Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Het drama Auschwitz: belofte maakt schuld

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Het drama Auschwitz: belofte maakt schuld

7 minuten leestijd

Sedert de vierde eeuw kent de christelijke kerk kloosters. De Rooms-Katholieke Kerk heeft het kloosterwezen gehandhaafd als iets verdienstelijks. Van de talloze kloosters die Rome telt staat er ook een In Auschwitz in Polen. Joden uit hele wereld vinden dat dit klooster weg moet. Maar de Poolse kardinaal Franciszek Macharski weigert aan die eis te voldoen. Hierdoor is een internationale rel ontstaan, leder protesteert op eigen wijze tegen de weigering om het klooster te ontruimen. Zo hebben medewerkers van het Centrum voor Informatie en Documentatie Israel (CIDI) voor de woning van de pauselijke gezant in Den Haag een auto geplaatst met een drie meter hoge Davidster „totdat het klooster van het terrein van Auschwitz verwijderd is".

Waarom vinden de joden dat het kloostergebouw ontruimd moet worden? Dat hebben vijf bestuursleden van de Conferentie van Europese Rabbijnen in maart 1986 duidelijk verwoord toen zij protesteerden tegen de stichting van het klooster, die dateert van 1984. „De geheiligde grond, waarop het bloed van miljoenen slachtoffers van de grootste volkerenmoord in de geschiedenis is vergoten, zal door de bouw van een klooster ontheiligd en vervloekt worden".
Auschwitz was in de Tweede Wereldoorlog immers een berucht concentratiekamp. Daar werden bijna anderhalf miljoen joden vergast. Maar volgens de joden heeft de Poolse Rooms-Katholieke Kerk nagenoeg niets gedaan tegen de jodenvervolging. Zo wordt haar een zekere medeplichtigheid verweten.

Conflict van ster en kruis

Polen is een fel rooms land. "Auschwitz" is tot een internationale rel geworden. Maar'de spanning kan in het bijzonder ook in Polen zelf hoog oplopen. Secretaris-generaal van de Nederlandse bisschoppen H. A. van Munster heeft niet zonder grond gezegd: „Als je vierkant schrijft dat het klooster weg moet, krijg je alle Polen over je heen".
De Poolse pater Gegotek heeft geprobeerd het conflict op te lossen door te zeggen dat het concentratiekamp bestond uit Auschwitz en Birkenau en dat de eigenlijke gaskamers in Birkenau stonden. Gegoteks poging was tevergeefs. Juist in het huidige kloostergebouw immers was het dodelijk gifgas opgeslagen. Gegoteks poging tot vergoelijking van de aanwezigheid van het klooster loste niets op, werkte eerder averechts.
Averechts werkte ook de plaatsing in de directe nabijheid van het klooster van een zeven meter hoog kruis. Dat viel erg verkeerd bij de joden. Misschien heeft CIDI daaraan gedacht toen het de Davidster oprichtte voor de woning van de pauselijke nuntius in Den Haag. Hoe het ook zij, het ligt -door de argumenten die in stelling worden gebracht- voor de hand om de kwestie Auschwitz steeds meer te zien als conflict tussen kruis en ster, als conflict tussen twee godsdiensten.

Er ligt een belofte

Je gaat natuurlijk als kloostergemeenschap niet zomaar een nieuw gebouw betrekken. Dat kost altijd geld. De joden staan er op dat het klooster ontruimd wordt. En er is ook een bijzondere reden voor de karmelitessen die in Auschwitz wonen om te verhuizen. Er ligt namelijk een belofte.
Als gevolg van het internationale verzet is in februari 1987 tussen hoge vertegenwoordigers van het Vaticaan èn van het Joods Wereldcongres uitdrukkelijk afgesproken, dat het klooster binnen twee jaar zou worden verplaatst. Eind vorig jaar leek het er op dat het Vaticaan zich niet aan de afspraak wilde houden. In januari echter bevestigde de voorzitter van de Franse bisschoppenconferentie Albert Decourtray dat het klooster zou worden ontruimd.

Recente gebeurtenissen

Kardinaal Franciszek Macharski liet in de tweede week van augustus echter weten dat het karmelitessenklooster inderdaad voorlopig in Auschwitz blijft. Radio Vaticaan verdedigde hem. De kardinaal heeft terecht de zusters verdedigd, „die in hun gebedsrust werden gestoord", aldus het radiostation.
Zoals te verwachten was, regende het opnieuw protesten uit hele wereld. De voorzitter van de joodse antilasterliga B'nai B'rith, Seymour Reich, sprak van een onbegrijpelijke en beledigende beslissing. De bekende Amerikaanse rabbijn Mare Tanenbaum van het Amerikaanse Joods Comité noemde het besluit diep verontrustend.

Superioriteit

Het niet nakomen van de belofte versterkt de gedachte dat het bij het conflict werkelijk gaat om de superioriteit van kruis of ster, van christendom of jodendom. De Nederlandse bisschoppen durven over allerlei dingen hun zegje wel te doen. Maar het zou „buiten hun macht" liggen om iets zinnigs te zeggen over de verplaatsing van het klooster. Dat diepe stilzwijgen bevestigt alleen maar de stelling dat het gaat om de superioriteit van kruis of ster. De vraag van de Nederlandse bisschop Bomers van Haarlem waarom de joden zich toch gegriefd gevoelen door handhaving van het klooster in het voormalige concentratiekamp Auschwitz lijkt op het eerste gehoor -tegen dé achtergrond van de al jaren slepende geschiedenis- door haar argeloosheid enigermate belachelijk.
Men moet echter bedenken dat diezelfde Bomers eerder in het Nieuw Israelietisch Weekblad (NIW) gezegd heeft: „Het joodse>volk mag van mij best als volk blijven bestaan, maar ik denk alleen dat het voor dat volk een zegen zal zijn als het Jezus als de Christus erkent". Wie dit in het oog houdt moet constateren dat de eerder genoemde 'argeloze' vraag van Bomers niet belachelijk is, maar geheel past in de 'alleen ware' visie van de Rooms-Katholieke Kerk op het jodendom.

Belofte maakt schuld

Er ligt een belofte. De Rooms-Katholieke • Kerk doet nu al tal van jaren haar best om ons te doen geloven dat zij toch zo beroerd niet is. Dat het wel vervelend is dat er in de tijd van de Reformatie 'een en ander' voorgevallen is, maar dat het voor wat betreft de toekomst aan haar niet liggen zal: de Rooms-Katholieke Kerk heeft de goede wil om de vrede te bewaren. Dat alles wordt door de kwestie Auschwitz weersproken. Het niet houden van beloften heeft vanaf de dagen van Johannes Hus -wiens door Sigismund verschafte vrijgeleide geschonden werd- het optreden van de Rooms-Katholieke Kerk gekenmerkt.
De Poolse kardinaal verklaarde nu dat de demonstraties van buitenlandse joden de bouw van een bezinningscentrum op de plek van het klooster onmogelijk maken. Maar de voorzitter van het Nederlands Auschwitz Comité, mevrouw A. S. Fels, zei daarop: Als je je woord niet houdt, gaan ze natuurlijk demonstreren. En daar zit wel iets in.

Oude wonden

Een christen mag het licht laten schijnen midden in de wereld. Dat is zijn roeping. Daarom heeft de Reformatie weinig positiefs gezien in het kloosterleven. Als zodanig kunnen ze het klooster in Auschwitz beter vandaag opruimen dan morgen. Bovendien geldt in dit geval in het bijzonder: Belofte maakt schuld.
Anderzijds zouden de joden die nu zo druk aan het protesteren zijn -met alle begrip voor het hun aangedane leed- zich ook een keer moeten afvragen of zij met deze rel wel zoveel winst behalen. Haalt de manier waarop zij nu bezig zijn juist bij een aantal overlevenden niet de oude wonden weer open?
En wat de permanente opstelling van de Davidster in Den Haag betreft: De pauselijke gezant heeft geklaagd bij het ministerie van buitenlandse zaken. De woordvoerder van het CIDI, drs. R. M. Naftaniël, is verbaasd dat men wel Buitenlandse Zaken maar niet het CIDI heeft benaderd. Ik deel zijn verbazing niet.

Juist omdat het in feite gaat om een conflict om de superioriteit van twee godsdiensten, liggen de -harde- standpunten vast. Noch het Vaticaan noch de Poolse kardinaal is van zijn stuk te brengen door een simpele Davidster op te stellen langs een straat in het in religieus opzicht toch al in een kwade reuk itaande Nederland. De benadering van Naftaniël c s getuigt dan ook van forse zelfoverschatting.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 26 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

Het drama Auschwitz: belofte maakt schuld

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 26 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 22 Pagina's

PDF Bekijken