Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

De slag om de twijfelaars en de zwevers

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

De slag om de twijfelaars en de zwevers

Alles wat boven je vaste zeteltal zit, moet je wel verdienen"

6 minuten leestijd

Zoals boer Koekoek kamerzetels verwierf, is moeilijk te evenaren. Hij nam de ontruiming van de boerderijen van twee van zijn volgelingen op in zijn verkiezingscampagne. Snorrende tv-camera's maakten de Boerenpartij en zijn markante leider op slag populair. Hoe wordt in 1989 de strijd om de kiezersgunst uitgevochten? Over twijfelaars en zwevers, de televisie en de op Amerikaanse leest geschoeide campagnes.

Om de kiezer die, ijs en weder dienende, trouw hetzelfde hokje rood maakt, gaat het in de campagnes niet zo zeer, al mag hij geen ondergeschoven kindje worden. „Je mag ze niet verwaarlozen", haast CDA-campagnewoordvoerder Rijk van Ark zich te zeggen. Peter Kramer van het Pvd A-partij bureau zegt het hem graag na. „Je moet goed uitkijken dat je geen kiezers uit je vaste kern verliest", beaamt hij.

Maar in de campagnes draait het toch hoofdzakelijk om 'wat Van Ark noemt de twijfelaars en de zwevers: de kiezers die wel een keus gemaakt denken te hebben, maar die slap in de knieën zijn; en zij die na bijna vier jaar nog steeds niet weten aan wie ze hun stem nu weer zullen geven. Die groep kan beslissen overwinsten verlies.

Cijfers

Bij het CDA is men dol op cijfers. Een aparte werkgroep Verkiezingsonderzoek verzamelt voortdurend gegevens van opinie- en andere peilers. Ook zelf doet de werkgroep op bescheiden schaal onderzoek. Daarbij mag de categorie "twijfelaars en zwevers" zich in de speciale belangstelling van de werkgroep verheugen. „Op die groep spelen we extra in, omdat die mensen kennelijk vragen hebben", zegt Rijk van Ark.

De vaste CDA-kiezers leveren globaal genomen veertig zetels aan. De groep twijfelaars is volgens dé laatste peilingen goed voor nog eens vijftien zetels, maar zeker is dat allerminst. De zwevers, de kiezers dus die nog geen keus hebben gemaakt, kunnen de winst nog meer glans geven. Bij de vorige verkiezingen wist het CDA veel van die zwevers over de drempel te halen. „Dat . is pas in de laatste dagen gebeurd. Er zijn kiezers die hun keus pas maken in het stemhokje", weet Van Ark.

Bij de PvdA is men wat minder gevoelig voor de uitkomst van allerlei onderzoeken. „Uiteraard hebben we een vaste groep kiezers, maar ik zou echt niet weten hoeveel zetels die ons bezorgen", zegt Peter Kramer. „Zeg dat we 30 tot 33 procent van de stemmen weten te halen, dan zal een dikke 20 procent daarvan vaste aanhang zijn. Alles wat daarboven zit, moet je verdienen".

Weinig inzicht

Wie zijn dat, die twijfelaars en zwevers? Zowel Van Ark als Kramer móet bekennen daar weinig inzicht in te hebben. Dat is opvallend, omdat beide partijen een professioneel reclamebureau in de arm hebben genomen. In die wereld worden voortdurend onderzoekers op doelgroepen losgelaten.

Van Ark: „Daar hebben wij onvoldoende geld voor. We vinden het ook minder belangrijk. Het gaat ons er vooral om dat we tot het laatst toe geloofwaardig en eerlijk overkomen. De inbreng van ons reclamebureau is meer technisch van aard. Zij ontwerpen de advertenties en denken mee over de verkiezingsleuzes. Inhoudelijk blijven wij verantwoordelijk".

PvdA-campagneleider Kramer, zelf uit de reclamewereld afkomstig: „Ik hecht niet zo veel waarde aan dat soort onderzoeken. Unilever heeft margarine op de markt gebracht onder de naam Morgen die heel erg op roomboter leek. Uitgebreid is onderzocht of de consument daar belangstelling voor had. Dat heeft miljoenen gekost. Maar het produkt flopte volledig. Zo zijn er tientallen voorbeelden te geven. Wat zich in het hoofd van de zwevende kiezer afspeelt, is meer voer voor psychologen".

