Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Niet het ganse volk wenste in 1792 het hoofd van Lodewijk onder de valbijl

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Niet het ganse volk wenste in 1792 het hoofd van Lodewijk onder de valbijl

Huis Bourbon zat in 1789 precies twee eeuwen op de Franse troon

10 minuten leestijd

„Het oude koninklijke bewind van de Bourbons in Frankrijk was, met name sinds Lodewijk XIV, de Zonnekoning die zich als de staat beschouwde, door en door corrupt. Het lag voor de hand dat de Revolutie zou uitbreken. En met groot enthousiasme heeft 'men' massaal in 1789 de monarchie aan een eind geholpen. Het 'Ancien Régime' had zichzelf overleefd". Dat is wel een min of meer algemene opvatting, gevoed door allerlei schoolboekjes, over de neergang van de Lodewijken en de opkomst van de volksdictatuur die zou uitlopen op de absolute macht van keizer Napoleon. Maar klopt deze beeldvorming allerwegen? Hoe zat het met het koningschap dat aan die bewuste "Veertiende Juli" voorafging?

Vooropgesteld: heel die periodisering van de geschiedenis is een constructie achteraf. Tijdgenoten hebben waarlijk op 14 juli 1789 bij de Bastille niet meteen de nieuwe tijd zien aanbreken. 'De' Franse Revolutie heeft in bepaalde zin zelfs nooit bestaan, als we mogen afgaan op Richard Cobb. Cobb (1917) was hoogleraar moderne geschiedenis te Oxford en is gespecialiseerd in die Franse omwenteling, waaraan hij vele boeken en artikelen heeft gewijd, voor een flink deel gebaseerd op nauwkeurig archievenonderzoek.

Ook hongeroproer

Ook elders komt men met nieuwe opvattingen over achtergronden en oorzaken van de gebeurtenissen in 1789. Niet alle schuld wordt aan corrupte koningen en regeringen gegeven. Er is onlangs betoogd dat het ook een hongeroproer was, na de strenge winter van 1788-'89 en een lage graanoogst. Ook een ander facet van de bestorming van de gehate Bastille krijgt aandacht. In die gevangenis zaten toen niet honderden politieke tegenstanders van het oude bewind, maar slechts enkele 'gewone' misdadigers, die men heeft bevrijd, maar die niet konden gelden als bewijzen van de schandelijke dictatuur van de Bourbonse koningen.

Wij willen ons echter hier niet vermoeien met alle vragen over het hóe en waarom van '1789'. Wij kijken slechts in vogelvlucht neer op de vorsten, jaren en eeuwen die aan de "Quatorze Juillet" voorafgingen. Te beginnen in een andere Lodewijk XIV, de Zonnekoning, op een staatsieportret van Hyacinthe Rigaud. tijd van bloedige omwenteling, de 16e eeuw met zijn hevige godsdienstoorlogen, met zijn Parijse Bloedbruiloft en Bartholomeüsnacht van augustus 1572, met de moord op hugenotenleider Gaspard de Coligny en het woeden van de De Gui

Hendrik van Navarre

Precies twee eeuwen vóór de Bastille kwam in Parijs het koningshuis Bourbon op de troon. De eerste vorst hieruit was de berucht geworden Hendrik IV, die Parijs wel een mis waard achtte en daarom zijn hugenootse calvinisme afzwoer. Als koning van Navarre vocht hij nog aan de zijde van De Coligny. Hij huwde met Margaretha van Valois, was door zijn afstamming-van Lodewijk IX wettig, maar aangevochten Frans troonopvolger en werd in 1589 min of meer onvoorzien koning, na het uitsterven van het Huis Valois met Hendrik III en nadat hij (in 1593) het calvinisme vaarwel had gezegd.

Wèl bedong hij voor de protestanten godsdienstvrijheid. In 1598 vaardigde hij daartoe het Edict van Nantes uit. Hoewel rooms, scheidde hij van Margaretha om te trouwen met Maria de Médicis, moeder van de latere koning Lodewijk XIII. Daarnaast had hij een groot aantal verhoudingen, maar dié waren niet de oorzaak van zijn vermoording in 1610. Het Huis Bourbon zou nog tot 1792 officieel aan de macht blijven. In dat laatste jaar pas werd het door de Nationale Conventie van de troon vervallen verklaard. Overigens, na Napoleon leverde déze tak van de Bourbons nog weer koningen aan Frankrijk: Lodewijk XVIII en K'arel X, van 1814 tot de Julirevolutievan 1830.

Na Hendriks dood in 1610 werd zijn weduwe Maria regentes over de in 1601 geboren Lodewijk. Daarna liet zij de regering over aan de eerste ministers, onder wie de kardinalen Richelieu en Mazarin. Lodewijk stief al in 1643, zonder zelf politiek bar veel te hebben betekend.

Wel was hij het die in 1614-'15 —voor de laatste maal tot de Revolutie van 1789!- de Staten Generaal bijeen liet komen. Hij weigerde de macht van deze staten door zijn moeder en haar adviseurs te laten afbreken.

Zijn zoon Lodewijk XIV, wel de bekendste van alle Franse Lodewijken, was in 1638 geboren, werd onder Mazarin als dertienjarige in 1651 meerderjarig verklaard, maar de kardinaal bleef min of meer alleenheerser.

Toen die stierf, in 1661, nam de jonge Louis zelf het roer in handen en hij was het die heel het land in dienst stelde van een nieuwe 'religie': de dienst aan de autoritaire koning, die de Zonnekoning (eigenlijk: de Zonnegod) wilde zijn en die iich in Parijs en vooral Versailles een volstrekt eigen hofstijl schiep, die model stond voor veel vorstenhoven in Europa.

Vervolgde Hugenoten

In kerkelijk opzicht werd hij het meest berucht door in 1685 het Tolerantie- edict van Nantes van zijn grootvader op te heffen en de Hugenoten vogelvrij te verklaren. Voor hen brak de tijd van de "Desert" (de woestijn) aan. Zij vluchtten massaal het land uit, onder meer naar ons land en vandaar naar Zuid- Afrika. (Franschhoek, in de Kaapprovincie bij Paarl, is daar nog één van hun oude centra). Ook anderszins kregen 'wij' met Louis Quatorze té maken: zijn oorlogen tegen onze Republiek en de Vrede van Nijmegen. Maar ook de jansenisten moesten op vervolging door de koning en zijn sterk onafhankelijk van Rome opererende kerkleiding rekenen.

Toen Lodewijk de Zonnekoning in 1715 stierf, was zijn zoon, kroonprins Lodewijk, de 'grand dauphin', al overleden. Ook diens zoon en opvolger stierf al jong, zodat pas zijn zoon, geboren in 1710, als Lodewijk XV de troon van zijn overgrootvader beklom.

Hij liet anderen voor zich regeren, onder wie diverse maitresses zoals de markiezin Madame de Pompadour en haar gunsteling Choiseul- Amboise, en de koning hield er zijn eigen diplomatie (het geheim des konings) en politieke spelletjes op na.

FOTOBIJSCHRIFT: Gravure van P. G. Berthault met de onthoofding van koning Lodewijk XVI op het Plein van de Revolutie in Parijs op 21 januari 1793. Zijn vonnis werd bepaald niet unaniem aanvaard.

Geen kwaaie koning...

Aanvankelijk geliefd gooide hij zijn naam te grabbel door zijn levenswijze. Hij stierf op 10 mei 1774 aan de kinderpokken. Het volk was hem en zijn ministers,inet hun nieuwe zware belastingen en het opheffen van de parlementen, meer dan beu. Hij deed veel kwaad, hoewel minder dan zijn voorvader de Veertiende vóór hem bedreven had. Zijn kleinzoon Lodewijk-Augustus werd als Louis XVI koning in zijn plaats. Hij regeerde van 1774 tot 1792 en op 21 januari 1793 werd door de guillotine zijn hoofd van zijn romp gescheiden.

Dat was vreemder dan het lijkt, want déze Lodewijk deed juist relatief gezien meer goed dan zijn recente voorgangers. Zo roeide hij de maitressen-heerschappij aan het hof uit. Hij huwde met Marie Antoinette van Oostenrijk op wiens 'bevel' hij echter de bekwame minister van financiën Turgot ontsloeg. Diens opvolgers zagen geen kans de staatskas te saneren. Ten einde raad riep hij op 5 mei 1789 de Staten-Generaal weer bijeen, maar nam toen geen besluit over de stemmingen in die staten, per hoofd of per stand. Zo vond de Derde Stand zich te kort gedaan. Die riep zich toen uit tot Nationale Vergadering

Ter dood veroordeeld

Lodewijk weigerde, ook na de 14e juli, te vluchten. Hij werd naar Parijs overgebracht, steunde Mirabeau onvoldoende —wat de Revolutie mogelijk nog had gematigd— maar aanvaardde in 1791 alsnog de Constitutie. Na de bestorming van de Tuilerieën in augustus 1792 volgde zijn afzetting en doodvonnis, maar bepaald niet unaniem: 387 vóór, 334 tegen zijn executie. Ruim twintig jaar later zou zijn broer Lodewijk-Stanislaus als Louis XVIII weer tien jaren,het Bourbonse koningschap in Frankrijk voortzetten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 5 mei 1989

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Niet het ganse volk wenste in 1792 het hoofd van Lodewijk onder de valbijl

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 5 mei 1989

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken