Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Wilhelmus a Brakel droeg Ambtsgewaad' van zijn tijd

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Wilhelmus a Brakel droeg Ambtsgewaad' van zijn tijd

Zestienjarige tekenaar zag predikant niet bij zijn leven

4 minuten leestijd

SCHOONHOVEN - Heeft Wilhelmus a Brakel, de auteur van de Redelijke Godsdienst, een toga met bef gedragen? Zeker geen brandende kwestie, maar wel een vraag die me bezighield toen ik vorig jaar december voor deze krant het boekje "Theodorus a Brakel, Wilhelmus a Brakel en Sara Nevius" recenseerde.

Deze uitgave bevatte een mij onbekend portret met het onderschrift: „Wilhelmus a Brakel, gekleed in een toga met bef'. Letterlijk schreef ik: „Waar deze afbeelding vandaan komt is mij een raadsel, maar zo'n gewaad kan Brakel eenvoudig nooit gedragen hebben, omdat de toga voor predikanten pas in het midden van de vorige eeuw in zwang is gekomen". 

Uitgeverij Den Hertog te Houten vond deze opmerking aanleiding tot een nader onderzoek. Dat leverde het volgende op: „Het bewuste portret is aanwezig in de Atlas van Stolk te Rotterdam en getekend op 17 oktober 1745, door de Haagse tekenaar en schilder P. C. de la Fargue (1729-1782). Dit staat op de achterzijde van de tekening geschreven. Eveneens dat dit de Rotterdamse predikant Wilhelmus a Brakel voorstelt. Volgens een medewerker van het Haagse Gemeentearchief, die bezig is met een studie over de familie De la Fargue, is er geen reden om hieraan te twijfelen. Het is een jeugdstudie van De la Fargue, want hij heeft dit op 16-jarige leeftijd getekend. En zijn handtekening is gelijk aan die op andere tekeningen", aldus uitgever Den Hertog.

Tekenkunst

Maar kan Brakel zo'n gewaad \Vel hebben gedragen? De heer H. Natzijl van Uitgeverij Den Hertog, die bovenstaande gegevens heeft verzameld, voegt er aan toe: „Het is niet onmogelijk dat De la Fargue Brakel 'een gewaad anno 1745' heeft gegeven. Maar het is niet onmogelijk dat dit ook in de tijd van Brakel reeds gedragen werd. Dat is te zien aan de kleding van andere predikanten uit die tijd".
Wat moeten we hiervan zeggen? Allereerst dit, dat er een minder bekend portret van Brakel lijkt te bestaan, aan de echtheid waarvan niet getwijfeld behoeft te worden. Een tekenaar of schilder is echter geen fotograaf: we moeten altijd een percentage fantasie incalculeren. Zéker in dit geval, wanneer we bedenken dat de tekenaar geboren werd achttien jaar na Brakels overlijden (1711) en dat hij dit portret vervaardigde op 16-jarige leeftijd. Het is dus heel goed mogelijk dat hij Brakel, die hij niet had gekend, heeft 'aangekleed' op de manier waarop de predikanten in zijn tijd gekleed gingen.
Maar hoe zag die kleding er dan uit? De mij toegemeten ruimte laat niet toe een uitvoerige beschouwing te wijden aan het 'ambtsgewaad' van toen. Trouwens, een ambtsgewaad in strikte zin hebben de gereformeerde predikanten nimmer gedragen! Ze waren als dienaren van het Woord enigszins herkenbaar doordat ze twee of drie modes achterliepen!

Tabberd

„De predikanten droegen de eerbiedwaardige tabbaard, die in het begin van de eeuw ook door burgemeesters en andere overheidspersonen werd gedragen. Toen deze hoogwaardigheidsbekleders later in de eeuw overgingen op wambuis, broek en mantel, bleven de predikanten de tabbaard trouw", zo schrijft C. Groenhuis in zijn in 1977 verschenen boek "De Predikanten".
Dat komt geheel overeen met de beschrijving van H. Florijn gaf in "100 portretten van Godgeleerden in Nederland (Houten, 1982): „Vrij lang is de tabberd geliefd gebleven. Eronder droeg men een toegeknoopt wambuis met mouwen. Na verloop van tijd begonnen de predikanten alleen het wambuis te dragen, dat op zijn beurt later werd vervangen door de dichtgeknoopte, wijde lange rok met de brede zakken en de wijde omslagen van de mouwen".
De bef is eigenlijk het restant van wat eens de kraag was. Die kraag, die over de schouder viel, werd een probleem naarmate de pruiken algemener werden. Het gedeelte aan de achterkant verdween en van voren werd hij langwerpig.'

Anti-toga-gevoelen

Het lijkt me aannemelijk dat Brakel op het bewuste portret op deze wijze is afgebeeld: met de wijde mantel en de tot bef ingekorte kraag. Of hij zich inderdaad nog op die manier heeft-gekleed, is een vraag die wel altijd onbeantwoord zal blijven. In ieder geval begonnen, toen hij al wat ouder werd, zijn jongere collega's niet meer de tabberd, maar de mantel te dragen.
Het is echter, historisch gezien, niet dit gewaad een toga te noemen. Pas in 1854 heeft de Algemene Synode der Nederlandse Hervormde Kerk uitgesproken dat de toga „deftig en gepast" zou zijn, maar alleen voor de eredienst! Zij kwam daarmee tegemoet aan de wens van vele predikanten, die dan ook graag aan het synodaal advies gehoor gaven. Bij het kerkvolk echter stak een storm van verontwaardiging op over zo veel ijdelheid en lichtzinnigheid, juist in dat gedeelte van de kerk dat trouw wenste te zijn aan Schrift en belijdenis.
In de Zeeuwse hoofdstad leidde de invoering van de nieuwe kledij voor de predikanten zelfs tot de oprichting van een Anti-Toga-Kerk. Maar dat is een verhaal apart...

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van woensdag 30 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

Wilhelmus a Brakel droeg Ambtsgewaad' van zijn tijd

Bekijk de hele uitgave van woensdag 30 augustus 1989

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken