Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Koele elite knapt de gevaarlijkste klussen op

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Koele elite knapt de gevaarlijkste klussen op

Arrestatieteams maken zelden gebruik van wapens

12 minuten leestijd

De Nederlandse politie houdt speciale eenheden achter de hand om in actie te komen tegen gevaarlijke criminelen. Zij vormen een elite binnen de korpsen. Deze teams knappen honderden klussen per jaar op. Zelden maken zij werkelijk gebruik van hun vuurvv^apens. Toch vallen er doden bij tragische incidenten. Zoals vorige week donderdag langs de A-12 bij Arnhem.

Twee keer knalde in de struiken langs de A-12 bij Arnhem het geweer van de scherpschutter. Het eerste schot moest raak zijn. Daarvoor was hij opgeleid en had hij vele uren doorgebracht op de schietbaan. Hij stond op bevel van de commandant van het arrestatieteam voor een van de moeilijkste opdrachten die een politieman kan krijgen. Hij schoot om te doden. De scherpschutter zou geen neiging tot schuldgevoelens hebben na het verwonden of doden van een verdachte. Op deze psychische gesteldheid was hij geselecteerd. Toch was hij doordrongen van de ernst van zijn opdracht.
In het telescoopvizier van zijn precisiegeweer zag hij het hoofd van de Duitse crimineel. Tot op een afstand van zeshonderd meter was hij in staat zijn doel te raken. Het zwart gespoten Heckler & Koch PSG-1-precisiegeweer van ruim acht kilo was voor dit soort opdrachten ontworpen. Zijn doel bevond zich op ongeveer 25 meter afstand en kon niet worden gemist.
De eerste kogel schampte een draad van een afrastering en ketste daarna af op de gelaagde voorruit van de grijze Ford Escort. Onmiddellijk vuurde de precisieschutter een tweede keer. In de fracties van de seconden tussen het eerste en het tweede schot zocht de gegijzelde legerofficier dekking. Hij liet zich opzij vallen, maar bij zijn poging om ongedeerd te blijven bewoog de kolonel zich in de vuurbaan van de tweede kogel, die hem in het hoofd trof. De kogel die bedoeld was voor de Duitser, had de officier op slag gedood. Daarmee kwam aan de gijzeling van landmacht-kolonel K. van der Kieft een tragisch einde.
Vier speciale eenheden stonden vorige week donderdagmorgen gereed om de 33-jarige voortvluchtige Duitse crimineel uit te schakelen. In de veronderstelling dat het een militaire aangelegenheid was, belde de chef van dienst van de Apeldoornse gemeentepolitie na de eerste melding de Koninklijke Marechaussee, die in Soestdijk haar BSB, de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten, alarmeerde.
De elite van de marechaussee mocht weer inpakken toen bleek dat niet een ondergeschikte, maar een Duitse crimineel de militair gijzelde. Binnen een half uur was in Apeldoorn het arrestatieteam Oost van de rijkspolitie operationeel. Ter ondersteuning verscheen ook een eenheid scherpschutters, de Bijzondere Bijstands Eenheid van de rijkspolitie. Bij het Shell-station ter hoogte van de afslag Grijsoord meldde zich later nog de Groep Bijzondere Opdrachten, een arrestatieteam van het Arnhemse politiekorps.
Op de parkeerplaats bij het tankstation wemelde het van zwaar bewapende politiemensen, wier dagelijks werk bestaat uit de overweldiging van vuurgevaarlijke criminelen. Een speciaal opgeleide onderhandelaar probeerde tevergeefs de gijzeling naar een einde te praten. Daarna faalden de geweldspecialisten.

Koele elite

Binnen de Nederlandse politie wordt een koele elite toegelaten tot de arrestatieteams. Vele vrijwillige kandidaten worden zwaar op de proef gesteld in een strenge selectie. Na een persoonlijk gesprek, waarin motivatie, aanleg en geschiktheid worden beoordeeld, volgen uitgebreide lichamelijke en psychische tests. De sollicitanten krijgen te maken met extreme vermoeienis, onaangenaam werk, grote druk en worden gedwongen in een kleine groep samen te werken.
Een enkeling krijgt uiteindelijk toegang tot de opleiding voor arrestatieteams.
De opleiding duurt twee tot vier maanden. Bij de rijkspolitie klimmen, klauteren en overleven de aspirant-teamleden acht weken lang onder de afmattende leiding van commando-instructeurs. Zij leren hun grenzen verleggen en worden voortdurend geconfronteerd met het onverwachte, dat bij de gevaarlijke klussen van een arrestatieteam zo vaak een belangrijke rol speelt. Voor de behandeling van schotwonden krijgen zij les in eerste hulp aan het front. Het tweede deel van de opleiding bestaat uit technieken en tactieken om onder allerlei omstandigheden vuurgevaarlijke verdachten aan te houden. Een afsluitende oefenweek is een aaneenschakeling van acties, waarbij de training in praktijk wordt gebracht.
„Door de hele opleiding loopt als een rode draad schieten en sporten", zegt woordvoerder Anne Geelof van het korps rijkspolitie. „Ook na hun opleiding is een van de allerbelangrijkste dingen trainen en schieten. Ik zeg niet dat het meesters zijn, want dat vind ik een raar woord, maar zij beheersen natuurlijk de wapens. Zij móeten die wel beheersen, want vaak kan het dat zij een vuurgevaarlijke verdachte moeten aanhouden. Dan gaat het er om wie als eerste het wapen bij die ander heeft weggeschoten. Vaak staan zij voor een jij-of-ik-situatie. Die jongens zijn tot het uiterste getraind".

Blauwe baret 

Tijdens de opleiding ontdekken deze politiemensen dat zij tot veel meer in staat zijn dan ze zelf hadden gedacht. Zij komen er achter wat ze kunnen en tot hoe ver ze kunnen gaan. De rijkspolitie onderscheidt de geslaagde kandidaten met een blauwe baret. Een elite is gevormd. De gemeentepolitie probeert al tijdens de opleiding elitevorming te voorkomen. Voortdurend benadrukken de instructeurs dat de teams diensten verlenen aan de gewone politie.
Geelof karakteriseert de arrestatieteams als „het plafond van politiegeweld in Nederland". Ze zijn elf jaar geleden opgericht in antwoord op „de criminaliteit, die zich had ontwikkeld tot een keihard gebeuren". De straatagent werd destijds niet meer in staat geacht om zware criminelen aan te houden zonder gevaar voor zichzelf en omstanders. De inzet van arrestatieteams zou voorkomen dat een beroep gedaan moest worden op het korps mariniers of de marechaussee.
De speciale teams werden behalve met het standaard dienstpistool ook uitgerust met machinepistolen. Met alleen een dienstpistool, tegenwoordig de Walther P5, waarvan voor elk schot de trekker overgehaald moet worden, kon de politie zich nooit verweren tegenover criminelen met volautomatische wapens. Een confrontatie met verscheidene schutters tegelijk zou funest zijn voor de politieman.
Voor het gebruik van het machinepistool Heckler & Koch MP5, waarmee de arrestatieteams nu zijn bewapend, moet wel de minister van justitie toestemming geven. Voorwaarde voor die toestemming is dat ook de betrokken hoofdofficier van justitie instemt met het gebruik van deze automatische vuurwapens. „Daar wordt ook niet van afgeweken", aldus Geelof. „Die toestemming moet iedere keer worden aangevraagd. Het verzoek kan ook worden afgedaan door de directeur-generaal politie en vreemdelingenzaken. Op het departement is altijd wel iemand aanwezig die daar toestemming voor geeft. Automatische wapens worden overigens zelden uit de kast gehaald".
Om dieren af te schrikken beschikken de arrestatieteams verder over een elektrische wapenstok. Belangrijker zijn de lawaaigranaten, die met een verblindende flits en veel herrie ontploffen. Na gebruik volgt bij de verdachten een korte periode van verwarring. Die seconden zijn kostbaar voor de arrestatieteams. Bij veel arrestaties klikten de handboeien zonder dat van vuurwapens gebruik hoefde te worden gemaakt.

