Bekijk het origineel

De president van Ethiopië, Mengistoe, verkoopt oude wijn in nieuwe zakken

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

De president van Ethiopië, Mengistoe, verkoopt oude wijn in nieuwe zakken

Voorgestelde perestrojka bedoeld als louter machtsbehoud

10 minuten leestijd

ADDIS ABEBA - De Iraakse president, Saddam Hoessein, wordt in de internationale media sinds zijn bezetting van Koeweit de „nieuwe Hitler" genoemd. Precies dezelfde benaming werd ook in verband gebracht met de leider van een even agressief bewind: dat van Mengistoe Haile Mariam van Ethiopië.

Alle reisgidsen melden dat Ethiopië een van de oudste staten van de wereld is. Met zijn historie en zijn culturele, sociale en politieke tradities wist Ethiopië de bezoeker te fascineren en onder de indruk te brengen. Wat momenteel echter de aandacht trekt, is de desastreuze droogte die het leven van miljoenen mensen bedreigt, en de wrede burgeroorlog die de eenhejd van het land meer in gevaar brengt dan ooit.
Feitelijk heeft het huidige militaire regime, dat sinds februari 1977 wordt geleid door Mengistoe Haile Mariam, de controle over belangrijke delen van Ethiopië verloren. De provincies Eritrea en Tigre zijn nagenoeg volledig in handen van opstandelingen. Ook delen van de provincies Wolo, Gonder en Shoa zijn in bezit gekomen van verschillende rebellengroepen. De guerrilla's zeggen dat ze nog maar 100 mijl van de hoofdstad Addis Abeba zijn verwijderd.
Deze gebeurtenissen zetten het bestaan van Ethiopiës eenheid op het spel. President Mengistoe heeft inmiddels toegegeven dat het land op de rand van een instorting staat. Hij vroeg het volk zich op te maken voor „een gevecht op leven en dood met de rebellenlegers". Een soortgelijk appel ging onlangs ook uit van het Ethiopische parlement, de Shengo.

Geen motivatie
Natuurlijk sorteren dergelijke oproepen in werkelijkheid weinig effect. Ze worden namelijk ernstig ondermijnd door de persoonlijke reputatie en de zestien jaar oude vernietigende communistische heerschappij van Mengistoe. „Ons leger is nog machtig. We hebben meer dan 300.000 manschappen in het veld en beschikken bovendien over 150.000 militialeden. Maar we missen de motivatie om voor deze president en deze regering te vechten", verklaart een topofficier onder vier ogen.
Dat is ongetwijfeld een van de redenen waarom recente verzetsoffensieven succesvol waren. De rebellenlegers hebben met hun verhevigde aanvallen de regeringstroepen ernstige schade berokkend.
Volgens de publieke opinie in Addis Abeba kan het Ethiopische regeringsleger onmogelijk als winnaar uit de veldslag te voorschijn komen. Evenmin is het aannemelijk dat de strijdende partijen zullen overgaan tot vredesonderhandelingen.
Opmerkelijk in dit verband is dat onlangs de verjaardag van de beroemde Adowa-veldslag werd gevierd. In 1896 versloegen de Ethiopiërs de Italianen. Zij blokkeerden daarmee de Italiaanse kolonisatiepogingen in Oost-Afrika. De Italianen maakten echter van de noordelijke regio van Ethiopië, Eritrea, hun kolonie. Vandaag de dag kan Ethiopië alleen nog maar historische zeges herdenken.

Sowjetrol
Tijdens de laatste Washingtontop tussen Bush en Gorbatsjov stond de situatie in de Hoorn van Afrika in het algemeen en die van Ethiopië in het bijzonder, op de agenda. De presidenten gaven toen een gemeenschappelijke verklaring uit over Ethiopië, waarin ze zeiden diep bezorgd te zijn over de in het slop geraakte vredesdialoog tussen de Ethiopische regering en de opstandelingen.
Zij drongen aan op meer internationale samenwerking op het gebied van de voedselvoorziening aan mensen die in de oorlogsgebieden wonen.
In Ethiopië werd de zorg van de mogendheden op prijs gesteld. Het Eritrese Volksbevrijdingsfront, EPLF, verwierp echter het Russisch/Amerikaanse plan om Russische vliegtuigen in te zetten voor de distributie van Amerikaans voedsel. De Eritreeërs waren bang dat de Russen hierdoor de gelegenheid zouden krijgen om de Ethiopische regeringstroepen met wapens te bevoorraden. Het regeringsleger weet zich in Asmara, de Eritrese hoofdstad die nog in handen is van het leger, ingesloten door de rebellen van het EPLF.
Het is onder verslaggevers in Ethiopië een algemeen gevoelen dat de bijdrage van Moskou aan het vredesproces juist heel belangrijk kan zijn vanwege de nauwe politieke en militaire banden met het bewind-Mengistoe.
De Russische expert, gevraagd naar zijn mening over de vooruitzichten van de Sowjetrol in Ethiopië, kan geen duidelijk antwoord geven. „Het is zoiets als dit: je gaat naar huis op vakantie en je gaat misschien voorgoed terug. Of je keert hier terug zonder je familie. Ik weet echt niet wat er op korte termijn staat te gebeuren. Alles blijft onduidelijk", verklaart hij.
De verwarring onder de in Addis Abeba woonachtige Russen is opvallend. Velen van hen, met name familieleden van militaire adviseurs, stonden al een keer of meermalen klaar om Ethiopië definitief te verlaten. Evacuatieplannen werden dan op het laatste moment weer afgelast.

Marxisme afgedaan
Volgens schattingen heeft de SU het regime van Mengistoe de afgelopen jaren met 10 miljard dollar geholpen. Terugtrekking of ten minste aanzienlijke vermindering van de Russische steun leidt ertoe dat Mengistoes regering gaat zoeken naar westerse steun. Bovendien is Ethiopië net als veel andere Afrikaanse landen, bang dat de hulp van westerse donoren ophoudt en zal worden omgebogen in de richting van de Oosteuropese economieën. Deze vrees werd duidelijk kenbaar gemaakt tijdens bijeenkomsten van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid, de OAE.
Een van de functionarissen van Ethiopiës communistische partij klaagde erover dat de veranderingen in Oost-Europa een „negatieve invloed hebben op de aangelegenheden van Ethiopië". Als lid van het orthodox marxistisch-leninistische regime had hij natuurlijk goede redenen dit zo te formuleren. Aan de gemiddelde Ethiopiër gaan de veranderingen in Oost-Europa en de Sowjet-Unie echter voorbij. Ze laten hem min of meer koud.
Dit maakt dat de Ethiopische autoriteiten met president Mengistoe in het bijzonder proberen hun imago te veranderen. In navolging van andere Afrikaanse landen zoals Mozambique en Benin, hebben zij het marxisme-leninisme als officiële ideologie verworpen. Het bewind heeft aangekondigd van de Ethiopische planeconomie een op de markt georiënteerde economie te maken. De in april door het Centraal Comité van de Ethiopische Arbeiderspartij, de Ethiopische regering en de Staatsraad bekendgemaakte veranderingen zijn onlangs door het parlement goedgekeurd. De hervormingen, met name plannen om de economie te bevrijden van de staatscontrole, werden gepubliceerd in een decreet van de Staatsraad.
Als ze worden uitgevoerd betekent dit de totale breuk met vijftien jaar socialistische economie. Wat het decreet onder meer behelst? Particuliere investeringen in landbouw en industrie worden toegestaan. Investeerders mogen machines en materieel voor nieuwe fabrieken belastingvrij importeren en hun winsten in harde valuta buitenslands vastzetten. Bedrijfswinsten zullen voortaan minder hoog worden belast.
De voorgenomen hervormingen werden door Ethiopiërs met diepe scepsis begroet. Anderzijds wekten zij natuurlijk wel verwachtingen. „Ik ben blij dat we van het communisme zullen worden verlost", erkende een student. „Maar ik ben ook bang, omdat het voor deze regering te laat is veranderingen door te voeren. Maar... dit is beter dan niets", voegde hij eraan toe.
Vervolgens deden de autoriteiten iets wat volgens de openbare mening nooit had moeten gebeuren. Twaalf generaals die vorig jaar hadden deelgenomen aan een poging tot staatsgreep, werden geëxecuteerd. Hun dood was bedoeld als waarschuwing tegen „rebellie tegen de staat", zo werd althans door radio-Addis Abeba en de officiële pers verklaard.
Onder de geëxecuteerden bevonden zich de voormalige commandant van de landmacht, zijn directe ondergeschikte, vier luchtmachtgeneraals en een topman van de politie. Het is geen geheim dat deze generaals precies dezelfde economische hervormingen voorstonden als die de Ethiopische regering nu wil invoeren.

Hitler
Het vonnis en de onmiddellijke executie waren een grote schok voor de grote meerderheid van de bevolking. Men had verwacht dat de generaals hooguit een paar jaar gevangenisstraf zouden krijgen. Het stemde tot verbazing dat de regeringstegenstanders ter dood werden gebracht, terwijl de autoriteiten praatten over verzoening en hervormingen voor het Ethiopische politieke en economische systeem. De daad werd beschouwd, en dat is nauwelijks verbazend, als het zoveelste bewijs van Mengistoes wreedheid en wanhoop.
Volgens een voormalige in ballingschap verblijvende Ethiopische officier in de Verenigde Staten is president Mengistoe „gek". „Hij is een Hitler. We moeten van hem worden verlost". Een Ethiopische journalist: „Het is het volk van Ethiopië nu heel duidelijk dat Mengistoe in wezen alleen geïnteresseerd is in macht. Hij vreest een nieuwe machtsgreep en ruimt daarom de elite van het leger uit de weg".
Zijn mening werd enkele dagen later bevestigd toen een andere groep -iets lager geplaatste- legerofficieren die ook betrokken waren bij de coup van 16 mei 1989, relatief milde straffen kreeg.

Studentenactie
De frustratie van het volk bereikte kort erna een kookpunt. Een dag na de executie van de twaalf generaals gingen naar verluidt drieduizend studenten van de universiteit van Addis Abeba in staking. Deze actie trok echter weinig aandacht in de pers en publiciteit. Toch moet hun actie worden gezien als een politieke gebeurtenis die van vitaal belang kan zijn voor Ethiopiës aangelegenheden. De eisen van de studenten —zij wensten onder meer het aftreden van Mengistoe— waren gezien de huidige politieke situatie niet realistisch, maar zij verwoordden daarmee wel de gevoelens van veel Ethiopiërs.
Zoals verwacht werden de eisen van de studenten niet ingewilligd en aan de staking kwam, tot verbazing van politieke waarnemers, een vreedzaam einde. In het verleden zou immers een dergelijke staking met geweld en bloedvergieten de kop zijn ingedrukt.
Er doen speculaties de ronde dat de studentenstaking verstrekkende gevolgen zou kunnen hebben. Zo medio juni gaan studenten met vakantie naar huis. Alleen dan krijgen Ethiopiërs, met name zij die in afgelegen plattelandsgebieden wonen, juiste informatie doorgespeeld over wat er precies gaande is in de hoofdstad Addis Abeba. Eind juni daalde de hoeveelheid graan die de boeren aan de staatsondernemingen verkopen, opeens dramatisch. Het gerucht doet de ronde dat dit de manier is waarop de agrariërs hun solidariteit met de studentenacties betuigen. Maar met zekerheid is dit niet te zeggen, omdat prijsverhogingen en voedseltekorten zich meer en meer in het leven van alledag in Ethiopië doen gelden.

Moeizaam proces
Ter conclusie: op korte termijn zijn in Ethiopië geen radicale veranderingen te verwachten. Een hervormingsproces zal beslist niet van een leien dakje gaan, zelfs al is de wens van de autoriteiten om het land te hervormen oprecht en niet bedoeld als een afleidingsmanoeuvre om de macht te houden zoals velen denken.

Veranderingen zullen van beide zijden op tegenstand stuiten. Enerzijds van conservatieven die de oude stijl van politiek regime en economisch beleid nog van harte toejuichen, anderzijds van voorstanders voor wie hervormingen lang niet ver genoeg gaan. Er klinken dezelfde vragen als kort geleden in Oost-Europa: hoe is het mogelijk dat de mensen die het land zoveel jaren hebben geregeerd, nu opeens bereid zijn concessies te doen die hun macht aanzienlijk zullen inperken? Realisten twijfelen en tegelijkertijd voelt iedereen feilloos aan dat president Mengistoe niet vrijwillig zal terugtreden. Zijn mensonterende methoden hebben ertoe geleid dat pleitbezorgers van een Ethiopische perestrojka hem haten.
Diplomaten speculeren over mogelijke, geringe veranderingen binnen de regering. Ingrijpende wijzigingen verwacht men niet.

Kalender
Ook in de kringen van de opstandelingen klinkt de eis dat het oude bewind moet verdwijnen. Het Revolutionaire Democratische Volksfront bij voorbeeld, een rebellengroep die het noordelijke deel van de provincie Shoa en een deel van de provincie Gonder beheerst. Deze rebellengroep stelde voor om te onderhandelen over een wapenstilstand onder bepaalde condities. Een van hun voorwaarden was dat er een overgangsregering komt en dat er vrije verkiezingen zullen worden gehouden. Men denkt dat een verslechtering van de perspectieven voor het leger Addis Abeba ertoe zal dwingen over dergelijke voorstellen een dialoog aan te gaan. Het meest aannemelijke scenario is echter dat president Mengistoe een deel van de macht zal behouden, in ieder geval in de hoofdstad Addis Abeba.

Met de gedachte aan Oosteuropese perestrojka grappen Ethiopiërs dat in hun land alles wat later gebeurt vanwege de Ethiopische kalender. Deze loopt zeven jaar en acht maanden achter op de rest van de wereld. Momenteel is het dus de dato 1982 in Ethiopië.
Dit komt omdat het land nog steeds de Juliaanse kalender aanhoudt. Wat betreft Ethiopië is het nog een open vraag of zijn kalender wordt 'geactualiseerd'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van donderdag 13 september 1990

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

De president van Ethiopië, Mengistoe, verkoopt oude wijn in nieuwe zakken

Bekijk de hele uitgave van donderdag 13 september 1990

Reformatorisch Dagblad | 20 Pagina's

PDF Bekijken