Bekijk het origineel

Dan steekt de arts een vinger in de urine...

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Dan steekt de arts een vinger in de urine...

Mini-expositie in NINT-museum toont nieuwste ontwikkelingen op gebied van suikerziekte

6 minuten leestijd

Een spreekuur anno 1800. De man in de wachtkamer zit ruim in z'n vel. Hij kijkt vermoeid op als de dokter zijn naam afroept, krabt zich op de rug en verdvv'ijnt in het kille kamertje. Een geur van zoete appeltjes omringt hem. „Hier is m'n ochtendpias", prevelt hij, schor van dorst. Het kundig heerschap achter de tafel neemt de patiënt van top tot teen op. Dan steekt de arts een vinger in de urine en... proeft voorzichtig. „Zoete doorloop", constateert hij met gefronste wenkbrauwen. Tegenwoordig kan men "diabetus mellitus" eenvoudiger en hygiënischer op het spoor komen èn behandelen. Het Academisch Ziekenhuis in Groningen lijkt met het toepassen van nieuwe technieken zelfs hoopgevende successen te bereiken.

In Nederland leven zo'n 300.000 mensen die lijden aan diabetes mellitus, een ziekte die iedereen kan krijgen. "Suikerziekte" komt voor onder alle rassen, zowel bij mannen als vrouwen, ongeacht leeftijd. De kwaal op zich is niet erfelijk, de aanleg wel. Een diabetespatiënt kan volkomen gezonde kinderen krijgen. Omgekeerd kunnen gezonde ouders een kind met suikerziekte hebben.
    In het NINT-museum te Amsterdam is een kleine tentoonstelling te bezichtigen over de geschiedenis en de allernieuwste ontwikkelingen met betrekking tot deze kwaal. De mini-expositie, die georganiseerd wordt door Boehringer Mannheim en Hoechst Pharma, duurt tot 30 april.

Pen en pomp

Tegenwoordig kunnen diabetici (ook kinderen!) zich onder alle omstandigheden insuline toedienen met nauwkeurige en handzame apparaatjes, zoals de insulinepen en de insulinedoseerpomp. Beide hulpmiddelen zijn stukken patiëntvriendelijker en -veiliger dan injectiespuiten. Tot de jaren zeventig waren de naalden dik en de spuiten zwaar en onhandig. De insuline-eenheden waren slecht zichtbaar. Bovendien moest de diabeet de metalen injector na gebruik uitkoken en de glazen spuit bewaren in alcohol. De komst van de plastic wegwerpspuit moet een hele opluchting voor hem zijn geweest.
   De insulinepen maakt het toedienen van insuline eenvoudiger. Door een draaibeweging of een druk op de knop vloeit het hormoon in het lichaam. De insulinepomp maakte het mogelijk dat de insuline continu geïnjecteerd werd. Een slangetje met daaraan de naald loopt van een insuline-reservoir naar een onderhuidse injectieplaats. Het pompje kan onzichtbaar onder de kleding worden gedragen. Er zijn zelfs waterdichte exemplaren, waarmee men zonder al te veel problemen kan douchen (Hoechst Infusor).

Zelfcontrole

Bij een diabeet moeten de hoeveelheid voedsel en de dosis insuline zo goed mogelijk op elkaar worden afgestemd. Maar niet alleen voedsel, ook andere factoren, zoals lichaamsbeweging, emoties, ziekten enzovoorts, hebben invloed op de insulinebehoefte. Het is niet eenvoudig om 'vraag en aanbod' van het hormoon in evenwicht te houden. De enige oplossing is zo regelmatig mogelijk leven en het bloedglucosegehalte zelf controleren.
   In de loop der tijd werd een reeks methoden en attributen ontwikkeld om het bloedsuikergehalte van urine te bepalen. In de jaren vijftig kwamen enzymmatische teststrips op de markt, die glucose op een schone en rationele manier aantoonden.
Op den duur ontdekte men echter dat het beter is een bepaling direct in het bloed te doen. Een 'pijnloze' vingerprik zorgde voor de nodige druppels bloed. Ook op dat gebied stonden de ontwikkelingen niet stil. Bloedsuikermeters zijn steeds gemakkelijker te bedienen, geven sneller een uitslag en worden compacter. Studenten van de Technische Universiteit Eindhoven ontwikkelden zelfs een 'sprekende' bloedsuikermeter voor visueel gehandicapte diabeten.
    Wetenschappers zoeken echter al jaren naar een methode om het suikergehalte in bloed automatisch te bepalen. Het Academisch Ziekenhuis in Groningen kwam onlangs met een vinding in die richting: de glucose-sensor. Het apparaatje, dat werkt op basis van het enzym glucose oxydose, kan door middel van een onderhuids ingebrachte injectienaald precies de gebruikte zuurstof (en daarmee het glucosegehalte) bepalen. Misschien kan de sensor in combinatie met het insulinedoseerpompje niet goed functionerende gedeelten van de alvleesklier in de toekomst vervangen. Dit zal de leefomstandigheden van diabetespatiënten zeker ten goede komen.

