Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Deze Bach klinkt ronduit droevig

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Deze Bach klinkt ronduit droevig

Flentrop restaureert orgel Concertgebouw Amsterdam

3 minuten leestijd

AMSTERDAM - Met een mat klinkende Toccata in d-moll van J. S. Bach werden gisteren de restauratieplannen ingeluid van het Maarschalkerweerdorgel in het Concertgebouw in Amsterdam. Het uit 1891 daterende instrument wordt gerestaureerd en uitgebreid door Flentrop Orgelbouw in Zaandam.

Het orgel klinkt in zijn huidige staat „misschien tamelijk briljant, vrij krachtig en best een beetje barok. Maar de d-moll van Bach klinkt ronduit droevig", aldus Piet Kee. Samen met de orgelkundige ir. H. Kooiker en de Engelse concertorganist Peter Hurford maakt Kee de adviescommissie uit die de huidige plannen heeft uitgebroed. Francks Première Choral en zijn Piece Heroique kwamen evenmin echt uit de verf, ofschoon het voluit werken zijn uit de stijlperiode waaruit het Concertgebouw-orgel is voortgekomen. Kee: „Het is voor het overige in het geheel niet opgewassen tegen de huidige orkestklank".

Orgelbewegung
Direct na de ingebruikneming op 10 oktober 1891 werd het orgel van de Frans georiënteerde Michael Maarschalkerweerd geroemd om zijn klank. Het orgel was een waardige tegenhanger voor het orkest. Een glorieus begin. Een halve eeuw later was het orgel vervallen tot een meestal zwijgende legende. In de jaren vijftig werden plannen ontwikkeld om het instrument te restaureren. De restauratie werd uitgevoerd door J. G. Sanders, destijds een van de grotere Nederlandse orgelmakers en voorzitter van de Bond van Protestantse Orgelbouwers.
Naar de eisen van de tijd werd onder invloed van de duitse Orgelbewegung op dit grootste opus van Maarschalkerweerd de neo-barok losgelaten, wat volgens Piet Kee leidde tot een „compromis tussen barok en romantiek. Een drama dus. Een neobarokorgel in deze authentieke kas, een grotere tegenstelling is niet denkbaar. De klank van dit orgel is nog slechts een schaduw van de intensiteit die dit orgel eens gehad moet hebben".
De tractuur van het orgel (van oorsprong mechanisch met een Barkersysteem voor het hoofdwerk) werd door Sanders elektrisch gemaakt. Het overgrote deel van het pijpwerk van Maarschalkerweerd werd ingrijpend gewijzigd. Alle vermeende verbeteringen leverden een windziek, duf klinkend orgel op, het Concertgebouw onwaardig.
In de huidige staat verkeert het in een slechte positie. Het vierde manuaal is onbruikbaar, bepaalde registers functioneren niet of nauwelijks en er is sprake van allerlei windlekkages. Een pijnlijke diagnose voor een muziekinstrument in een zo gerenommeerde zaal als die van het Concertgebouw.

Bronnen
Voor de komende restauratie kan worden geput uit verschillende bronnen: het originele contract met Maarschalkerweerd en een uitgebreide negentiende-eeuwse beschrijving door de toenmalige adviseur en Concertgebouworganist. Ook verstrekt het nog aanwezige pijpwerk belangrijke informatie. Vooralsnog lijkt het haalbaar grotendeels te reconstrueren wat de bouwer destijds voor ogen heeft gehad.

Desondanks acht men het artistiek onverantwoord het daarbij te laten. Door een uitbreiding met tien stemmen („in de geest van Maarschalkerweerd") zou het orgel breder inzetbaar zijn voor het negentiende- en twintigste-eeuwse repertoire. Bovendien, zo overwoog de commissie, zou een orgel dat alleen de beschikking had over de dispositie van 1891 het onderspit delven tegen het moderne symfonieorkest".

Geldgevers
Volgende maand begint de demontage van het orgel door de fa. Flentrop. Op 1 april 1993 moet de restauratie afgesloten worden. De kosten van de totale restauratie bedragen bijna twee en een half miljoen gulden, waarvan het grootste deel geschonken wordt door de Stichting VSB-fonds. Een beperkt deel wordt gedragen door de Rijksdienst Monumentenzorg en het Prins Bernhard Fonds.

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 25 september 1990

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

Deze Bach klinkt ronduit droevig

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 25 september 1990

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken