Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Zware arbeid op steenplaatsen werpt schaduw op kleurrijke bestaanstfon

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Zware arbeid op steenplaatsen werpt schaduw op kleurrijke bestaanstfon

uit stad en streek

5 minuten leestijd

KRIMPEN A/D IJSSEL - Een van de belangrijkste en ook meest tragische perioden uit de Krimpense geschiedenis is de periode van net voor 1900. Het is de tijd waarin Krimpen nog een duidelijk autarkisch karakter heeft. De bevolking werkt in de 'eigen industrie, zoals steenplaatsen, scheepswerven, boerderijen, rietmatmakerijen en dergelijke. De diversiteit van de industrie zou dus een belangrijke en positieve bestaansbron moeten opleveren. De steenplaatsen werpen echter een donkere schaduw over dit kleurrijke geheel.

In Krimpen aan den IJssel waren tot 1900 vijf steenplaatsen. Een niet gering aantal dus. In eerste instantie was er een in de Stormpolder, op de plaats waar nu het gerenoveerde EMK-terrein ligt. Een tweede werd gevonden ter hoogte van de Algerabrug. Een derde lag op het perceel dat nu Burgemeester Bulder Boulevard wordt. Een vierde lag vlak daarnaast, langs het Veerpad, en de laatste recht tegenover de openbare begraafplaats, bij het winkelcentrum "De Korf'. Omdat al deze steenplaatsen langs de IJssel zijn gesitueerd, is het niet moeilijk er de eenvoudige conclusie aan te verbinden dat hier de bekende IJsselstenen werden gebakken.
De steenplaats was een oud industrieel bedrijf. Het had een eenvoudige produktie-structuur en was arbeidsintensief van karakter. De arbeid voor deze fabrieken werd seizoenmatig geworven. Door dit 'seizoenmatig verwerven, van arbeid was piekdrukte geen zeldzaamheid. Tijdens deze drukte werd kinderen vrouwenarbeid niet geschuwd. Het erge achter deze arbeid was echter het feit dat een fabriekseigenaar bij machte was het woonhuis van een van zijn arbeiders op te eisen als hij niet met vrouw en kinderen op kwam dagen als het druk was.

Dwang

De overheid probeerde door middel van wetgeving de ergste misstanden tegen te gaan. Na 1874 werd Bet verboden dat kinderen tot opgenomen. Na 1889 mochten vrouwen geen nachtwerk meer verrichten. De controle op naleving van deze wet en de schrijnende armoede in de arbeidersgezinnnen zorgden ervoor dat de wet veelvuldig werd ontdoken. De overheid bleef echter dwang uitoefenen en na 1900 kwam er langzaam verandering.

Op 16 maart 1903 werden bij Koninklijk Besluit enkele arbeidsverrichtingen voor vrouwen verboden. Vrouwen en personen jonger dan 16 jaar mochten geen beladen wagens en kruiwagens meer verplaatsen. Ook het neerslaan en opschieten van stenen en het nemen van gebakken stenen uit de ovens werd verboden. (Met neerslaan werd bedoeld dat de kleiachtige steen uit het vormraam gehaald werd en vervolgens te drogen gelegd werd. Met opschieten werd het opstapelen van stenen in de oven bedoeld).

De steenfabriekseigenaren zagen echter hun produktie in gevaar komen en stuurden eind april een request naar de Koningin, waarin zij bezwaar maakten tegen enige vorm van wettelijk ingrijpen. ARP-kamerlid B. de Vries uitte ook zijn juni 1903 vertelde hij in de Kamer dat hij bij een vergadering van arbeiders was geweest en dat een man zijn nood geklaagd had, omdat hij nu droog brood moest eten. Zijn vrouw, en kinderen hielpen eerst en toen kon hij kopen wat hij wilde. Nu moest hij hét inkomen als gevolg van de nieuwe wet alleen verdienen en dat zorgde voor de armoede.

Twee vuren

Een voorbeeld van twee onmogelijkheden. De vrouw kon in het gezin niet gemist worden, maar voor het inkomen, in het arbeidsproces evenmin. Men zat tussen twee vuren in. Vrouwen kregen na een bevalling ongeveer tien dagen verlof, maar de werkelijkheid was dat ze meestal de tweede of derde dag weer stenen stonden op te stapelen en met kruiwagens liepen. Thuisblijven betekende omkomen van de honger, dus men moest! De Vries vond dan ook dat men de vrouwen niet in één keer moest uitschakelen, maar voor overgangsmaatregelen moest zorgen. De arbeiders zouden anders uit arbeidersliefde worden doodgedrukt.

Natuurlijk werd er naar dergelijke gebeurtenissen onderzoek ingesteld op medisch gebied. Dokter Blom uit Krimpen meende, evenals de meeste van zijn collega's, dat dwangarbeid moest worden afgeschaft. Wat de medische kant van het vraagstuk betrof, vond hij dat, wanneer er goede regelingen tijdens de zwangerschap en daarna, zonodig tijdens de gehele zogingsperiode, getroffen werden, er geen schadelijke gevolgen voor zuigeling en moeder te verwachten waren. Die „goede maatregelen" waren er wel, maar ze konden helaas niet worden nageleefd. Uit een enquête onder fabrieksarbeidsters blijkt dat iedereen tegen de dwangarbeid was, maar dat ze allemaal tegen een algemeen beperkende arbeidsbepaling waren. Ze konden hun inkomen onmogelijk missen.

Gifbelt

De steenplaatsen zijn echter niet meer te vinden langs de Hollandse IJssel. De meeste kleiputten die voor de winning van de grondstof voor de fabrieken waren gegraven, zijn na de Tweede Wereldoorlog volgestort met afval en vuil. Ze kregen dan ook bijna allemaal woningbouw als bestemming. Het tragische is echter dat de meeste van deze gebieden nu bekend staan als gifbelt en dat de bewoners moesten vertrekken en de huizen op veel plaatsen gesloopt werden. Het verdwijnen van deze steenfabrieken is het gevolg van de komst van de veel grotere en verhoudingsgewijs goedkopere Waalstenen. Daarnaast speelde de steeds toenemende vervuiling van het slib in de Hollandse IJssel ook een rol in het steeds verder afsterven van deze oude industriële tak. 
(Bron: Historische Encyclopedie Krimpenerwaard, 14e jaargang nr. 2, Vrouwenarbeid langs de Hollandsche IJssel, door Corrie Verstoep.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 24 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

Zware arbeid op steenplaatsen werpt schaduw op kleurrijke bestaanstfon

Bekijk de hele uitgave van donderdag 24 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 18 Pagina's

PDF Bekijken