevat het spoorelement selenium), in staat vrije radicalen om te zetten in onschadelijke verbindingen. Andere natuurlijke "radicalenvangers" zijn de vitamines E en C, beta-caroteen (dat ook in wortels zit), het spoorelement selenium, glucose en sommige plasma-eiwitten (albumine).
   Een heel belangrijk anti-oxidant in het menselijk lichaam is het urinezuur. In het Zutphense bevolkingsonderzoek onder mannen, dat al zo'n 25 jaar aan de gang is, toonde de Leidse epidemioloog prof. dr. ir. Kromhout aan dat een hoog urinezuurgehalte in het bloed enige bescherming geeft tegen het ontstaan van longkanker.

Vitamine E

Om het moeilijk te maken: ons lichaam wordt niet alleen van binnenuit maar ook van buitenaf bestookt door vrije radicalen. Zo kunnen milieustressoren als smog- en ozonvorming, zware metalen (onder anderen lood, cadmium), straling en sigaretterook het lichaam extra belasten met grote hoeveelheden vrije radicalen. Rokers staan, voortdurend bloot aan miljarden vrije radicalen. Vandaar hun verhoogde kans op aandoeningen als hart- en vaatziekten en kanker.
   De Schotse onderzoeker dr. G. Duthie heeft gevonden, zo vertelde hij vorig jaar november op het door de Newyorkse Academie van Wetenschappen georganiseerde vitamine E-congres, dat zware rokers zich gedeeltelijk kunnen wapenen tegen aanvallen van vrije radicalen met extra vitamine E.

Duthie's onderzoek wees uit dat rokers die dagelijks een gram vitamine E slikten, minder beschadigde rode bloedlichaampjes hadden dan rokers die een schijnmiddel kregen toegediend. Buitendien hadden de onbehandelde rokers veel meer bijprodukten van vrije radicalen in hun bloed dan niet-rokers en vitamine E slikkende rokers.

Hartinfarct

Steeds meer wetenschappers zijn ervan overtuigd dat vrije radicalen ook een sleutelrol spelen bij allerlei ontstekingsprocessen, schade aan lever en nieren door bepaalde geneesmiddelen (zoals paracetamol) en ziekteprocessen als astma, reuma, staar, netvliesschade door kunstmatige beademing bij vroeg

Fotobijschrift:Rokers staan voortdurend bloot aan miljarden vrije radicalen. Onderzoek wees uit dat zij zich daar gedeeltelijk tegen kunnen wapenen door extra vitamine E.

 geborenen, atheriosclerose (aderverkalking), dementie en de ziekte van Parkinson. Ontwikkeling van medicijnen die in staat zijn vrije radicalen te neutraliseren lijkt een nieuw aanknopingspunt te worden om eerdergenoemde ziekteprocessen te vertragen of te stabiliseren.

Een weinig bekend voorbeeld van een medicament dat naast zijn bloeddrukverlagende werking tevens eigenschappen bezit van een radicalenvanger is "captopril". Dit laatste komt door de zwavelwaterstofgroep in zijn chemische structuur. De huisarts of specialist schrijft het dagelijks voor tegen hoge bloeddruk. Nu is hoge bloeddruk weliswaar geen ziekte maar het vormt wel ' een risico voor het krijgen van een hartinfarct of hersenbloeding, waar ook vrije radicalen in groten getale toeslaan en ter plaatse onnodig schade berokkenen. Door het op tijd wegvangen van vrije radicalen is captopril in staat de infarctgrootte en schade aan hartweefsef te beperken wanneer iemand plotseling een hartinfarct krijgt. Ook bij andere gangbare medicijnen zijn de afgelopen jaren anti-radicaaleigenschappen gevonden.
   Prof. dr. A. Bast, hoogleraar moleculaire farmacologie van radicalen aan de Vrije Universiteit, op het Utrechtse symposium: „Sommige anti-reumamiddelen (piroxicam), beta-blokkers, calciumantagonisten, maagzuurremmers en middelen tegen hartritmestoornissen vertonen ook deze gelukkige bijkomstigheid.
   Aan de andere kant is extra radicaalvorming bij de bestrijding van een aantal slepende ziekten juist gewenst. Zo berust de werking van sommige antikanker- en anti-malariamiddelen op het genereren van vrije radicalen om respectievelijk de tumor of de parasiet te doden".

Toekomst

Een ander geneesmiddel dat in de jaren negentig de overmatige vrije radicaalvorming moet gaan beteugelen bij leverziekte en reuma is "epseleen" van de Duitse firma Nattermann. De chemische structuur van de stof is opgebouwd rond het eerdergenoemde spoorelement selenium. Selenium op zich is niet ongevaarlijk bij overdosering, en die is al snel bereikt. Bij 700 milligram treden haaruitval en afwijkingen aan de nagels op. In Nederland schatten voedingskundigen dat de dagelijkse seleniumopneming tussen de 0.05 en 0.07 milligram ligt. Epseleen daarentegen laat het selenium niet los in het lichaam en is daarom veilig. In 1991 moet het op de markt ' zijn, aldus farmacoloog dr. M. J. Parnham van de firma Nattermann.
    De Amerikaanse firma Upjohn pakt het ten slotte weer heel anders aan. Om de vorming van de beruchte hydroxyradicalen de kop in te druken, ontwikkelen zij specifieke "wegvangers" van ijzer(II)ionen en vrije radicalen. Zij lijken met hun research momenteel het verst te zijn. Met name ijzer(II)ionen zijn onontbeerlijk voor het genereren van de ongewenste hydroxyradicalen.

Deze "wegvangers" kunnen in de toekomst eventueel worden toegepast bij reuma, hersenbloedingen, hart- en vaatlijden, astma, transplantaties, kanker en de nog overblijvende ouderdomsziekten.

 Dr. L. Thörig is directeur van het Vitamine Informatiebureau.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 15 april 1989

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 15 april 1989

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken