Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

'Nobele wilden' en hun tragische neergang

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

'Nobele wilden' en hun tragische neergang

Tal van scheepswrakken markeren de blanke beschaving in de Stille Oceaan

5 minuten leestijd

S-n ijkende Zuidland», "Terra Australis», de geheimzinnige btille Zuidzee Oceame: het zijn verre streken die eeuwen tot de verbeelding spraken en dat recent op diverse wijzen opnieuw doen. Is het niet door de herdenking van de ontdekking van Australië, in 1988 200 jaar geleden, dan wel door de grote expositie in Brussel over de mysterieuze metershoge beelden op het, door de Nederlander Tacob Roggeveen ontdekte, Paaseiland in de Stille Oceaan. Met name rond die viering van twee eeuwen blanken in Australië en idem in JNieuw-Zeeland (dit jaar) is er een stroom van boeken over deze verre wereld (her)verschenen. Een viertal daarvan wordt hier nader bekeken. Laten we, vol chauvinisme, met onszelf beginnen: "Nederlanders ontdekken Australië" heet het boek van J. P. Sigmond en L. H. Zuiderbaan, gewijd aan "Scheepsarcheologische vondsten op het Zuidland". Het met veel matige zwart-wit foto's geïllustreerde en genaaid gebrocheerde boek telt 172 blz. en kost 29,90 gld. Uitgever is De Bataafsche Leeuw in Amsterdam. Het is een, zo te zien ongewijzigde en ook in de bibliografie niet geactualiseerde, herdruk van de editie die in 1976 bij De Boer Maritiem verscheen.

Muiters van "Batavia"
personeel en een gevaarlijke tocht per sloep naar 'ons' Indië. Het wrak is ontdekt en in Lelystad wordt op dit moment een getrouwe kopie van de Batavia gebouwd.

Voor de kusten van Australië liggen veel VOC-wrakken. In de jaren zestig is er gespeurd naar de resten van de Vergulde Draeck, de Zuytdorp, de Zeewijk. en andere Hollandse handelsschepen. Daarover gaat ook dit boek; over de Zuidroute van Hendrik Brouwer, de reizen van Abel Tasman, Roggeveen, Willem de Vlamingh, de Australische Compagnie en enkele minder bekende expeditieschepen zoals de Vossenborch, de Nova Hollandia en de Waaier.

In 1605 ontdekte de bemanning van het schip het "Duyfken" van de Verenigde Oostindische Compagnie "Terra Australis" (het Zuidland). Die vondst leverde niet veel schokkends op: geen goud, geen handelswaar, slechts een dorre, onvruchtbare kuststrook zonder drinkwater en met onbeschaafde wilden... Er volgden nieuwe ontdektochten. Vooral bekend werd de dramatische reis van het nieuwe VOC-schip de "Batavia", dat in 1628 op de westkust schipbreuk leed. Daarop volgde nog een hevige muiterij onder een deel van het scheeps

Met "Sloepie" naar Indië

Over een van die scheepswrakken gaat heel het volgende boek: "Het wrak op het Halve Maan's Rif" door Hugh Edwards. Het behandelt "De stranding van het VOC-schip Zeewijk op de koraalriffen van de Abrolhoseilanden, WestAustralië 1727". Dit is de tweede druk (sinds 1973) van een uitgave van Hollandia in Baarn (paperback, 202 blz., met kaartjes en buitentekst zwart-wit foto's. Btttqnafcwtwuufa

IM (müiMlH'x.'rhMMh.iiMl.'iiMliNilir'
Omslag van het boek van Alan Moorehead over "De fatale invloed" die hij meende te bespeuren in de komst der Europeanen naar de Stille Zuidzee.

Oude prent met de massamoord van de muiters der "Batavia" in 1629 op hun mede-overlevenden. Linksonder het VOC-schip dat op de riffen schipbreuk had geleden. 24,50 gld.). De Australische journalist Edwards leidde de expeditie die het wrak van de "Zeewijk" opdook en eveneens de tochten naar de "Batavia" (uit 1629) en de "Vergulde Draeck" (van 1656). Hij vertelt zowel de historie van dit VOCschip als de spannende en min of meer toevallige ontdekking van het wrak door het vinden van een olifantstand die tot de scheepslading had behoord.

In West-Australië herinnert nog de plaats Zeewijk aan dit vergane schip. De geschiedenis ervan is gemarkeerd dbor de datum 26 maart 1728. Toen vertrok het eerste bekende scheepje dat ooit in Australië werd gebouwd. Het werd "Sloepie" genoemd. De bouwers waren overlevenden van de schipbreuk, die maandenjerderde "Zeewijk" opeHgm: kpraSlHrten westen van Australië trof in de buurt van de Abrolhoseilanden. Bij ingeving had kapitein Jan Steyns besloten, de ontvangen instructies te veronachtzamen en koers te zetten naar het Onbekende Zuidland. van der Graeff) heeft Edwards nauwkeurig opgetekend in dit boek. van zijn volk en stam: "Begraaf mijn hart in de bocht van de rivier" ("Bury my heart at Wounded Knee"). Uitgever van deze paperback van 159 blz. is Hadewijch te Antwerpen en Baarn, de prijs is 25 gld.

Waren de voorgaande boeken studies of reportages, dit werk is meer bedoeld als een roman. Maar het is ook het historische verhaal van de landing der Britten in 1803 op het eiland Tasmanië ten zuiden van het Australische continent. Zij maakten erheen strafkolonie van en de nieuwe bewoners kwamen in aanraking en vooral in aanvaring met de plm. vijfduizend inheemsen. De laatste letterlijk rasechte Tasmaniër was de vrouw Truganini. Zij overleed in 1876 en Franck vertelt het verhaal van deze Tasmaanse inboorlingen en hun neergang, gezien door de ogen van de stervende Truganini. Zo is het toch een mengeling van feit en fictie, van roman en tragische ontwikkelingen.

Brute buitjagers?

Hoewel boeiend, gezien het onderwerp, laat het boek zich niet goed lezen als een roman. De vertelling wordt steeds afgewisseld met stukken van authentieke documenten: notulen en decreten van de gouverneur-generaal, ministeriële correspondentie, kranteartikelen anno 1814 en 1830, een verslag van ds. Thomas Atkins die bij zijn bezoek in 1836 de Britse komst naar Tasmanië alleen maar kan beschouwen als een directe zegen Gods en die vindt dat de 'wilden' moeten verdwijnen als ze de vooruitgang tegenstaan.

Als aanklacht en pleidooi laat "Begraaf me over de bergen" zich echter goed verstaan. Maar wij, die zoveel jaren later leven, hebben al te gemakkelijk praten over de praktijken van onze voorouders in die verre wingewesten. Niet alle kolonisatoren waren allen maar brute, op buit beluste, veroveraars en kwalijke

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 11 mei 1990

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

'Nobele wilden' en hun tragische neergang

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 11 mei 1990

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken