Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Pijn-is-au geldt ook voor de vis aan de haak

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

Pijn-is-au geldt ook voor de vis aan de haak

Het gaat om wat de mens doet met de schepping

8 minuten leestijd

"Hengelaar veroordeeld wegens dierenkwelling", stond er drie weken geleden in de krant. Een sportvisser had zijn vangst in een droge plastic zak laten stikken. De rechtbank in Assen oordeelde dat de man zich schuldig had gemaakt aan dierenkwelling. Hem werd daarvoor geen straf opgelegd. Het was een proefproces. De Dierenbescherming is er blij mee. Er zijn hierdoor mogelijkheden gekomen om wantoestanden in de sportvisserij met juridische middelen aan te grijpen.

Deze zaak heeft opnieuw een vraag naar voren gehaald die de laatste tijd vaker is gesteld. „Voelt een vis ook pijn?" Om aan te tonen dat dit zo is, was een verklaring bij het proces-verbaal gevoegd van een wetenschappelijk deskundige. „Het lijdt geen twijfel dat de aan de hengel gevangen en vervolgens in plastic zakken dicht opeengedrongen en droog bewaarde nog levende vissen onderhevig zijn aan zware stress".

Overbodige vraag

Stress is een modewoord. In mijn Kleine Van Dale van 1973 staat het nog niet. Stress wordt graag gebruikt. Letterlijk betekent het: drukkende gespannenheid. Het is dus geen pijn, maar wel een kwelling. Hengelaars bezorgen de vissen echter vaak pijn. De vraag of een vis ook pijn voelt, vind ik overbodig. De Dierenbescherming heeft al jarenlang onderstreept dat vissen gevoelige dieren zijn, die door ondeskundige en ruwe behandeling ernstig kunnen lijden. Wie zou daaraan twijfelen? Levende wezens kunnen pijn voelen. Vissen ook.

Ik ben het met de uitspraak van de rechter in Assen eens. Wie wil vissen, mag inderdaad de vissen niet op de beschreven manier mishandelen. Dit heeft niets te maken met de vraag of vissen gevoelige dieren zijn of niet. Dieren kwellen of onnodig pijn laten lijden getuigt van weinig eerbied voor de schepping. Het is een verkeerde mentaliteit. Ik herinner mij dat ik van mijn ouders wel muggen en vliegen mocht doodslaan, maar ze niet de vleugels mocht uittrekken of iets dergelijks. Onzin? Nee, het gaat hier niet om de diersoort maar om wat de mens doet. Toch werpt het proefproces ook vragen op.

Jacht en vissport

Het is nog niet zo lang dat, in navolging van de jacht, ook de hengelsport door milieugroepen wordt veroordeeld. Deze opvatting wordt vooral door de Stichting Kritisch Faunabeheer (SKF) steeds onder de aandacht van het publiek gebracht. De stichting werd in 1975 opgericht. Haar kritiek op het faunabeheer richtte zich eerst vrijwel uitsluitend op de plezierjacht.
In haar statuten staat: „Het doel van de stichting is het bevorderen van een wetenschappelijk en moreel verantwoord faunabeheer". Het zich afzetten tegen de jacht sprak veel mensen aan. Over de daarmee vergelijkbare hengelsport werd de eerste jaren niet gerept. Die wordt namelijk niet beoefend door een kleine en enigszins elitaire groep mannen, maar door honderdduizenden liefhebbbers.

Pas toen op dit discriminerend onderscheid werd gewezen, werd ook de hengelsport veroordeeld. De Dierenbescherming sloot zich daarbij aan. In 1980 werd door de SKF een symposium gehouden waar een brochure werd uitgereikt met 82 stellingen. Stelling 30 luidt: „Het stimulerend beleid van de overheid ten aanzien van de sportvisserij is schadelijk voor het natuurbeheer. In de jaren tachtig is een terughoudend beleid vereist". Men benaderde dit probleem eerst nog voorzichtig.

Pijn of geen pijn
De bekende bioloog Midas Dekkers snoekbaars regenboogforel heeft de knuppel in het hoenderhok gegooid. Tijdens een kaderbijeenkomst van de SKF in 1980 hield hij een lezing over de sportvisserij, die genoemd werd "Neêrlands grootste dierenkweller". Hij sprak het verantwoordelijkheidsgevoel van de SKF'ers aan om aan deze vergeten vorm van jacht iets te gaan doen. Dat heeft resultaat gehad.

In zijn lezing zei Midas Dekkers onder meer: „De vraag naar het dierenleed wordt van oudsher afgedaan met de botte ontkenning dat vissen pijn kunnen hebben. Op een congres in Amsterdam over pijn maakte een deskundige de verstandigste opmerking. Volgens hem is er maar één zinvolle definitie van pijn en die luidt: "Pijn is au". Dat "au" dient ervoor om een dier voor gevaar te waarschuwen en het zo snel mogelijk van de pijnbron weg te laten vluchten".

„Je hoeft maar naar een gehaakte vis te kijken om te weten hoe zeer die haak doet. De vis spartelt als een gek. Hij springt zelfs boven het water uit; boven water is de meest afschuwelijke plaats die een vis zich kan voorstellen. De vis doet alles wat in zijn vermogen ligt om van die haak af te komen. Biologisch betekent zoiets dat het beest pijn lijdt; het is er haast een definitie van. Sommige hengelaars geven toe dat ze hier niet omheen kunnen. Bij een enquête onder hengelaars gaf 13 procent op, sportvissen wreed te vinden".

Koudbloedig

Na de lezing van Midas Dekkers verschenen er geregeld artikelen in *Argus" over het sportvissen. In het nummer van maart 1987 schreef Peter Bos het volgende: „Veel mensen denken dat vissen geen gevoel hebben omdat het koudbloedige dieren zijn. "Koudbloedig" zegt iets over de manier waarop dieren hun lichaamstemperatuur reguleren en niets over eventuele pijngevoelens. Vissen zijn gewervelde dieren. Door biologen wordt algemeen aangenomen dat in ieder geval de gewervelde dieren pijn kunnen lijden. Onderzoek toonde aan dat palingen met een ernstige buikwond heftig reageren. Ze ontzien de pijnlijke plek door op hun rug te gaan liggen (Van Putten 1980)".

„Haak- of aasvermijding is een bekend gedrag van vissen. Sportvissers weten dat een aan de haak geslagen vis die weer terug is gegooid, zich een tweede keer veel moeilijker laat vangen. Wetenschappers hebben dit gecontroleerd. Zij spreken van "passieve vermijding". Dit gedrag is een overtuigende aanwijzing dat vissen het bijten in een haak als onaangenaam ervaren en onthouden".

Het is opvallend dat de sportvissers vriendelijker worden benaderd dan de plezierjagers. Dat doet Piet van Zalinge in "Argus" van mei 1985 duidelijk: „Laat ik geen kwade opzet bij de "sportvisser" veronderstellen. Zoals bij de worm is ook nu mijn veronderstelling dat de visser daar aan de oever of in het bootje, argeloos, onnadenkend, niet-wetend zit. Nogmaals, kwade opzet veronderstel ik in geen geval. Mijn vraag i^lfan, durven we een ogenblik doordenken? Weet men wat men doet? Wat weet de sportvisser van de vis ?" 

Uitwassen

Dat vissen pijn voelen, staat vast. Moet daarom de sportvisserij worden verboden? Hoe is deze massaal beoefende sport ontstaan? Voor de oorlog werd er slechts door een vrij klein aantal mensen aan de hengelsport gedaan. Din werd ook gevist om de vis, want die werd gegeten. Nu wordt er gevist om de sport, want de vis wordt meestal weer teruggezet.

Kort na de oorlog werd door de bekende hengelpublicist Jan Schreiner voor het eerst het woord "sportvisserij" gebruikt. Daarna is de ontwikkeling snel gegaan en verdubbelde het aantal hengelaars zich elke tien jaar. In 1980 waren het er ongeveer twee miljoen. De snelle toeneming van deze vrijetijdsbesteding is duidelijk een gevolg van de eveneens snel toegenomen vrije tijd. Dat heeft voor alle vormen van sport geleid tot uitwassen.

De scheppingsopdracht aan de mens is dat hij moet werken. Zes dagen van de week. Eeuwenlang is er weinig of geen tijd geweest voor iets anders dan werken en daarvan uitrusten. Het levenspatroon is echter dusdanig veranderd, dat de vrije tijd gevuld moet worden met meer dan alleen rusten. Zelfs kan rusten, in de vorm van ontspanning, op verschillende manieren tot stand komen. Denk aan wandelen, fietsen, zwemmen en dergelijke. Toch, als ook dit in de sfeer van de sport komt, dan komen er vaak bedenkelijke kanten aan.

Vissen vangen voor consumptie is geoorloofd. Bij de discipelen waren ook enkele vissers. In die tijd werd echter met netten gevist en was er de noodzaak voor consumptie. Voor sportvissen is dit anders. De haak kan bij de vis zo vastraken dat het dier er pijn door lijdt, wat vaak erger wordt als de vis op verkeerde manier wordt "onthaakt". Ook wordt de gevangen vis döorde meeste hengelaars niet gegeten. 
Er is geen economische noodzaak voor het op deze manier vangen van vissen.

Sportverdwazing

Moet de sportvisserij verdwijnen omdat de vissen pijn wordt bezorgd? Veel moderne natuurbeschermers vinden dat dit moet. Het lijkt mij onjuist om het hengelen als sport aan te vallen. Dan moet voetballen ook worden afgeschaft. Daardoor vallen er zelfs onder de mensen doden en de ruwe praktijken van het profvoetbal zijn een schande.

Bij veel sport is in de laatste halve eeuw sportverdwazing gekomen. Vooral daardoor is het verwerpelijk geworden. Sportvisserij is inderdaad een vreemde zaak. Ik haal nog iets aan van wat Piet van Zalinge schreef: „Elk weldenkend mens verstaat onder sport toch fair play? Eerlijk spel, dus met een gelijkwaardige tegenspeler. Gemenigheid en vals spel horen er niet bij. Maar wat doet de zogenaamde "sportvisser" ? Is de vis een gelijkwaardige tegenspeler? Krijgt de vis tot zijn verweer ook technische instrumenten met ingebouwde verborgen scherpe haken?"

Wie de hengelsport zo benadert, moet inderdaad stellen dat het geen sport is. Hengelen is een vorm van vrijetijdsbesteding. Die moet op verantwoorde manier worden beoefend. Daarbij moet voorop staan dat de dieren zo min mogelijk pijn wordt bezorgd. Zo sportief moet de hengelaar op zijn minst zijn.
Waarbij de vraag onbeantwoord blijft of vissen vangen om ze direct weer in het water te werpen een zinvolle tijdsbesteding is. Is dit ook niet een vorm van sportverdwazing ?

De manier waarop de Stichting Kritisch Faunabeheer haar doel wil bereiken bewonder ik niet, integendeel. Sinds de oprichting van die stichting wordt echter in jagerskringen meer dan voorheen over de vorm van de jacht gedacht. Ook over de sportvisserij wordt dat gedaan. Het aantal sportvissers is zelfs beduidend minder geworden. Het is goed dat voor beide soorten "sport" de beoefenaars op hun verantwoordelijkheid wordt gewezen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 20 oktober 1989

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Pijn-is-au geldt ook voor de vis aan de haak

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 20 oktober 1989

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken