Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Slechte huisvesting van gerechten bottle-neck voor modernisering

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Slechte huisvesting van gerechten bottle-neck voor modernisering

Even thuis dat knappe vonnis maken op de pc, met drie kinderen en de hond onder handbereik

9 minuten leestijd

DEN HAAG - „Als ik een verlanglijstje bij de kabinetsformateur zou mogen neerleggen, dan staat een verbetering van de ongelooflijk slechte huisvesting van de gerechten onbetwist bovenaan. Er gebeurt hier en daar wel wat, maar willen we in de komende tien jaar de rechterlijke macht echt op peil brengen, dan is gauw 800 miljoen méér nodig voor de gebouwen. Gebeurt er niets, dan vrees ik dat heel veel inspanningen vergeefs zijn, dat veel extra geld voor de rechterlijke macht niet optimaal gebruikt kan worden".

Mr. J. Demmink, hoofd van de Hoofddirectie Organisatie Rechtspleging en Rechtshulp van het ministerie van justitie, HDORR, is anderhalf jaar geleden aangetrokken om de rechterlijke macht naar een dynamischer toekomst te leiden. De weg waarlangs dat loopt is geplaveid met de toverwoorden management, efficiëntie, produktie en reorganisatie. Maar tegelijk zijn er financiële valkuilen, hobbels van weerstand en bijna onneembare wegversperringen zoals de huisvesting van de gerechten die toch een voorwaarde voor een beter werkklimaat moeten vormen, 
Demmink, afkomstig van Defensie en daarna hoofd van de directie politie bij Justitie, aarzelde eerst een functie aan te nemen in een op het oog „niet al te flitsend bedrijf". 
„Maar de cultuur bleek daar al aan het veranderen. En op de achtergrond zag ik de grote reorganisaties die nodig zijn in de rechterlijke macht". 

Meer cellen

De rechterlijke macht staat op de drempel van flinke veranderingen. Nieuwe ontwikkelingen vragen om antwoorden. Op civiel gebied (de invoering van het NBW, het Nieuw Burgerlijk Wetboek), en, meer in het oog springend voor het publiek, op strafrechtelijk terrein: de groei van de zware criminaliteit, fraude- en milieuzaken, de gevolgen van het wegvallen van de Europese binnengrenzen. De afgelopen jaren zijn talloze instrumenten op de criminaliteit losgelaten: meer cellen, bestuurlijke preventie, het beleidsplan samenleving en criminaliteit, alternatieve straffen, beperkingen en vereenvoudigingen van procedures. De politieke partijen zijn redelijk eensgezind in hun vraag om meer geld voor activiteiten van Justitie.

Tegelijk worden officieren van Justitie en rechters bedolven onder de kritiek over hun werkwijze, te lange procedures, zoekgeraakte dossiers, falende automatisering en door vormfouten vrijgelaten verdachten.

Een van de taken van Demmink en de zijnen is het rechterlijk apparaat beter uit te rusten voor zijn taak. Op korte termijn, tot eind 1990, betekent dat in de eerste plaats dat de gerechten op moderne leest geschoeid worden. Demmink: „In 1983 werd beslist dat een forse uitbreiding nodig was. In drie fasen kwamen er ruim 800 plaatsen bij. Dat was toch niet mis: in de periode van '83 tot '89 is de rechterlijke macht met 26 procent gegroeid, terwijl de rest van de overheid 13 procent afslankte!" 

Maatregelen

Tegelijk werden maatregelen getroffen om het werkaanbod te verminderen. Mede daardoor ontstond echter een andere situatie: het aantal zaken groeide zelfs minder dan

 verwacht, de rechterlijke macht werd uitgebreid en iedereen had het toch te druk, terwijl de behandeling van de zaken langere tijd in beslag nam. 

Demmink wijt veel aan de slechte organisatie. „Tot een paar jaar geleden werd de rechterlijke macht buitengewoon archaïsch bestuurd, ledere aanschaf, iedere aanstelling Die werken in 19 arrondissementen, dat kun je toch niet allemaal vanuit Den Haag centraal regelen, waar je de plaatselijke belangen en noodzaken niet kent!" moest goedgekeurd worden in Den _ . Haag. Er was een enorme verkokering. Op lokaal niveau was geen enkel overzicht". 
Reden voor hem om te geloven in decentralisatie, zó dat men in elk arrondissement zelf zijn beslissingen kan nemen, zelf een afweging maakt: de keuze bij voorbeeld tussen een rechter erbij of de aanschaf van meer personal computers. „We hebben een bedrijf met 6500 werknemers, onder wie ongeveer 1600 leden van de rechterlijke macht.
Die werken in 19 arrondissementen, dat kun je toch niet allemaal vanuit Den Haag centraal regelen, waar je de plaatselijke belangen en noodzaken niet kent!"

Boos plan

Om dit „lokale zelfbestuur" te bereiken komen er in 1990 in alle arrondissementen zogenoemde DGO's, Directeuren Gerechtelijke Ondersteuning, met hun staf. In drie arrondissementen, Zwolle, Den Haag en Den Bosch, is daar inmiddels tot tevredenheid mee geëxperimenteerd en in Haarlem deed drie weken geleden ook al een DGO zijn intrede. Dit jaar staan er al 35 extra formatieplaatsen voor op de begroting. Op dit moment licht het ministerie de arrondissementen door om te komen tot een herverdeling van historisch gegroeide personeelsformaties en budgetten.

Dat gaat niet zonder slag of stoot. Maar de eerste schreden zijn gezet en de eerste kinderziektes overwonnen. Demmink: „Natuurlijk, levert het problemen op voor het middenkader en lagere echelons, maar dat is inherent aan elke reorganisatie. 
En natuurlijk vermoedde de rechterlijke macht een boos plan vanuit Den Haag. 
Er is een gezond wantrouwen, dat is er altijd, die spanning hoort er ook te zijn. 
Maar helaas is dat het afgelopen jaar niet verminderd". 
De leden van de rechterlijke macht zijn, zegt hij, „maar beperkt geïnteresseerd in management, de goeden niet te na gesproken. De meesten hebben iets van „ik ben  aangesteld om recht te spreken,  meer niet".

Papierwinkel

Demmink hoopt op verandering als men gewend raakt aan het managementsidee. „In ieder geval zijn we nu voorlichtingsacties gestart. Als nu de invoering van de DGO's goed loopt, is er misschien een basis van onderling vertrouwen. Als men ziet dat het ons echt ernst is, dat het departement taken wil overdragen en dat we geen tegenstander maar bondgenoot zijn".

Een en ander gaat overigens niet zonder ingrijpende gevolgen voor het personeel. De griffiers bij voorbeeld zien hun functie simpelweg verdwijnen en opgaan in de DGO. In het gunstigste geval hebben ze het geluk in de nieuwe functie te kunnen stappen, in het ongunstigste zullen ze een andere plaats moeten krijgen. 
Dreigen er geen gevaren voor de rechtszekerheid? Tenslotte onderscheidt de „produktie" van de gerechten zich nogal van andere produkten. Demmink: „Je hebt natuurlijk een enorme papierwinkel. 
Voor iedere beslissing zijn papieren nodig. Meer dan één zelfs. Hel tweede papier is weer nodig om te laten zien dat het eerste is uitgereikt... Die papierwinkel is er niet gekomen wegens een dolgedraaide ambtelijke fabriek, maar om de justitiabele garanties te geven. Je hebt de keuze tussen efficiëntie en rechtszekerheid en daar zitten natuurlijk marges in. Maar er komt een moment dat de grens bereikt is: één stap verder —te ver wat mij betreft— is dat de rechtszekerheid in het geding komt". Toch lijkt er uit efficiëntie (en bezuinigingen!) te worden gesneden in procedures. Demmink: „Bij sommige, veel voorkomende delicten is een standaardafdoening mogelijk, confectie dus. En op bepaalde terreinen kan wat mij betreft het openbaar ministerie meteen bij de behandeling een conceptvonnis op tafel leggen. Maar er zullen toch heel veel concrete zaken blijven die maatwerk zijn. Bovendien ga ik ervan uit dat de rechterlijke macht, vanuit haar eigen kwaliteit, de procedures ook zelf bewaakt".
„Iets anders is dat we niet met een statisch, onveranderlijk geheel te maken hebben. Er is alle reden ook je procedures kritisch te beschouwen. En het is ook in het belang van de rechtszekerheid als je regelgeving eenvoudiger en begrijpelijker maakt".
Een van de grote problemen in de werkwijze van de rechtbanken was tot nog toe een achterstand in de automatisering. Een paar jaar geleden waren er bij Justitie als geheel wel honderd systemen in ontwikkeling. Daarin is behoorlijk geschrapt en nu resteren voor de rechterlijke macht als belangrijkste nog het „Compassysteem" (voor het hele vervolgingstraject bij het OM) en de „Lex Mulder", de administratieve afhandeling van verkeersdelicten waar volgend jaar in twee arrondissementen mee geëxperimenteerd wordt.

Werkkamer

Demmink schat dat met Compas een efficiëntiewinst kan worden behaald van 25 tot 30 procent. Dat schept ruimte voor de aanpak van zaken waar men nu niet aan toe komt. Een andere automatiseringssysteem, Mitra (voor het cellenbestand) wordt niet verder afgewerkt: wat functioneert blijft, voor de rest wordt dit najaar begonnen met. de ontwikkeling van een nieuw, flexibeler en goedkoper systeem.

Bij de rechterlijke macht worden steeds meer personal computers geplaatst. Op Prinsjesdag 1987 bleek dat er 60 of 70 schermpjes op 1000 personeelsleden waren, nu zijn dat' er 260 geworden. Daarmee kan de I rechter ook thuis werken, noodge- ( dwongen door de abominabele. huisvesting. Demmink: „Maar wat moet ik als ik iemand geen werkka-' mer kan bieden? Oudere rechters! zijnihet gewend thuis te werken,; maar wat denk je van jonge mensen die bij voorbeeld al eerder een • baan in het bedrijfsleven hadden?: Even thuis dat knappe vonnis maken op de pc, met drie kinderen en de hond onder handbereik?"'

Voordelen

De al zwaar belaste rechterlijke macht staat de komende jaren ook nog alle rompslomp van een ingrijpende reorganisatie te wachten. Onlangs nam het kabinet het advies van een staatscommissie (uit 1984) in grote lijnen over en dit ligt nu bij de Tweede Kamer. Kern van de reorganisatie is dat in de komende tien jaar het hele gebouw dat onze rechtspraak is totaal op z'n kop wordt gezet: civiele zaken, administratiefrechtelijke en strafzaken komen samen in één organisatie. Volgens de één een superrechtbank, volgens de ander meer een supermarkt. Een plan dat vooral bij veel kantonrechters (die opgaan in' de rechtbank) op fikse kritiek stuitte.

Demmink, belast met de uitvoering van de plannen, ziet vooral voordelen: „De organisatie wordt veel helderder, de mensen kunnen in één gebouw terecht voor alle functies, (hoewel er ook dépendances komen in andere plaatsen), de kwaliteit wordt beter, er is meer kans voor specialisatie. En men kan efficiënter werken doordat de administratieve ondersteuning samengaat. In een ziekenhuis zijn we er toch ook aan gewend dat alle specialisten bij elkaar zitten?"

Optimisme

Een tienjarenplan — „sneller kan gewoon niet, het tempo ligt al hoog". En de kosten? „In de eindsituatie kost het niet méér. We maken reorganisatiekosten en daar is rekening mee gehouden. Met Financiën hebben we de afspraak dat we daar tien miljoen extra per jaar voor krijgen".

Met optimisme gaat Demmink de ingeslagen weg van een efficiëntere produktie en reorganisatie in. Maar hij waarschuwt er wel voor veranderingen met enig inzicht in te voeren. Niet de politie versterken of strengere regels maken en dan de doorwerking bij de rechterlijke macht vergeten, zodat men daar het aantal aangevoerde zaken niet aankan. 
Het aantal mensen in de rechterlijke macht zal volgens hem nog wel groeien (nodig voor milieuzaken, fraudes enzovoorts), maar, zegt hij: „Er moet wel evenwicht blijven tussen personeel, efficiëntie, automatisering en huisvesting. Alleen dan krijgen we, en dat willen we graag, een moderne, goed geoutilleerde organisatie". 


Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 26 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 13 Pagina's

Slechte huisvesting van gerechten bottle-neck voor modernisering

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 26 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 13 Pagina's

PDF Bekijken