Bekijk het origineel

ledere Zuidafrikaner zal moeten leren leven met het thuislandencollectief

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie
Print this document

ledere Zuidafrikaner zal moeten leren leven met het thuislandencollectief

Bij inlijving of federatie raakt drie en een half miljoen man werkloos

7 minuten leestijd

JOHANNESBURG - De zwarte thuislanden van ZuidAfrika zijn produkten van de apartheid en om die reden verwerpelijk, zegt het ANC. Toch zijn deze "Bantoestans" gegevens die men niet kan negeren. Ze zijn er, of men dat nu leuk vindt of niet, en dat geldt zeer zeker voor de vier thuislanden die in naam onafhankelijk zijn: Transkei, Bophuthatswana, Venda en Ciskei; in Zuid-Afrika collectief de "TBVC-landen" genaamd.

Het ANC probeert de regeringen van deze thuislanden over te halen zich achter zijn doelstellingen te scharen. De belangrijkste daarvan is ongetwijfeld: afschaffing van de onafhankelijkheid en inlijving bij de Republiek Zuid-Afrika.
Maar willen die thuislanden dat eigenlijk zelf wel? De buitenwereld mag dan beweren dat de onafhankelijkheid van de TBVC-landen een wassen neus is en een kunstmatig in stand gehouden, dus onnatuurlijke toestand, maar in die thuislanden bevinden zich tienduizenden mensen die dank zij die onafhankelijkheid hun brood verdienen.

Bovendien is een land als Bophuthatswana een succesverhaal en er is voor president Lucas Mangope geen enkele directe aanleiding om zich weer onder de paraplu van Pretoria te scharen. Toegegeven, ook in Bophuthatswana wordt de roep om afschaffing van de onafhankelijke status steeds luider. Maar de regering van Mangope is er sterk tegen gekant.

Transkei
Dat is anders in Transkei, waar een mislukte legerputsch afgelopen donderdag het leven van acht mensen vergde, en waar sinds vorig jaar een militaire regering aan het bewind is, die zich sterk aan het ANC verwant voelt. Bij de staatsgreep van vorig jaar kwam de opperbevelhebber van de Transkeise strijdkrachten, generaal Bantoe Holomisa, aan het bewind. Hij steekt niet onder stoelen of banken dat Transkei volgens hem opnieuw dient op te gaan in de Zuidafrikaanse republiek.
Daarbij is Holomisa een fervent voorstander van alle beleidsbeginselen van het ANC. In Transkei vinden bannelingen van de organisatie een warm welkom. Er wordt zelfs gefluisterd dat Holomisa de gewapende vleugel van het ANC, Umkhonto we Sizwe ("Speer van het Volk"), toestaat in Transkei te trainen en rekruten te werven.
Nu is Transkei de bakermat van het ANC. Alle leiders van deze organisatie, inclusief Nelson Mandela, behoren tot de Xhosa-stam, die in Transkei haar thuisland vindt. Holomisa is zelfs verre familie van Mandela. Het ideaal van de ANCtop is een door Xhosa's gedomineerd Zuid-Afrika, waarbij de andere stammen zich aan de Xhosa's dienen te onderwerpen. Dat is een vooruitzicht dat Holomisa bepaald niet onwelgevallig is. Zijn staatsgreep had dan ook de volledige steun van het ANC, omdat hiermee de eerste stap werd gezet op de weg die naar afschaffing van alle thuislanden moet leiden.

Ciskei
In het aangrenzende Ciskei liggen de zaken even iets anders. Ook daar kwam via een staatsgreep, eerder dit jaar, een militair regime aan de macht onder leiding van brigade-generaal Oupa Josh Gqozo. Aanvankelijk leek het erop dat generaal Gqozo zowel een enthousiast ondersteuner van het ANC alsook van de Zuidafrikaanse communistische partij (SACP) was.
Een dag na zijn machtsgreep stond hij in een stadion in Ciskei 'zijn' volk te woord, staande onder de vlaggen van ANC en SACP. „Ons einddoel is herinlijving bij Zuid-Afrika", riep hij toen uit en hij werd hard toegejuicht. Dat was in maart.
In november belegde Nelson Mandela in het thuisland Venda (daarover straks meer) een conferentie met de leiders van de TBVC-landen. Opeens bleek dat generaal Gqozo niet meer zo verschrikkelijk stond te dringen om zijn Ciskei af te staan aan de Republiek, overigens tot grote teleurstelling van Mandela en de rest van het ANC. „Wij steunen niet het plan van generaal Holomisa van Transkei om onze onafhankelijkheid zomaar het raam uit te gooien. Stelt u zich eens voor: van de ene dag op de andere moet ik al onze ambtenaren ontslaan om vervolgens, met de staart tussen de benen, als een verloren zoon naar Pretoria te rennen", zei Gqozo nogal plastisch.
En vervolgens gebruikte hij het woord dat mensen zoals Mandela de schrik op het lijf jaagt en in paniek brengt: federatie. Gqozo: „Machtsdeling in het nieuwe Zuid-Afrika, een federatieve vorm waarbij de Ciskei een grote mate van zelfbestuur behoudt, federalisme dus... dat lijkt ons de beste oplossing".

Venda
Dat had Mandela niet verwacht en hij had evenmin kunnen dromen dat de nieuwe leider van Venda het met de Ciskeise generaal eens zou zijn. Ook in Venda (in het uiterste noorden van de Zuidafrikaanse provincie Transvaal) staat sinds kort een militair aan de leiding. Brigade-generaal Gabriel Ramushwana greep er eerder dit jaar de macht en verklaarde dat het met de onafhankelijkheid van Venda binnenkort gedaan zou zijn.

Maar ook bij hem stuitten zijn idealen blijkbaar op praktische problemen, zoals de vraag wat te doen met al die duizenden ambtenaren die hun brood verdienen dank zij de onafhankelijkheid. Ramushwana is het met zijn Ciskeise collega Gqozo erover eens dat een federatie de beste regeringsvorm voor Zuid-Afrika is. Die federatie moet dan bestaan uit de huidige republiek plus die thuislanden die hun zelfstandigheid niet (helemaal) willen prijsgeven. Dat moet volgens de leiders van Ciskei en Venda ook gelden voor de zes andere zwarte thuislanden (waaronder Chief Boethelezi's KwaZoeloe), die niet voor de onafhankelijkheid hebben gekozen.

Het is te begrijpen dat Mandela ietwat teleurgesteld terugkeerde van de thuislandenconferentie in Venda, te meer daar hij van Gqozo en Ramushwana geen toezegging kon krijgen dat zij de kant van het ANC zouden kiezen als het eenmaal tot een ronde-tafelconferentie met de regering zou komen. Volgens Gqozo kiest hij, als het eenmaal zo ver is, de kant van „diegene die het verstandigst praat" en in dit verband wilde hij bepaald niet uitsluiten dat dit wel eens president Frederik de Klerk zou kunnen zijn. Dat moet Mandela en het ANC wel aan het denken hebben gezet.

Bophuthatswana
En dan is er Bophuthatswana. Daar werden eerder deze week zo'n veertig prominenten van het ANC opgepakt en onder de bepalingen van de noodtoestand (die in dit thuisland nog steeds niet is afgeschaft) in de gevangenis gegooid. Dat vatte het ANC, niet geheel onterecht, op als een oorlogsverklaring van president Lucas Mangope.
Deze had het ANC beschuldigd van het ondernemen van pogingen hem te vermoorden en in Bophuthatswana de macht gewapenderhand over te nemen. Mangope stak vervolgens toch aarzelend een hand van verzoening uit door met Zuidafrikaanse leden van het ANC contact op te nemen. Het resultaat was een toezegging zijnerzijds om er via een referendum achter te komen hoe de bevolking van Bophuthatswana in meerderheid denkt over de onafhankelijkheid.
Het is nog niet bekend wanneer die opiniepeiling zal plaatshebben. Intussen blijft het ANC boos op Mangope omdat deze nog geen aanstalten heeft gemaakt om de gearresteerde ANC-prominenten weer vrij te laten.
In bepaalde anti-apartheidskringen worden de thuislanden altijd afgedaan als onbelangrijk, goed voor een paar casino's. Maar in de TBVC-landen wonen samen zeven miljoen mensen, dus zeg maar iets minder dan een kwart van de totale bevolking van Zuid-Afrika. Van die zeven miljoen is naar schatting de helft op de een of andere manier financieel afhankelijk van de overheden van die thuislanden. Voor die mensen staat of valt hun hele bestaan met het al of niet voortbestaan van die onafhankelijkheid, hetzij in een federatief verband, hetzij geheel zelfstandig.

Nadeel
Inlijving strekt tot hun nadeel. En dat geldt in nog grotere mate voor een thuisland als KwaZoeloe, waar bijna vijf miljoen mensen wonen die zich in de eerste plaats Zoeloe voelen en pas in de tweedeplaats Zuidafrikanen. Ook hier zal het door Xhosa's gedomineerde ANC nauwelijks steun krijgen voor het idee om met z'n allen op te gaan in een eenheidsworst, dieZuid-Afrika (of Azania of iets dergelijks) heet. Hoe graag het ANC ook zou willen dat de onderhandelingen over een nieuwe grondwet uitsluitend tussen hemzelf en de: blanke regering gaan, het ziet ernaar uit dat de onafhankelijke en niet-onafhankelijke thuislanden straks ook een plaats aan de ronde tafel zullen opeisen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 4 december 1990

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

ledere Zuidafrikaner zal moeten leren leven met het thuislandencollectief

Bekijk de hele uitgave van dinsdag 4 december 1990

Reformatorisch Dagblad | 14 Pagina's

PDF Bekijken