Digibron cookies

Voor optimale prestaties van de website gebruiken wij cookies. Overeenstemmig met de EU GDPR kunt u kiezen welke cookies u wilt toestaan.

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies

Noodzakelijke en wettelijk toegestane cookies zijn verplicht om de basisfunctionaliteit van Digibron te kunnen gebruiken.

Optionele cookies

Onderstaande cookies zijn optioneel, maar verbeteren uw ervaring van Digibron.

Bekijk het origineel

Siloam in Venda worstelt verder zonder medici

Bekijk het origineel

PDF Bekijken
+ Meer informatie

Siloam in Venda worstelt verder zonder medici

ANC is nu slachtoffer van eigen intimidatiepraktijken

8 minuten leestijd

THOYOHANDOU - Alle Nederlandse artsen hebben noodgedwongen het werk neergelegd. Het Siloam-ziekenhuis in Vendaland in het uiterste noorden van Zuid-Afrika worstelt verder op een —medisch gezien— laag pitje. De door het ANC en anderen toegezegde nieuwe medische staf kwam niet opdagen. Geneesheer-directeur dokter E. Helms zag zijn levenswerk afgebroken. In de afgelopen dertig jaar bouwde hij het ziekenhuis op. Nu ligt het werk nagenoeg stil, door de euforie na de vrijlating van Mandela.

Het ANC ging niet in op een aanbod het ziekenhuis naar eigen inzicht draaiend te houden. De Nederlandse artsen moesten weg en er zouden zwarten komen. Dr. Helms: „Heel Afrika schreeuwt om artsen voor het platteland. Vergeet het, het is onmogelijk om zwarte artsen te vinden". In Zuid-Afrika is het gebeurde in Venda voor conservatieve blanken het bewijs van hun gelijk: „Kijk maar wat er gebeurt als zwarten het zeil willen regelen!", zo redeneert men.

Hoe lang?

Het medisch werk voor ruim 200.000 inwoners van Venda in Siloam is gestopt. Er vindt (nog) wel enige andere zorg plaats. Maar voor hoe lang? Het Siloam-ziekenhuis —alom bekend vanwege de hoge medische, ook naar internationale standaarden gemeten, gezondheidszorg draait nog wel enigzins, maar het hart van het ziekenhuis, de echte medisch zorg, ontbreekt. Vroedvrouwen doen (nog) hun werk en er worden nog enkele mensen verpleegd. Aldus dokter E. Helms die nog wel in Venda woont, maar niet langer aan het ziekenhuis verbonden is. 1 maart was de datum waarop alle Nederlanders het ziekenhuis verlieten. De regering van Venda durfde het tot nu toe niet aan de ruim 700 personeelsleden —ambtenaren in de zin der wet, want de staat is de baas— te ontslaan.

Ziekenhuizen in Venda —een uithoek in Afrika— ontstonden vooral uit het zendingswerk. Het Donald Fraser-ziekenhuis is de oudste, het Siloam-ziekenhuis ontstond vijftig jaar geleden als kleine dependance. Het Tshilidzini-ziekenhuis is van weer later datum.

Zendingsroeping

In 1961 vestigde dr. Helms en zijn vrouw zich er en vooral door zijn inzet groeide Siloam uit tot een ziekenhuis dat aanzien genoot. Pas in 1967 —door de apartheidspolitiek— werd Venda zelfstandig en werd het ziekenhuis staatseigendom. Dokters wilden zich niet in die uithoek van de wereld vestigen, maar vanuit Nederland waren steeds "artsen met een zendingsroeping" bereid er heen te gaan. Vooral via de zending van de Christelijke Gereformeerde Kerken of via een organisatie als Woord en Daad lukte het steeds voldoende Nederlandse artsen naar Venda te halen. Venda beleefde enkele politieke veranderingen, inclusief een staatsgreep van het leger, maar de gezondheidszorg verliep uitstekend totdat de vrijlating van ANC-voorman Mandela een feit werd.

Het overigens al langer gistende Venda werd toen een heksenketel. Heksenverbrandingen namen opeens toe, maar droegen naast een politiek karakter ook kenmerken van gewone menselijke wraakzucht. De Nederlandse artsen moesten regelmatig lijkschouwingen verrichten. Hoe zat dat precies?

Rituele moorden

D. J. Bac was enkele jaren als arts verbonden aan het Donald Fraser-ziekenhuis. Hij woont nu weer in ons land maar bezocht enkele dagen geleden nog de Nederlandse artsen in Venda. Hij zegt over de heksenverbrandingen dat het een kettingreactie betreft. Rituele moorden vonden al sinds jaar en dag plaats. Bij sommigen, vaak wat eenzaam wonenden, werden vingers, neus, handen en geslachtsdelen afgesneden. „Ik heb ze wel gezien die daarna nog leefden", zegt Bac. Die lichaamsdelen werden dan gebruikt omdat ze volgens de heidense godsdiensten levenskrachten gaven. Zelfs ministers deden mee aan die rituele moorden. „In de periode dat ik in Venda was werd zelfs een minister hiervoor veroordeeld en opgehangen. Studentenprotest tegen rituele moorden leverde weinig op". Venda is overigens een zeer traditioneel land waar heel laat zending bedreven werd. Er is mede daardoor nog veel (ook sluimerend) bijgeloof in heidense praktijken, mede getuige de vele toverdokters.

Na de vrijlating van Mandela namen opeens de heksenverbrandingen toe. Dat waren vaak wraakacties voor die rituele moorden, maar evengoed politieke moorden en ordinaire moorden veroorzaakt door persoonlijke vetes.

Anti-apartheid

Maar wat zit er nu achter die stakingen en de hetze tegen de Nederlandse artsen? Dokter Bac merkt eerst op dat de Nederlanders altijd al een moeilijke positie hadden. „Wij waren altijd al principieel tegen apartheid en zochten aansluiting bij de Venda's. Dat maakte ons tot tweederangsblanken bij de Zuidafrikaners, maar voor de Venda's bleven we blank. In feite werd over de hoofden van Nederlandse artsen een politieke vete uitgevochten. De onrust in Venda bleek een ideale voedingsbodem voor revolutionairen die onder de vlag van het ANC opereerden. Men vormde straat- en bedrijfscomités en dat gebeurde ook in het ziekenhuis. Dat keerde zich tegen de Nederlandse artsen die allerlei beschuldigingen aan te horen kregen. Dat varieerde van racisme tot de bewering dat de artsen volslagen onkundig zouden zijn".

Belijdende kring

Hoe stelden de artsen zich politiek eigenlijk op? Volgens dokter Bac onthielden ze zich van politiek, maar namen de meesten wel deel aan een zogenaamde belijdende kring, de Confessing Fellowship. Daarin participeerde bij voorbeeld de bekende Lutherse geestelijke Farisani die heel wat keren in het gevang zat. Later bleek Farisani een ANC-er, maar als christenen kwam men bij elkaar. Veel later bleek dat juist vanuit die kring een hetze gevoerd werd tegen de Nederlanders die altijd aan de kant stonden van die Venda's die tegen apartheid waren. Een bittere pil.

Klopte het verwijt ook dat zwarten geboycot werden als arts? Dokter Bac heeft, in de tijd dat hij in Venda was, enkele medische studenten uit Venda begeleid. „Ze kregen een beurs van de regering maar na de verplichte stage zagen we ze nooit weer. Dan begonnen ze een veel beter betaalde privé-praktijk of gingen zich in Johannesburg of Durban verder specialiseren. Geen enkele zwarte arts wilde in zo'n achterafgebied met een heel laag regeringssalaris zitten, behalve wij Nederlandse artsen die toch een roepingsgevoel hadden. Kortom, het is een pure leugen als men ons verwijt zwarten te hebben geboycot. Ons enige doel was juist om dat volk in alle opzichten zelfvoorzienend te maken".

Stok om de hond te slaan

En het verwijt dat de Nederlandse artsen onbekwaam waren? „Alle verwijten waren ten diepste een stok om de hond te slaan. Het medisch niveau lag hoog. Dat zal nu een stuk zakken. Wellicht moeten we ons afvragen of de voorzieningen niet boven het niveau lagen wat de mensen in hun situatie aankunnen. We deden uitermate goed kliniekwerk in de omgeving. Het aantal vaccinaties lag zeer hoog en ga zo maar door. Er ontstond georganiseerd gehandicaptenwerk. Kortom, we deden werk waarvan de zwaksten in de samenleving zeer goed profijt hadden. Dat had het ANC aan moeten spreken. Bovendien werd altijd geprobeerd politieke gevangenen zoveel mogelijk in bescherming te nemen. Vroeger nam Farisani het openlijk voor ons op. Nu is hij kennelijk de gevangene van zijn eigen politieke volgelingen die radicale eisen op tafel leggen".

Ouderwets marxistisch

Maar hoe probeerde het ANC via hun ziekenhuiscomité invloed uit te oefenen? „Men kwam met allerlei steeds verdergaande eisen. Eerst ging het over het salaris, toen kwamen persoonlijke zaken aan bod. Nederlandse artsen mochten niet meer herbenoemd worden. Het ziekenhuiscomité denkt nog geheel in de ouderwetse marxistisch-leninistische trant. Ze weten niet eens wat daarmee in Oost-Europa is gebeurd. Er volgden stakingen toen Helms niet toegaf aan hun eisen. Helms ging met verlof en toen zette de regering van Venda het leger in om de keuken en de wasserij draaiende te houden. Personeel werkte tegen. Het kwam tot een uitbarsting toen een Nederlands artsenechtpaar kwam dat eigenlijk eerst naar een ander ziekenhuis zou gaan, maar op verzoek van de leiding -vanwege het tekort aan goede artsen- naar Siloam wilde gaan. Die moesten weer weg en toen barstte de bom. Vervolgens deelde het ANC mee dat staking door verplegend personeel niet acceptabel was in een ziekenhuis".

Blamage voor het ANC

Aan het ANC is toen het aanbod gedaan om het ziekenhuis op hun wijze te reorganiseren en zelf voor zwart medisch personeel, inclusief artsen, te zorgen. „Maar toen weigerde men, omdat men niet meer in de hand had wat men zelf opgeroepen had. Dit betekent dat het ANC zelf er de oorzaak van is dat de gezondheidszorg te gronde gaat. De bevolking is daarvan de dupe. Het ANC kan het namelijk niet waarmaken, want er zijn geen zwarte artsen die in Venda-ziekenhuizen willen werken. Hoogsten krijgt men een aantal Oost-Europese artsen zo ver dat die willen komen maar die zullen ook weer snel verdwenen zijn".

Dokter Bac ziet met lede ogen de ontwikkelingen aan. In de andere ziekenhuizen in Venda rommelt het ook een beetje, hoewel de omwonenden daar tot nu toe achter de ziekenhuizen staan. „Maar met intimidatie is dat meestal snel voorbij". Hij verwacht tot zijn verdriet dat er een nieuw soort evenwicht zal ontstaan in de gezondheidszorg in Venda. „Dat zal niet aan onze eisen voldoen. Maar voor die Nederlandse artsen werd de situatie onwerkbaar, het werd er gevaarlijk. Na een ernstige bedreiging moest geneesheerdirecteur Teichler 's nachts hals over kop de biezen pakken omdat voor zijn leven werd gevreesd. Het is triest als je ziet dat door zo'n politieke ontwikkeling een stuk prachtig medisch werk kapotgemaakt wordt".

Dit artikel werd u aangeboden door: Reformatorisch Dagblad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 8 maart 1991

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

Siloam in Venda worstelt verder zonder medici

Bekijk de hele uitgave van vrijdag 8 maart 1991

Reformatorisch Dagblad | 28 Pagina's

PDF Bekijken