Piketregeling

Het korps rijkspolitie heeft de beschikking over vier arrestatieteams, elk van zo'n twintig man, die zijn ondergebracht in de districten Amsterdam, Den Haag, Apeldoorn, Den Bosch. Een sectie van zes man en een commandant is in elk gerechtelijk ressort dag en nacht paraat om binnen een half uur in actie te komen. Geelof: „We hebben een speciale piketregeling. Of je midden in de nacht belt of overdag, ze zijn onmiddellijk beschikbaar".
Tien jaar geleden wilde de toenmalige minister van justitie niet dat de leden van arrestatieteams een volledige dagtaak zouden hebben aan acties tegen zware criminelen. Hun belangrijkste opdracht bleef het gewone werk van dienders bij de landgroepen van het korps. Harde criminaliteit heeft deze richtlijn van de bewindsman ingehaald. De arrestatieteams van de rijkspolitie hebben een dagtaak aan hun gevaarlijke opdrachten. Voortdurend bewegen zij zich tussen training en actie.
Bij de gemeentepolitie zijn arrestatieteams opgericht in de korpsen van Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Arnhem en Eindhoven. De Amsterdamse politie probeerde tevergeefs een eigen team op te leiden. Hoewel de burgemeester vrij was om toestemming te geven, liet hij zich daar toch van afhouden door de gemeenteraad, die geen arrestatieteam wilde. Rechercheurs van de afdeling overvallen van het Amsterdamse korps verrichtten in het verleden zelf wel riskante aanhoudingen. Verder deed het korps een beroep op het arrestatieteam van de rijkspolitie in de hoofdstad.
Amsterdam krijgt ten slotte toch een eigen team. Uit alle geledingen van het korps is een man of twintig geselecteerd, die deze week hun opleiding hebben afgemaakt. Zij worden achter de hand gehouden om enkele tientallen keren per jaar vuurgevaarlijke criminelen van bed te lichten of in hun auto's te onderscheppen. Amsterdam maakte van het werk een deeltijdbaan, zodat de teamleden niet het contact met het normale politiewerk verliezen.

Teruggetrokken

Zes jaar lang mogen de leden van arrestatieteams hun werk doen. Velen stappen daarna over naar een observatieteam, dat onopvallend verdachten volgt, de dienst persoonsbeveiliging, die kwetsbare diplomaten beschermt, of ook wel naar liet bedrijfsleven, waar de top zich in toenemende mate omgeeft met particuliere bewakers.
De arrestatieteams leiden een teruggetrokken bestaan, waarin anonimiteit in de procedures is voorgeschreven. Zo krijgt elke aangehouden verdachte een zak over zijn hoofd, om herkenning van de teamleden te voorkomen. Het zijn in zichzelf gekeerde eenheden, waarvan de leden op elkaar aan kunnen en hun leven aan elkaar toevertrouwen. Een elite binnen de politie, die door collega's wordt gerespecteerd. Tegenwoordig piekert de diender op straat er niet meer over om zelf criminelen te arresteren van wie vuurwapengeweld wordt verwacht. Het bestaan van de arrestatieteams is voor veel politiemensen een geruststellend idee. „Je kunt wel flink doen met je Walther, maar ik laat het gevaarlijke werk liever over aan de jongens van het arrestatieteam. Voordat een verdachte er erg in heeft, zit hij al in de boeien", zegt een politieman.
Bij elke opdracht keert de hoogspanning terug. Zenuwachtigheid wordt als een natuurlijke zaak beschouwd, maar mag de teamleden niet storen. Zij zijn uitgezocht op stabiliteit en worden in staat geacht onder grote druk volwaardig op te treden. Ellce klus kent risico's. Het verrassingselement geeft veel aanhoudingen een ongewenste wending, die flexibel en creatief aangepakt moet worden. Vaak is de situatie niet zoals ze was voorzien. Met zo veel mogelijk omstandigheden houden de speciale teams rekening, maar in veel gevallen worden hun plannen in de war gegooid.
Zo ging het Arnhemse arrestatieteam, de Groep Bijzondere Opdrachten, ooit achter drie drugshandelaren aan die in Hoek van Holland werden aangetroffen. Het team zou de auto van de criminelen onderscheppen, maar stelde ingrijpen uit omdat er ook een klein kind in de auto zat. Nadat het kind was afgezet bij een school, besloot het team de auto van de verdachten klem te rijden. Op het laatste moment schoof een lege tankauto voor de gepantserde auto's van het arrestatieteam. De verdachten namen tijdens deze onverwachte manoeuvre een afslag en werden pas later weer gevolgd. Het team voerde de arrestatie alsnog uit, maar hoorde tijdens de aanhouding gegil vanuit de auto. Een ander kind was opgepikt toen het team de verdachten even kwijt was.
'De arrestatieteams voeren per jaar honderden acties uit. Zelden maken zij werkelijk gebruik van hun vuurwapens. Toch vielen tijdens hun optreden ook doden. Vier jaar geleden schakelde de Utrechtse politie het arrestatieteam in om een van moord verdachte Marokkaan aan te houden. In zijn woning verbleven tijdens de actie twee gezinnen met meer dan tien kinderen. Toen het team binnengedrongen was, verscheen de gezochte plotseling in de woonkamer met een groot mes, waarmee hij wilde inhakken op een van de teamleden. Met grote zelfbeheersing verdedigde de politieman zich zonder een schot te lossen. Maar hij werd achteruit gedreven, struikelde en kwam ruggelings ten val. Hij vuurde met zijn pistool, maar schoot ongelukkigerwijs zichzelf in het been. Zijn aanvaller dreigde hem met het mes om het leven te brengen. Op dat moment werden door drie politiemannen dodelijke schoten gelost, die de verdachte in het hoofd troffen.
Ook onschuldigen verloren bij tragische incidenten het leven. Zo viel twee jaar geleden een arrestatieteam in Krommenie een huis binnen op zoek naar een verdachte van moord. Een van de teamleden kwam door het raam in de slaapkamer op een bed terecht waarin een man en een vrouw lagen te slapen. Staande op het voeteneind wilde de politieman, volgens zijn latere verklaring bij de rijksrecherche, de dekens wegtrekken. Hij verloor zijn evenwicht en loste per ongeluk een schot. De man werd dodelijk getroffen. Later bleek hij niet de verdachte te zijn.

Storm van kritiek

Op het optreden van het arrestatieteam na de ontknoping van de gijzeling van de landmacht-kolonel brak binnen en buiten de politie een storm van kritiek los. Gefrustreerd schopten de teamleden de drugsverslaafde Duitser, die inmiddels ongewapend op straat lag, tegen het hoofd. „De woede, de afschuw en de frustratie over de afloop van de gijzeling mocht dus niet op die man worden afgereageerd", zegt politiewoordvoerder Geelof. „Onze generaal is om die reden vorige week al bij het team geweest. Buiten het onderzoek door de rijksrecherche om zal er vermoedelijk iets disciplinairs gebeuren".
„Er is geen enkel bezwaar tegen dat deze vent uit de auto is getrokken en hard is aangepakt. Zijn wapen hem uit de hand geschopt, hij stribbelde nog even tegen en kreeg een schoen op zijn nek. Dat mag best van mij. Een aanpak met fluwelen handschoenen hoeft niet. Als iemand niet wil liggen, krijgt hij een schop, want hij móet liggen. Dat hoort zo. Maar als hij onder controle is, blijft iedereen er met zijn fikken van af. Natrappen hoort er niet bij".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 juli 1989

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

Koele elite knapt de gevaarlijkste klussen op

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 1 juli 1989

Reformatorisch Dagblad | 24 Pagina's

PDF Bekijken