Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Vertrek demissionair bewindsman uniek

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Vertrek demissionair bewindsman uniek

4 minuten leestijd

DEN HAAG - Met zijn voortijdig vertrek sclireef staatssecretaris Evenhuis van Economische Zaken gisteren parlementaire geschiedenis. Hij is namelijk de eerste demissionaire bewindsman in de geschiedenis die tot aftreden werd gedwongen. Dat is sinds 1848, het Jaar waarin de ministeriële verantwoordelijkheid in de Nederlandse Grondwet werd vastgelegd, niet eerder gebeurd.

Het unieke van het aftreden van staatssecretaris Evenhuis is gelegen in het feit dat hij tot zijn vertrek is gedwongen op een tijdstip waarop reeds vaststond dat hij binnen afzienbare tijd sowieso zou opstappen. De staatssecretaris is namelijk, net als al zijn collega's, sinds de val van het kabinet op 2 mei jongstleden, demissionair. Toen boden alle ministers en staatssecretarissen reeds hun ontslag aan bij de Koningin. Feitelijk functioneerde Evenhuis dan ook alleen nog maar om de lopende en de noodzakelijke zaken af te handelen, dus niet meer als een volwaardig bewindsman.

Dat valt duidelijk af te lezen uit wat het Kabinet der Koningin begin mei, na de val van het kabinet, meedeelde. Nadat premier Lubbers op Huis ten Bosch het ontslag van zijn kabinet had aangeboden, kreeg hij van koningin Beatrix te horen dat zij de ontslagaanvrage „in beraad" wilde houden. Die situatie van „beraad" blijft bestaan totdat er een nieuw kabinet aantreedt. Tot die tijd blijven de ministers en staatssecretarissen op verzoek van de Koningin op hun post om zoals dat heet „al datgene te blijven verrichten wat zij in het belang van het Koninkrijk noodzakelijk achten". Dat is de gebruikelijke formulie die in dit soort situaties wordt gehanteerd.

Staatsrecht

Vanuit staatsrechtelijk oogpunt zou je dus kunnen zeggen dat staatssecretaris Evenhuis nu in de positie is komen te verkeren dat hij zelfs niet eens meer datgene mag verrichten „wat hij in het belang van het Koninkrijk noodzakelijk acht". Het laatste restje macht dat hij nog had is hem ontnomen.

Over de positie van een demissionair kabinet zijn de staatsrechtelijke handboeken tamelijk zwijgzaam. Over het wegzenden van een demissionair minister of staatssecretaris wordt helemaal niets vermeld. Het heeft zich in de praktijk ook nog nooit voorgedaan.

Er zijn staatsrechtgeleerden die zich desalniettemin over dit punt wèl hebben uitgelaten. Met name moet genoemd worden prof. mr. L. Prakke, die in 1975 voor de Vereniging voor de vergelijkende studie van het recht van België en Nederland een preadvies publiceerde over de positie van een demissionair kabinet. Zij zijn het er over eens dat de Kamer een demissionair bewindsman naar huis kan sturen. Sterker nog, ze gaan ervan uit dat de Kamer zelfs een demissionair kabinet naar huis kan sturen.

Bijzondere reUatie

Het bijzondere van de relatie tussen de Kamer en een demissionair kabinet (of demissionair bewindsman) is dat de normale wapens in het steekspel tussen regering en parlement niet echt goed in stelling kunnen worden gebracht. Het belangrijkste drukmiddel dat gebruikt kan worden om de machtsbalans tussen kabinet en Kamer in evenwicht te kunnen houden (van de kant van de Kamer uit bezien het heenzenden van de minister, of, bekeken vanuit de gezichtshoek van het kabinet, het dreigen met een crisis) heeft haar scherpte grotendeels verloren. Want van ministers die reeds te kennen hebben gegeven op korte termijn hun ambt te zullen neerleggen valt niet te verwachten dat ze erg onder de indruk zullen komen van een dreigement om hen een motie van wantrouwen aan de broek te doen. Omgekeerd zal de Kamer, als ze anders wil dan een minister, niet echt bang worden van een minister die met z'n portefeuille gaat staan zwaaien.

Maar toch, en dat is de les die uit het voorval Evenhuis kan worden getrokken (trouwens ook uit wat minster Braks deze week overkwam in verband met de vermeende fraude met EG-boter), geldt dat het politiek gezien zeker effect heeft als een demissionair bewindsman onder vuur komt te liggen. Al mag er dan staatsrechtelijk minder aan de hand zijn dan wanneer Kamer en kabinet in de normale verhouding tot elkaar staan, politiek loopt de betrokken bewindsman een forse deuk op. En zoiets telt in de Nederlandse verhoudingen vaak meer dan wat uit de regels van het staatsrecht kan worden afgeleid.

Hoe verder?

Laatste vraag: Hoe nu verder? Normaal gesproken zou staatssecretaris Evenhuis hebben kunnen functioneren tot een datum na 6 september. Om meer precies te zijn: tot dat na de kabinetsformatie een nieuw kabinet zou zijn aangetreden. Maar dat gaat nu niet door.

Het restje macht dat Evenhuis nog bezat moet nu worden uitgeoefend door een ander. Dat kan een nieuweling zijn, maar het is ook mogelijk dat de 'baas' van staatssecretaris Evenhuis, minister De Korte van economische zaken, de taken van zijn onderminster overneemt. Die laatste oplossing ligt het meest voor de hand omdat de werkzaamheden van een demissonair bewinsman niet echt veel tijd en inspanning vragen, 't Moet dan ook makkelijk te doen zijn voor De Korte.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 30 juni 1989

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

Vertrek demissionair bewindsman uniek

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 30 juni 1989

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken