Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Werk van ds. A. des Amorie van der Hoeven bijna niet meer bekend

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Werk van ds. A. des Amorie van der Hoeven bijna niet meer bekend

Dr. Cossee belicht tijdgebonden karakter in fraaie dissertatie

7 minuten leestijd

KAMPEN — Het zal een groot deel van de lezers van dit dagblad weinig of niets meer zeggen: de naam Des Amorie van der Hoeven. Ook hier blijkt de waarheid van het bijbelwoord dat wij daarheen vliegen en dat de grootheid van de mens enkel wind en ijdelheid is. Met de bekendheid van die naam was het in de vorige eeuw anders gesteld. Maar een gedegen dissertatie van dr. E. H. Cossee over Abraham des Amorie van der Hoeven (1798-1855) laat ook nu, in de nadagen van twintigste eeuw, deze naam weer opglanzen.

De familie Des Amorie van der Hoeven behoorde toenmaals tot de deftige koopmansstand te Rotterdam. Abraham des Amorie van der Hoeven werd op 22 februari 1798 te Rotterdam geboren. Hij was de vierde zoon van de koopman Abraham van der Hoeven en Maria van der Wallen van Vollenhoven. De vader was een hardwerkend man met gestrenge opvattingen. Een man die, ofschoon remonstrant, tot de gestrengere geloofsbegrippen van de Hervormde Kerk overhelde. Hij was de gehele dag, zelfs tot diep in de nacht, werkzaam op zijn kantoor. Het moet voor deze man, die zozeer aan zijn werk was verknocht, wel een verpletterende slag zijn geweest toen het handelshuis Van der Hoeven in het jaar 1803 failliet ging.
In dat jaar brak de oorlog tussen Engeland en Nederland opnieuw uit. De hervatting van de vijandelijkheden veroorzaakte een terugslag in de economie en daarmee ook de val van vele handelshuizen in den lande.

Remonstrantse lijn

De vader kwam de slag niet te boven en overleed in 1803, nog geen veertig jaar oud. De familie behield evenwel haar vooraanstaande plaats in de stedelijke samenleving. De moeder van Abraham stamde uit een oud Rotterdams, remonstrants geslacht. In de vrouwelijke linie was zij nog een nakomelinge van Jacobus Arminius, de geestelijke vader van de remonstranten. Zij gaf haar kinderen een welomlijnde religieuze ontwikkeling. De culturele interesse en de betrekkelijke welstand van het ouderlijk huis waarborgden een uitnemende opvoeding.
De jonge Abraham werd aan het Erasmiaans gymnasium gevormd in de klassieken in een geest van verlichte, romantische denkbeelden. Zijn godsdienstige vorming was van behoudende, antirationalistische signatuur. Al heel jong ontwikkelde Abraham zijn oratorische talenten, vooral door persoonlijke oefening en deelname aan het letterkundig genootschapsleven. Hij ontving zijn eerste theologische vorming in Leiden onder Van der Palm, die grote invloed op hem behield. Zijn theologische plaats was het gematigd supranaturalisme.

Oratorisch talent

Kort na de huwelijksvoltrekking deed Van der Hoeven intrede in zijn vaderstad in de remonstrantse gemeente aldaar. Hij trok door zijn oratorisch talent de kerken vol. Hij beoefende met alle zorg de predikkunde en bediende zich met voorkeur van de populaire, gememoriserde kanselrede. Men kan niet bepaald zeggen dat Van der Hoeven een vastomlijnde dogmatiek gaf, maar hij zette de leerstukken als zonde, genade en verzoening wel op bijbelse wijze voor de gemeente uiteen.
Dit bracht heftige tegenstand bij de rationalistisch ingestelde remonstranten maar vond weerklank bij de behoudende partij. In de latere jaren vinden wij bij hem meer een overhelling naar het midden. Bij hem treedt een neiging op rationalisme, gematigde orthodoxie en bijbels geloof met elkaar te verbinden. Toch blijft eigenaardig dat Des Amorie nooit geheel toegeeft aan de geest van de tijd. Hij roemt we! de vrijere denkwijze, die oude banden verbreekt en zich een eigen spoor baant, maar waarschuwt toch tegen de losbandigheid die zovele daden en gedachten kenmerkt.

Stichting

In 1827 aanvaardde Des Amorie het hoogleraarsambt bij de Remonstrantse broederschap te Amsterdam. Hij gaf daar aari"stüdenten van onderscheiden kerkgenootschappen lessen over kanselwelsprekendheid. In de homiletiek ging het hem erom de leer der zaligheid verstaanbaar te maken naar tijd, plaats en behoeften der hoorders. Stichting was daarbij hoofdoogmerk: de verlichting van het verstand, de opwekking van het gevoel en het buigen van de menselijke wil naar de zedelijke vorm van het Evangelie.
Natuur, eenvoud en beknoptheid dienden volgens Van der Hoeven de bijbelse prediking te kenmerken. Veel aandacht moet worden gegeven aan de mondelinge voordracht. Door zijn leerredenen heeft hij veel invloed geoefend, zoal niet bij de gereformeerde studenten dan toch wel bij de remonstranten. Zelf een redenaar bij bijzondere gelegenheden, probeerde hij ook zijn studenten te vormen tot sprekers van allure. Wij kijken nu wat anders naar zijn figuur dan zijn tijdgenoten deden. Het heeft hem aan lof en eer gedurende zijn leven niet ontbroken, maar de overdadige oratorie doet ons nu alleszins drakerig aan.

Vertolking

De auteur van deze fraaie dissertatie promoveerde daarop tot doctor in de theologie en is zelf ook predikant in de remonstrantse gemeente van Rotteftlam. Het kan gezegd worden: hij is niet in overvloed van loftuitingen doorgeschoten op Des Amorie. Hij acht Van der Hoeven te zeer van betekenis voor een bepaalde tijd. Zijn grootste invloed bezat hij daar waar hij de stemming of de interesse van het moment op gloedvolle, welsprekende manier wist te vertolken.
De tijdgenote van Van der Hoeven, Geertruide Bosboom-Toussaint, de romancière, gaf van hem een gunstige kwalificatie, namelijk „geijkte grand'homme van het ogenblik", en dat is een juiste aanduiding. Zij drukt ten volle zijn kracht en zwakheid uit, zijn grootheid en vluchtigheid. Aan velen gaf hij wat op cruciale momenten nodig was. Zijn leerlingen schonk hij de stimulans tot het kiezen van de juiste levensrichting, zijn gemeenteleden vertroosting en bemoediging in tijden van beproeving en druk. Zijn geleerde vrienden droeg hij de in het wetenschappelijk genootschapsleven geijkte onderwerpen helder en duidelijk voor. Het sterk tijdgebonden karakter van zijn arbeid maakt dat van blijvende betekenis van zijn werk nauwelijks kan worden gesproken.
De ene zin op pagina 225 geeft het resultaat aan van de studie van dr.'E. H. Cossee. Daar betoogt hij hoe Van der Hoeven sterk tijdgebonden was. Wij hebben bewondering voor deze dissertatie. Het levensbeeld van Des Amorie komt scherp voor het voetlicht.
De jeugdjaren en de studietijd (1798-1819), het predikantschap (1820-1827), het hoogleraarschap (1827-1855), de tekening als irenicus en letterkundige — het,trekt alles gedegen gedocumenteerd aan ons voorbij en getuigt van de noeste speurzin van de schrijver.
Wij voor ons hebben een boek bestudeerd dat eigenlijk niets te wensen meer overlaat. De bronnen zijn kritisch gebruikt en getoetst, de context komt overvloedig aan de orde. Het is ook goed dat nu eens een onderwerp aan de orde is gesteld waar de moderne tijdsomstandigheden geen vat op hebben gehad. Wij menen dat juist een historisch onderwerp zich daar het beste voor leent. Wij behoeven ons dan zozeer geen rekenschap te geven van het modieuze denken. De auteur heeft zijn biografie met liefde geschreven. Men proeft dat aan alle kanten. En toch wist hij afstand te bewaren om het beeld scherp te kunnen schetsen.

Boom en vrucht

Het is allemaal waar, maar bij de lectuur kwam ons ineens de figuur van Wulfert Floor, de lekeprediker van Driebergen, voor de geest. Kort voor deze studie lazen wij de levensbeschrijving van Floor van de hand van wijlen ds. Doornenbal. En weet u wat wij toen dachten? Des Amorie van der Hoevens geschriften zal vermoedelijk bijna niemand meer lezen. Floors preken worden nog steeds gelezen. De een was glanzend begaafd. Oratorisch aangelegd, beroemd. De ander was eenvoudig, echt, bij Gods vromen geliefd. Het is het verschil tussen oppervlakte en diepte. Tussen uiterlijk en innerlijk.
Wij weten het: de Heere oordeelt alleen. Maar uit deze prachtige dissertatie kwam de vraag op ons af: Komt het in ons leven niet meer dan ooit aan op de nawerking, de naprediking? De schittering is maar voor het moment. Aan de vruchten kent men de boom. Echt waar, de bestudering van de levensbeschrijving van een remonstrants hoogleraar uit de vorige eeuw behoeft op deze manier geen verloren tijd te zijn. Wij danken de auteur voor zijn voorname arbeid.
N.a.v. "Abraham des Amorie van der Hoeven 1798-1855,
een Remonstrants theoloog In de Biedermeiertijd",
door dr. E. H. Cossee; uitg. Kok, Kampen,
1988; 347 blz; prijs 45 gulden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 22 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Werk van ds. A. des Amorie van der Hoeven bijna niet meer bekend

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 22 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken