Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Toch niaar geen tweepartijenstelsel

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Toch niaar geen tweepartijenstelsel

aagse notities Nederlandse politieke cultuur biedt kiezers meeste duidelijkheid

5 minuten leestijd

Een tweepartijenstelsel werkt erg efficiënt. Zo'n stelsel verschaft duidelijkheid aan de kiezers en geeft het electoraat de meeste invloed in het uiteindelijke beleid. Het blijkt bovendien in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten goed te werken. Toch is er veel Voor te zeggen om voor en in ons land de huidige politieke cultuur maar te handhaven. Ook al moet voor coalitievorming water in de partijpolitieke wijn worden gedaan.

De Tilburgse dr. J. G. A. van Mierlo promoveerde deze week in Rotterdam op een proefschrift waarin hij de resultaten beschreef van zijn onderzoek naar wat politieke partijen waar maakten van hun verkiezingsprogramma's in de politieke werkelijkheid van alledag. 
Hij toonde aan dat de PvdA zich na de verkiezingen beter aan haar verkiezingsbeloften houdt dan het CDA, inclusief zijn voorgangers KVP, ARP en CHU, en de VVD. de economische politiek. Hij analyseerde de periode 1946-1982.

Eén van zijn conclusies is dat de kiezers eigenlijk maar weinig te vertellen hebben over het beleid dat gevormde coalities uiteindelijk voeren. Want dat beleid wijkt nogal af van wat er in de verkiezingsprogramma's is beloofd.

Hoe kan de invloed van de kiezer op het uiteindelijke regeringsbeleid vergroot worden? Ook daarover heeft Van Mierlo nagedacht. Volgens hem verdient het voorkeur als politieke partijen al vóór de verkiezingen uitspreken welke coalitie er gevormd zal worden, zodat de kiezers weten waar ze aan toe zijn. 

"Onbetrouwbaar"

Maar de meeste zeggenschap hebben kiezers, zo schrijft deze econoom in een van zijn stellingen, als er in ons land een tweepartijenstelsel zou bestaan. Op straffe van een verkiezingsnederlaag zal een partij dan wel de "beleidsvoorkeuren" van de kiezers moeten honoreren. Dooxjigjiderhandelingen over coalitievorming worden politieke partijen verleid tot „onbetrouwbaar en inconsistent" gedrag.

Oppervlakkig beschouwd is er wel wat voor de redenering van Van Mierlo te zeggen. Toch zijn er nogal wat kanttekeningen te plaatsen bij zijn betoog. De eerste maakt hij zelf al in zijn proefschrift, daar waar het gaat over die correcte PvdA, die haar verkiezingbeloftes beter houdt dan CDA en VVD. Dat kon de PvdA ook doen, want deze partij heeft een groot deel van de na-oorlogse parlementaire periode in de oppositiebankjes doorgebracht.

'Daardoor verkeerde de PvdA, in vergelijking met CDA en VVD, in de (door de socialisten overigens zelf verafschi^vde) comfortabele positie dat er geen compromissen gesloten behoefden te worden om coalities te vormen. Integendeel, er konden duidelijke standpunten worden ingenomen, die „het goed deden" bij het electoraat. 

Gedetailleerde programma 's

Het is de vraag of de door Van Mierlo zo bepleite tweepartijenstructuur de kiezers wel zo erg veel duidelijkheid biedt. Want wat is het geval? De Nederlandse partijen kenmerken zich door uiterst gedetailleerde verkiezingsprogramma's, die nauw aansluiten bij de uitgangspunten waarop de partijen hun politiek handelen baseren. Er kan geen beleidsterrein genoemd worden waarover elke zichzelf respecterende politieke partij geen mening geeft in het verkiezingsprogramma.

Natuurlijk weet de volwassen kiezer dat bij coalitievorming compromissen gesloten moeten worden. Maar hij kan die compromissen toetsen —zoals ook Van Mierlo in zijn onderzoek heeft gedaan- aan de verschillende partijprogramma's. Zo kan de kiezer ook perfect nagaan op welke punten de partij van zijn keus, voor zover die bij de coalitievorming is betrokken, concessies heeft gedaan.

Gaan die concessies in zijn ogen te ver, dan kan hij dat bij een volgende verkiezing afstraffen door zijn stem aan een andere partij te geven. Die helderheid moet ook niet verdoezeld worden door het sluiten van coalities voorafgaand aan de verkiezingen. Het is juist goed dat de kiezers zicht houden op wat partijen op grond van hun uitgangspunten willen. 

Kiesdrempel

De politieke cultuur in ons land geeft de kiezer zelfs, door het ontbreken van een kiesdrempel, de gelegenheid partijen te steunen die de principes . laten prevaleren boven de bereidheid tot het sluiten van compromissen. 
Ook die partijen hebben in onze cultuur een nuttige functie. Zij fungeren vanuit een duidelijk principiële stellingname op het politieke veld als de „gewetens" van de grote partijen. Daarnaast  bieden ze kiezers een helder alternatief, voorzover dezen zich herkenen in de beginselen of uitgangspunten van deze partijen.

Een schaduwzijde van deze veelkleurigheid is onvermijdelijk dat er van tijd tot tijd politieke groeperingen opstaan die appelleren aan onlustgevoelens of ongerustheid over één onderdeel, van het totale beleid bij een deel van de kiezers. 'Niet gehinderd door een staatkundige visie tamboereren deze partijen op dat -soms uiterst kleine-onderdeel en verwerven ze zich daardoor in een enkel geval genoeg kiezers om een of meer zetels in het parlement te verwerven. De Centrumdemocraten van drs. Janmaat zijn hiervan het meest recente voorbeeld.

Toch blijft deze cultuur de voorkeur genieten, boven het door Van Mierlo geroemde tweepartijenstelsel. In zo'n stelsel voltrekken zich dezelfde bewegingen als in een meerpartijenstelsel. Alleen gebeurt dat Wnnen de kaders van een grote grijze partij. Zowel in de Verenigde Staten als in Groot-Brittannië, waar de parlementaire democratie gekenmerkt wordt door een tweepartijenstelsel, is zonneklaar dat deze politieke partijen niet eenvormig zijn. 

Chaotische indruk

Daarnaast worden vooral in de VS -in Engeland heerst een veel strakkere partijdiscipline— ad hoc soms pacten gesloten tussen liberale Democraten en verlichte Republikeinen, of juist tussen uiterst conservatieve Democraten en gelijkgezinde Republikeinen. Bovendien zijn daar ook nog de oude noord-zuid-tegenstellingen. Kortom, de politieke structuur in de VS maakt op Nederlanders niet zelden een chaotische indruk.

De grote Britse en Amerikaanse partijen kenmerken zich door een volslagen gebrek aan herkenbare uitgangspunten of beginselen. Het uiteindelijke regeringsconcept is meestal het resultaat van het sluiten van erg veel compromissen, zodat alle vleugels zich hierin enigermate kunnen vinden.

Nee, dan blijft de helderheid van de Nederlandse politieke cultuur de voorkeur verdienen. Het is onjuist van Van Mierlo om compromissen dies noodzakelijk zijn voor coalitievorming af te doen als tekenen van „onbetrouwbaar en inconsistent* gedrag". Aangenomen moet worden dat de onderhandelaars uiteindelijk echt wel beseffen waar de grenzen liggen in de onderhandelingen, wil hun partij niet puur ongeloofwaardig worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 14 oktober 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

Toch niaar geen tweepartijenstelsel

Bekijk de hele uitgave van zaterdag 14 oktober 1989

Reformatorisch Dagblad | 12 Pagina's

PDF Bekijken