Daar komt bij, zegt Kranier, dat een politieke partij geen frisdrankenfabrikant is. „Coca cola kan wat meer of minder suiker in het produkt stoppen. Partijen kiezen voor een bepaald beleid en staan daar voor als het goed is".

Strategie

Dat laat onverlet dat iedere partij een eigen strategie heeft om zo veel mogelijk twijfelaars en zwevers over de streep te trekken. Het ontwerpen van die strategie is vooral een kwestie van ervaring en intuïtie, vindt Kramer. Zo leert de ervaring dat scheldkannonades een boemerangeffect kunnen hebben. Daarom wordt de tegenstander voortdurend ontzien. Er mag wel uitgehaald worden, maar niet al te onstuimig en niet al te vaak.

Kramer: „Kiezers willen niet zo zeer horen hoe je over een ander denkt, maar in de eerste plaats hoe je het zelf wilt. Daar leggen we in de campagne dan ook het accent op. Bovendien ben je na de verkiezingen aangewezen op samenwerking met anderen. Dat. betekent dat je bereid moet zijn om in te leveren. Dat weet de kiezer natuurlijk ook". Het CDA doet het eveneens rustig aan. De Vries mag wel eens een tegenstander over de knie leggen, maar Lubbers is de verzoener. Volgens Van Ark luidt het devies: Niet tegen anderen maar met anderen. „Daar is ijiet alleen voor gekozen om te scoren. Het is ook de stijl van het CDA en van de lijsttrekker. In feite is het een principiële keuze".

Overgewaaid

De kennis over verkiezingsstrategieën is voor een. deel overgewaaid vanuit de Verenigde Staten. Zo is het profileren van de lijsttrekker, de zogeheten mannetjesmakerij, rechtstreeks van de Amerikanen afgekeken. Van Mierlo van D66 begon er mee na een bezoek aan de States in de jaren zestig en zijn voorbeeld werd heel snel door anderen gevolgd. Het CDA gebruikt zelfs de naam van de lijsttrekker in de verkiezingsleuze. Na "Laat Lubbers het karwei afmaken" is nu gekozen voor "Verder met Lubbers".

Al even Amerikaans is de dans rond de beeldbuis. Campagneleiders slaan de tv als propagandamedium vele malen hoger aan dan de buttons, folders en verkiezingsavonden. In 1986 zou het tvdebat tussen Lubbers, Nijpels en Den Uyl aan de vooravond van de verkiezingen zelfs van beslissende invloed zijn geweest op de uitslag. De CDA-lijsttrekker, geflankeerd door de kemphanen Nijpels en Den Uyl, zag kans zich te manifesteren als de wijze staatsman, op wie de kiezer in weer en wind kon rekenen. In die anderhalf uur bezorgde Lubbers zijn partij meer zetelwinst dan in de weken die daaraan voorafgingen.

Campagne

Op Amerikaanse leest geschoeid is ook de campagneorganisatie. Was het tot begin jaren zestig gebruikelijk dat een aantal goedwillende amateurs zich na kantoortijd over de propagandamiddelen bezon, nu kent iedere partij een team van betaalde krachten die full-time met de campagne bezig zijn.

Van de kleine christelijke partijen pakte het GPV als eerste de campagne professioneel aan. Al in 1981 had het een gedetailleerd draaiboek opgesteld, dat niet onderdeed voor dat van de grote partijen. Nu werken ook RPF en SGP met draaiboeken en campagneteams. Bij de RPF is dat team samengesteld uit bestuursleden, medewerkers van het partijbureau en kaderleden.

De SGP werkt deze verkiezingen voor het eerst met een campagneteam. Daarin zijn ook vertegenwoordigers van de jongerenorganisatie opgenomen. De nieuwe opzet is fractievoorlichter Menno de Bruyne goed bevallen. Evenals de RPF combineert de SGP bij deze campagne de spreekbeurten van de lijsttrekker met werkbezoeken. „Dat kost ontzettend veel voorbereiding. In de nieuwe opzet is daar nu tijd voor", zegt De Bruyne.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 2 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

De slag om de twijfelaars en de zwevers

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 2 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 30 Pagina's

PDF Bekijken