Oorzaken

De oorzaken van diabetes zijn vaak onbekend. Er zijn evenwel invloeden van buitenaf die kunnen maken dat de ziekte zich openbaart. Een hogere leeftijd, een ongeluk of een ernstige ziekte, virusinfecties, een operatie, stress, maar ook sommige medicijnen (steroïden) kunnen ervoor zorgen dat diadiabetes aan het licht komt. Vooral bij ouderen bevordert een te groot gewicht het optreden van suikerziekte. Vermagering leidt in dat geval vaak al tot verbetering.
    Soms duurt het lang voordat een arts in de gaten heeft dat iemand suikerziekte heeft. Iemand die klaagt over moeheid, kan ook gewoon een griepje onder de leden hebben. Vroeger werd met het aantonen van glucose in urine de diagnose suikerziekte gesteld. Dat gebeurde simpel door het proeven van urine.

Fruitig luchtje

Wat ondervinden veel diabetespatiënten aan den lijve? Hun probleem is dat een deel van de alvleesklier, het orgaan dat in normale gevallen het hormoon insuline afscheidt, onvoldoende of zelfs in het geheel niet functioneert. Kleine gebiedjes in dit orgaan, de zogenaamde Eilandjes van Langerhans, scheiden in normale omstandigheden insuline af. Dit hormoon zorgt ervoor dat de glucose uit het bloed kan worden opgenomen door lichaamscellen en dat de aanwezige bloedsuiker goed wordt verdeeld.
   Bij diabetici is dit niet het geval. De glucose die in het bloed terechtkomt, wordt niet of nauwelijks opgenomen. De bloedsuikerspiegel wordt daardoor steeds hoger, terwijl de cellen nauwelijks of geen glucose krijgen. Als de spiegel boven de "nierdrempel" komt, dan wordt een deel van het teveel aan glucose via de nieren uitgescheiden.
    Daarbij worden grote hoeveelheden vocht meegenomen en het resultaat is "zoete doorloop" ofte wel diabetes mellitus. Als gevolg daarvan treedt dorst op.
    Doordat het lichaam ook de eigen vetreserves 'opeet', treedt vervolgens vermagering op. In dat geval kan het gebeuren dat iemand met diabetes een 'fruitig' luchtje met zich mee draagt. Bij het afbreken van vet worden zogenaamde ketonen gevormd. Aceton is een van die ketonen en dat geeft de geur van zoete appeltjes.
    Als medische hulp achterwege blijft, verliest men op den duur het gevoel in de voeten, de nieren gaan minder werken en de aderverkalking gaat sneller, men kan blind worden of zelfs 'voortijdig' overlijden.

Insuline

Het dieet neemt in de behandeling van suikerziekte een belangrijke plaats in. Een diabeet moet goed opletten hoeveel en wat hij eet. Hij kan beter zes keer daags een kleine maaltijd nuttigen dan drie keer een grote. Daarbij moet hij vooral oppassen met het eten van zoetigheid. Zo worden koolhydraten -de belangrijkste grondstof van glucose in het bloed— uit aardappelen, rijst, macaroni en brood minder snel in het bloed opgenomen dan koolhydraten in gebak, snoep, limonade en ijs.
    Voor veel diabeten is een voedselkuur alleen niet voldoende. Om een te hoog bloedsuikergehalte te voorkomen, moeten ze insuline spuiten. De Canadezen Frederick Grant Banting en Charles Herbert Best slaagden er in 1921 in het (proef)hondje Marjorie met "isletin" in leven te houden. Het hormoon werd niet lang daarna aan mensen toegediend. Aanvankelijk gebruikte men schape-insuline. Later ging men over op insuline van runderen.
Het NINT-museum, Tolstraat 129, is geopend van maandag tot en met vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur en op zaterdag van 12.00 tot 17.00 uur.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 19 april 1989

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Dan steekt de arts een vinger in de urine...

Bekijk de hele uitgave van woensdag 19 april 1989

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken