Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

De kam

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

De kam

Sieradenontwerpers tonen in Boymans-van Beuningen hun visie op de haarkam

6 minuten leestijd

Wie over een haarkam nadenkt, associeert dit niet direct met een kunstwerk. In Rotterdam ligt dat anders. De honderd in het museum Boymans-van Beuningen geëxposeerde kammen zijn stuk voor stuk kunstwerkjes. Een tentoonstelling als het wat uit de hand gelopen resultaat van de oproep die Marie-José van den Hout deed toen haar Nijmeegse galerie Marzee tien jaar bestond. Er kwamen zo veel reacties dat een grotere expositie dan haar galerie kon bevatten, gerechtvaardigd was. De kam. Je kunt er een verhaal over schrijven.

„Kam uit de klis, eer 't slimmer is", hield Jan Luyken zijn lezers voor. Deze spreuk plaatste hij boven de gravure die het ambacht van de "Kammemaaker" uitbeeldt. Het assortiment van de drogist is kennelijk in de Gouden Eeuw nog niet zo uitgebreid dat ook de haarverzorging eronder valt. Het maken van kammen is blijkbaar een lonend beroep. Over specialisatie gesproken... 
Luyken voorzag de prent in zijn "Het menselyk bedryf" van het volgende stichtelijke rijm: 
Het haar des hoofts verwerd bij nacht. 
Wort 's morgens weer te recht gebracht. 
De Mens is vol van gaauwe vonden; 
Maar 't waare Hoofdstuck in het hert 
Sit veeltijds, iaar, óp iaar verwerdt. 
En blijft een broeinest van de Sonden.

Fietsenrek

De kammenmaker is door Luyken zittend achter een soort hakblok afgebeeld. Achter hem trekken twee mannen driftig aan een zaag. Wellicht proberen ze een stuk ivoor vorm te geven. Op de voorgrond liggen nog drie slagtanden te wachten op bewerking. In de etalage bungelen tweezijdig getande kammen als worsten aan een touwtje. Een etaleur kende men toen blijkbaar nog niet. Ach, waarom ook. Wie een kam nodig had, kocht er een. Als de klis ermee uit het haar te halen was, was het goed.
Wat dat betreft is er nog niet zo héél veel veranderd. Wie let erop of een kammetje mooi is of niet? Als het formaat maar handzaam is, als de tanding maar grof of fijn genoeg is, dan zijn we allang . tevreden. Met andere woorden: een kam moet in de eerste plaats functioneel zijn. Ziet hij er dan ook nog leuk uit, dan is dat meegenomen, hoewel hij ook weer niet al te veel overeenkomsten met een fietsenrek moet vertonen.
Bij de tentoonstelling in het Boymans is men kennelijk van de omgekeerde volgorde uitgegaan. De honderd verschillende kammen die daar zijn geëxposeerd staan er in de eerste plaats voor het mooi. Als ze ook nog bruikbaar zijn, dan is dat een bijkomend voordeel. Ik kan me tenminste nauwelijks voorstellen hoe ik mijn haar in model moet krijgen met een kam in de vorm van een potje-met-cactus. Om nog maar niet te spreken van een cirkelvormig exemplaar met de tanden aan de binnenzijde.
Lang, heel lang geleden waren er natuurlijk nog geen kammen. Men haalde eenvoudig z'n vingers door het haar. Sinds de kam de vingers'verving, is hij qua vorm weinig veranderd. Eerst was het misschien niet veel meer dan een gevorkt takje of een visgraat. Wanneer er in de natuur niets te vinden was wat zonder meer bruikbaar was, werden, in een latje een paar gleufjes gevijld. Overal waar archeologen in de aarde wroeten, halen zij tussen kralen, scherven en botten ook kam-achtige voorwerpen boven de grond. Er schijnen geen mensen op aarde geleefd te hebben of ze besteedden aandacht aan hun haar.

Het woord kam als zodanig is in de Bijbel niet te vinden, maar we mogen aannerrien dat de „vlechtingen des haars" het gebruik van een kam vereisten. Ook Absalom zal voor zijn geweldige haardos gebruik gemaakt hebben van een attribuut als de kam.

In de loop der eeuwen is de vorm weliswaar wat geperfectioneerd, maar een kam heeft ook nu een rechte rij tanden. Blijkbaar is dat de meest ideale vorm om de haren mee in model te brengen. In elk geval hebben de sieradenontwerpers die meewerkten aan de tentoonstelling geen betere kunnen bedenken. Welke grillige vormen voor de kammen zijn bedacht, van Griekse zuilen tot schaakstuk, tanden hebben ze allemaal. De een heeft fijne, de ander heel brede, stompe of juist puntige, lange of korte tanden en sommige een heleboel verschillende maten tegelijk. Daarmee is de cirkel rond, de laatste zijn terug bij de visgraat, toen de kapper nog niet bestond, permanent nog onbekend was en kammen slechts de functie van 'ontknopen' had.

Steekwapen

Beweren dat tegenwoordig elk kapsel een andere kam vereist, is wat veel van het goede, maar dat neemt niet weg dat een simpele visgraat voor de meeste haardossen niet voldoet.
Het getoupeerde kapsel dat een dertig jaar geleden in de mode kwam, vereiste bij voorbeeld een speciale kam. Door het haar met kleine plukjes tegelijk tegen de groeirichting in te kammen -„Niet zo gemeen", kreeg ik altijd te horen als ik onze poes op die manier behandelde - krijgt het meer volume. Op die manier werden torenhoge kapsels gecreëerd. Met een flinke dosis lak werden de haarwerken muurvast op het hoofd verankerd. Desondanks had het kapsel de neiging om op den duur in te zakken.
Met een puntig voorwerp was het mogelijk de lokken weer wat op te trekken. Voor huiselijk gebruik was een breinaald daartoe het aangewezen voorwerp, maar om mee te nemen in een handtasje is zo'n naald ongeschikt. Daarvoor was de speciale toupeerkam, de kam-met-een-handvat. Dat handvat eindigde in een punt, waarmee het kapsel dus weer in model kon worden getrokken.
De toupeerkam bleek onbedoeld meer functies te kunnen vervullen. Engelse kranten meldden in de jaren zestig dat een belaagde dame haar aanvaller door het hart stak met de vlijmscherpe punt van haar kam.

Autospiegel

Het zakkammetje. Dat hoort zo'n beetje bij de standaardinventaris van het handtasje. Ook vrijwel elk herenkostmjm bevat er in binnen- of broekzak een. Dit soort kammen is meestal van plastic dat onbreekbaar heet te zijn. Maar wie kent niet de standwerker die zo'n onbreekbaar exemplaar showt hem plotsklaps in twee stukken in handen houdt en daarbij onverstoorbaar vertelt: „En, dames en heren, zo ziet-ie er van binnen uit".

Zo'n kammetje dient ervoor om een kapsel toonbaar te houden als men van huis is. Daarbij is een opvallend verschijnsel te constateren. De heren pakken zonder schroom hun kam, in tegen- „ stelling tot de dames. Wie wel eens in de file staat, heeft dat waarschijnlijk ook geconstateerd. Voor menige autospiegel worden (schaarse) haren met zorg op hun plaats gedrapeerd. Ook op straat zie je iets dergelijks. Een keurig gekosjjumeerde heer werpt een vluchtige blik in een spiegelruit en met een zwierig gebaar brengt hij de verwaaide lokken in model voor hij kantoor of winkelpand betreedt. De dame die hem vergezelt, wandelt rustig door en zoekt de spiegel op van garderobe of toiletruimte.
De expositie in Museum Boymans-van Beuningen,
Mathenesserlaan 18-20, Rotterdam, loopt nog tot en met 14 oktober;
de openingstijden zijn van dinsdag tot en met zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur.
De viertalige catalogus bij de tentoonstelling bevat naast afbeeldingen van en toelichting over de kammen ook gedachten over het thema "kam" van Marijke Hilhorst en Pieter Seuren.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 29 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

De kam

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 29 september 1989

Reformatorisch Dagblad | 26 Pagina's

PDF Bekijken