Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Thatcher speelt hoofdrol op komende Europese top

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Thatcher speelt hoofdrol op komende Europese top

Bijeenkomst zal naar verwachting uitdrukking geven aan weg der geleidelijkheid

10 minuten leestijd

Madrid maakt zich op voor de Europese top. Voor het eerst sinds de aansluiting bij de EG mag Spanje als gastland optreden van het gezelschap van regeringsleiders. Maandag en dinsdag zitten zij, onder leiding van premier Felipe Gonzalez, met elkaar rond de tafel. Het menu vermeldt als hoofdgerecht een discussie over het rapport-Delors. In dat document worden de lijnen uitgezet voor de vorming van een economische en monetaire unie. Omzichtig manoeuvreren is geboden. Wie op dit punt een doorbraak wil forceren, riskeert een harde botsing met mevrouw Thatcher. Daarom zal deze top naar verwachting uitdrukking geven aan de weg der geleidelijkheid.

De toetreding tot de Gemeenschap, per 1 januari 1986, heeft voor Spanje inmiddels vruchten afgeworpen. In geen van de overige lidstaten lag de economische groei in de afgelopen jaren op een zo hoog niveau als in dit deel van het Iberisch schiereiland. Regering en bevolking dragen Europa een warm hart toe. Zij achten de samenwerking en het proces van samensmelting een springplank naar meer welvaart en willen graag het nieuwe, Europese gezicht van hun land tonen. Het onverwachte besluit van vorige week om nu al de peseta onder te brengen in het Europese Monetaire Stelsel (EMS) werd waarschijnlijk ingegeven door die overweging. Wellicht was het een poging om, met de topconferentie op eigen bodem in het vooruitzicht, het prestige nog wat op te vijzelen.

In de bijna verstreken eerste helft van 1989, bekleedde Spanje voor de eerste maal het voorzitterschap van de EG. Die hoofdrol heeft de nationale trots gestreeld. Aan het einde van de rit wacht de Europese Raad, de halfjaarlijkse bijeenkomst van de twaalf minister-presidenten en het Franse staatshoofd Mitterrand. De autoriteiten in Madrid streven ernaar om ook in bestuurlijk opzicht als volwassen lid van de Gemeenschap mee te draaien. Zij zullen er dan ook alles aan doen om hun inspanningen daartoe van de voorbije maanden maandag en dinsdag te verzilveren. Mede aan de hand van de resultaten van de top zal immers een oordeel worden gevormd over het Spaanse leiderschap. De organisatie dient dus vlekkeloos te verlopen en de besprekingen moeten succesvol en zonder onderling geruzie eindigen.

Zware agenda

Dat is geen eenvoudige taak. De regeringsleiders krijgen namelijk, als tijdnood tenminste niet dwingt om bepaalde punten achterwege te laten, een zware agenda af te werken, met enkele gevoelige onderwerpen. De vorige topontmoeting, jongstleden december op het Griekse eiland Rhodos, omvatte niet veel meer dan een vrijblijvende gedachtenwisseling, waarbij men de hete hangijzers liet rusten. Dat was, zoals een woordvoerder het uitdrukt, alleen een „sfeertop". Ditmaal belooft het er pittiger toe te gaan. De sociale aspecten van de Europese markt, de harmonisatie van de btw, de opheffing van de personencontroles aan de binnengrenzen en, eigenlijk voorop, de weg naar een economische en monetaire unie zijn stuk voor stuk zaken die moeilijk liggen met name voor de Britten.

Sociale dimensie

 Toen de Spanjaarden het voorzitterschap overnamen van de Grieken, benadrukten zij dat de sociale dimensie van het toekomstig Europa, bovenaan stond ophun prioriteitenlijstje. Zij zullen over dit thema zeker een uitspraak willen opnemen in de slotverklaring van Madrid. In mei publiceerde de Europese Commissie een voorontwerp voor een Sociaal Handvest. Dat bevat een tiental grondrechten, waaronder recht op werk, medezeggenschap, sociale bescherming, een behoorlijke beloning en een beroepsopleiding.
Het handvest zou een vervolg nioeten krijgen in een actieplan, een soort witboek voor de sociale component van '1992'. Groot-Brittannië voelt echter niets voor een nieuwe reeks van bureaucratische regels.
Londen heeft deregulering hoog in het vaandel staan en wenst geen vergaande inmenging van de EG in de verhoudingen tussen werkgevers en werknemers. De harmonisatie van de btw vormt al lange tijd een ernstig knelpunt. Onlangs lanceerde de Europese Commissie nieuwe voorstellen. Die geven de Britten ruimte om het nultarief op bepaalde produkten te handhaven.
Voorts is het oorspronkelijke plan ten aanzien van het hoge tarief, dat voorschreef om ergens te gaan zitten tussen 14 en 20 procent, gewijzigd. De Commissie mikt nu op alleen een minimum dat de lidstaten verplicht zijn in acht te nemen, van 15 of 16 procent. Gehoopt wordt dat de regeringsleiders aan de hand van dit voorstel de impasse weten te doorbreken en de basis leggen voor een compromis.
Een volgende heikele kwestie betreft het opheffen van de personencontroles aan de binnengrenzen. De Britten dringen juist aan op handhaving daarvan, als instrument in de strijd tegen de criminaliteit, het terrorisme, de drugshandel en meer van dat soort strafbare praktijken. Andere regeringen verlangen alleen een nauwere samenwerking tussen de politie en de Justitie uit de diverse EG-landen. Voorts komt het asiel- en visumbeleid bij dit dossier aan de orde.

Rapport-Delors

De tot nu toe aangestipte agendapunten hebben betrekking op '1992'. In Madrid wordt echter ook een discussie gewijd aan de vraag hoe het na dat jaar verder moet met het Europese eenwordingsproces. Dat gebeurt aan de hand van het rapport van hel comité-Delors, dat handelt over de vorming van een economische en monetaire unie (EMU). Daarbij botsen twee principieel verschillende visies op de toekomst van Europa. Aan de ene kant het Verenigd Koninkrijk. Thatcher wil enkel allerlei barrières verwijderen om een eenheidsmarkt voor het bedrijfsleven tot stand te brengen. Meer niet. Ook Denemarken wijst een verdere integratie, met verlies van een stuk soevereiniteit, trouwens af.
Als het aan de overige tien ligt, is 1992 eenworechter beslist geen eindstation. Zij vinden de geleidelijke ontwikkeling in de richting van een unie een logisch vervolg op een vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal en zijn bereid -althans dat belijden zij met de mond- op belangrijke terreinen hun nationale bevoegdheden over te dragen aan Brussel. Nederland behoort tot de uitgesproken voorstanders van een EMU. Een jaar geleden, tijdens de top in Hannover, kwam de EMU voor de eerste keer ter sprake. Principebesluiten bleken onhaalbaar door de starre houding van Thatcher. Een vluchtweg werd gevonden door een comité van deskundigen te laten onderzoeken hoe een eventuele EMU gestalte kan krijgen. In april was het rapport gereed. Het voorziet in een marsroute met een drietal fasen. In de eerste wordt de economische en monetaire samenwerking versterkt. Vervolgens komt de oprichting van een Europese centrale bank in beeld en in het eindstadium dragen de overheden een deel van hun beleidsruimte op economisch, financieel en monetair gebied over en maken de nationale munten plaats voor de ecu. Uitvoering van fase twee en drie vereist wijziging van het EG-verdrag.

Crisis

Het document van het comité-Delors zou de komende tijd wel eens als splijtzwam kunnen functioneren binnen de EG.
Het heeft wellicht de kiem gelegd voor een nieuwe interne crisis. Ditmaal niet. zoals in het verleden, over geld, maar over de toekomstige structuur van de Gemeenschap. Voor sommigen is het alleen nog de vraag wanneer die crisis uitbreekt.
De standpunten over dit zo wezenlijke onderwerp lijken onverzoenbaar en moeten vroeg of laat tot een conflictsituatie leiden. De Franse minister van financiën, Bérégovoy, waarschuwde onlangs dat het uur van de waarheid nadert en commissaris Delors signaleerde recent in een toespraak dat de EG in een periode van "pre-crisis" verkeert.

Op de top van Madrid zal het moment van de confrontatie waarschijnlijk nog niet aanbreken. Waarnemers verwachten voor maandag en dinsdag alleen een, wat zij noemen, oriënterende discussie. De voorstanders van een verdere integratie zijn er namelijk niet bij gebaat om de zaak op de spits te drijven. Zij putten moed uit het feit dat Groot-Brittannië in ieder geval blijft meepraten over het rapport-Delors en niet op voorhand een veto uitspreekt. Er is hun veel aan gelegen de Britten binnenboord te houden en daarom heeft het geen zin om te trachten vooruitgang in het besluitvormingsproces te forceren.

Zij wijzen erop dat Thatcher in eerste aanleg ook niets voelde voor de Europese Akte, maar er zich destijds toch verrassend snel bij aansloot. En wie weet, stemt de recente verkiezingsnederlaag de premier wel tot nadenken. De terugval duidt er toch op dat in eigen land de steun voor haar koele houding jegens Europa taant. „Persoonlijk ben ik ervan overtuigd dat het Verenigd Koninkrijk uiteindelijk meedoet", zo zei EG-commissaris Andriessen enkele weken geleden in een interview. Tegelijk sluit hij echter, evenals bij voorbeeld minister Ruding, niet uit dat de weg naar verdragswijziging en verdere eenwording uiteindelijk wordt afgelegd met z'n tienen of elven, dus zonder de Britten en wellicht de Denen. Dan krijgen we het Europa van de twee snelheden.

Geleidelijkheid

Het rapport-Delors bevat slechts één streefdatum. De eerste fase zou op 1 juli 1990 moeten aanvangen, tegelijk met de liberalisatie van het kapitaalverkeer. Daar zullen de Britten weinig moeite mee hebben. Die aanloop houdt immers niet meer in dan een versteviging van de samenwerking. Londen geeft dan nog niets uit handen. Misschien zetten de regeringsleiders in Madrid dus eensgezind het licht op groen voor de eerste fase. Maar Thatcher zal daarbij beklemtonen dat niet automatisch doorgewerkt mag worden aan volgende stadia. Voorts zou men de ministers van financiën, de presidenten van de centrale banken en de Europese Commissie kunnen opdragen het komende halfjaar te studeren op de verdere uitwerking. Het volgende kritieke moment breekt dan aan in december, als Mitterrand aan de beurt is om gastheer te zijn van de Europese Raad.

De komende top levert als resultaat in ieder geval niet op de handtekening van de regeringsleiders onder het rapportDelors. De voorzitter van de Europese Commissie zou graag zien, dat de lidstaten zich eerst vastleggen op en zich politiek binden aan de vorming van een emu en pas daarna gaan onderhandelen over de nadere concretisering van het beoogde doel. Die wens valt evenwel niet te realiseren. De stellingname van Thatcher dwingt om de weg van de geleidelijkheid te bewandelen. Daarbij zal het. zo constateert een woordvoerder, mogelijk uitdraaien op een woordenspel, met uiteindelijk hele vage uitspraken, met formuleringen waaraan niemand zich kan stoten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 juni 1989

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Thatcher speelt hoofdrol op komende Europese top

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 24 juni 1989

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken