Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

„Hele noten verhogen de meditatie

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

„Hele noten verhogen de meditatie"

Twee visies op Johan de Heer en niet-ritmische gemeentezang

6 minuten leestijd

Vanuit musicologische kring is er vaak kritiek op zaken waarin grote massa's mensen brood voor het hart vinden. Johah de Heer zou niet zo'n beste liedbundel zijn, maar de hele wereld kent "Welk een vriend is onze Jezus" en "Scheepje onder Jezus hoede". Gemeentezang op hele noten is weliswaar historisch niet verantwoord, maar velen zingen daarin hun hele geestelijke leven uit. De gemiddelde koorprestatie is weinig verheffend, maar als gemeenteleden op dinsdagavond samen zingen, schept dat desondanks een belangrijke band. Twee visies op datgene wat de geref. gezindte muzikaal lief is.

Ton Bolland, geref. vrijgemaakt boekhandelaar en veilinghouder te Amsterdam: „Ze zeggen wel dat het koorwereldje een oubollig gebeuren is, maar dat is onzin. Ook socialisten hebben hun zangkoor: "De Stem des Volks". Het is goed om samen te zingen in een duo, trio, kwartet, koor, ensemble, noem maar op. Dat oubollige beeld wordt denk ik veroorzaakt door altijd maar weer datzelfde repertoire, altijd dezelfde liederen.

Voor de pauze heb je de ernst: Ambrosianisches Lobgesang, "Hör mein Bitten", een orgelsolo, "Waakt op gij geest der oude helden" van Jan Zwart, "Grijpt toch de kansen" en "Tel uw zegeningen". Dan is er koffie. Daarna de vier weverkens en het wuft dat spon. Kijk, ik bedoel, het kan toch ook anders. Ik begrijp goed dat een koor van de gereformeerde gemeente geen Requiem van Verdi zingt. Dat is te zwaar en qua tekst is dat onaanvaardbaar. Dat snap ik. Maar je hebt toch ook Pachelbel, Buxtehude en Schubert. Dat is goed te doen, ook voor ongeschoolde zangers".

Gemeentezang

„Niet-ritmische gemeentezang heeft de geschiedenis tegen. Het zou alzo niet moeten zijn, want de psalmen zijn van oorsprong ritmisch gezet. Anderzijds heb ik geen enkel bezwaar tegen hele noten, als het maar stichtend en waardig is. Ik heb wel eens ergens op zondag Psalm 68:10 geklokt: 4 minuten en zeventien seconden. Snap je, dan moet het steeds langzamer, omdat het dan steeds eerbiediger zou worden.

Gemeentezang moet stijlvol zijn. Dat is een belangrijkere afweging dan de kwestie wel of niet-ritmisch. Ik heb er bij voorbeeld moeite mee als een gemeente wel gelijk met de organist inzet maar iedereen loopt apart binnen. Dat is net de Tour de France. Jawel, een oneerbiedige vergelijking, maar het is ook oneerbiedig als een organist het slotakkoord vast moet houden totdat iedereen over de streep is.

Ritmisch zingen kan trouwens ook oneerbiedig zijn. Vaak is dat een jachtpartij. Een voorbeeld van stichtelijke ritmische samenzang vind ik op de Theologische Hogeschooldag in Kampen. Ik ben daar vaak geweest en ging dan achterin de kerk in een hoekje staan luisteren. Willem Hendrik Zwart had de kerk weer eens vol en trok alle registers open. De Bovenkerk schudt dan op haar grondvesten. Nou, dat vind ik machtig. Echt waar".

Johan de Heer

„Johan de Heer wordt gemoderniseerd. Ik heb niets op die bundel tegen. Als je de principiële en literaire maatlat er langs legt, valt er wel wat op af te dingen, maar dat geldt ook voor de psalmberijming van 1773. Daarbij hebben de remonstranten ook flink meeberijmd: "'k Zal van de deugd der milde goedheid zingen". Nou, nou. Dus niet te hard wijzen naar Johan de Heer. Daarin zitten wel zwakke momenten, maar, alia, daar zingen we wel overheen. Ik ken een meisje dat van de kerk was afgedwaald en in de goot was terechtgekomen. Op het ogenblik dat haar leven finaal was vastgelopen, herinnerde ze zich iets van vroeger: "...wil dan nooit vergeten. God verlaat u niet". Nou, dan zeg ik: Johan de Heer, dank je wel voor je mooie versje.

Er zijn veel mensen die menen dat alleen het orgel als muziekinstrument bijbels is. Maar ach, het zit toch niet in zo'n instrument? Je kunt ook best accordeon spelen, maar wat wil je met zo'n ding? Je kunt er niet anders dan kermis- en cafémuziek op spelen. Dan zeg ik: Joh, doe die accordeon maar weg. Veel instrumenten liggen in een klimaat dat niet past. Een gitaar is best, maar hoort toch te veel bij het sfeertje van Honoloeloe. Wat wil je daar dan mee?"

Meditatief

„Waardering voor niet-ritmische samenzang heeft ook dr. G. Puchinger, oud-hoofd van het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme. Elke gemeente moet gewoon zingen zoals zij dat zelf wil. Je zingt voor God en daarbij moet je jezelf zijn. Dat is één. Twee: ritmisch zingen is wel levendiger, is ook beter, en dat niet alleen op historische gronden. Het op hele noten zingen ontaardt vaak in een dreun. Maar aan de andere kant verhoogt iso-ritmische gemeentezang wel de meditatie. Je kunt beter nadenken over datgene wat je zingt. Er gaat rust van uit, vertrouwdheid.

Er zit een stuk spanning tussen het meditatieve en het muzikale aspect van gemeentezang. Maar die spanning hoeft geen tegenstelling te vormen. Je kunt dus zeggen dat gemeentezang op hele noten meer meditatief dan muzikaal is, zonder dat beide aspecten elkaar bestrijden. Het meditatieve element is in een eredienst nu eenmaal onmisbaar. Veel mensen doen voor de dienst niet anders dan praten. Dan denk ik: Waar kom je nou toch voor?

Eerbied

Als mensen kiezen voor het orgel als muziekinstrument, heeft dat niet echt met Gods Woord te maken. De Bijbel spreekt van cimbalen, trompetten, trommels en harpen. Het gaat er maar om: welke eerbied past in Gods Huis? Ik zeg altijd maar zo: Als het orgel speelt, is de kerk nooit leeg. Een orgel kan een machtige ondersteuning geven aan de gemeentezang. In de kathedraal van Oxford heb ik eens gemeentezang meegemaakt onder begeleiding van een piano. Het klonk niet. Daar moet je toch een orgel voor hebben. De eredienst moeten we voor het overige maar sober houden.

Je kunt er wel een geweldig muzikaal festijn van maken, maar de eredienst heeft slechts twee centrale brandpunten: a. God spreekt tot ons door Zijn Woord. b. Wij spreken tot God in het gebed. Daar gaat het in de kerkdienst om".

Puchinger heeft evenals Bolland waardering voor het thuis samen zingen. „Ja, vaak is dat Johan de Heer. Je kunt wel kritiek hebben op die bundel, maar De Heer bracht zijn boodschap op plaatsen waar anderen niet kwamen. Hij had zijn eigen gehoor. Er zit toch een stuk verkondiging in deze bundel, het heeft een geheel eigen stuk spiritualiteit. In 'het Scheepje' en "Grijpt toch de kansen" vinden mensen vaak een heel stuk beleven. En beleven is heel liturgisch".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 3 oktober 1989

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

„Hele noten verhogen de meditatie

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 3 oktober 1989

Reformatorisch Dagblad | 32 Pagina's

PDF Bekijken